27 °C Rethymno, GR
23/09/2020

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Αντωνίου Εμμ. Στιβακτάκη «Φτερουγίσματα στον Άθω»

[ΤΥΠΟΚΡΕΤΑ ΑΕ, Ηράκλειο 2020, σχ. 8ο (24 Χ 17), σσ. 350]

Ο Ηρακλειώτης συγγραφέας κ. Αντώνιος Εμμ. Στιβακτάκης είναι γνωστός και στην πόλη μας από τα ποικίλα δημοσιεύματά του σε τοπικά περιοδικά και εφημερίδες, αλλά και από τα δεκάδες βιβλία του για το Άγιον Όρος, την ιερή κιβωτό της Ορθοδοξίας και του έθνους, ώστε δικαίως θα μπορούσε να διεκδικήσει τον επίζηλο τίτλο του «Συγγραφέα της Αγιορείτικης του Άθω Πολιτείας». Όμως, ακόμα πιο ενδιαφέρον για μας τους Κρητικούς πρέπει να θεωρήσουμε το γεγονός ότι πολλά εκ των παραπάνω για το Άγιον Όρος έργων του αφορούν σε μελέτες αναφερόμενες στις σχέσεις της Κρήτης με την Αθωνική Πολιτεία. Αναφέρουμε δειγματικά τα βιβλία του «Το Άγιον Όρος και η Κρήτη», «Μορφές Κρητών Αθωνιτών» (όπου παρουσιάζονται τουλάχιστον τέσσερις δεκάδες Κρήτες Αγιορείτες), «Ο Γέρων Αβιμέλεχ» και «Γέροντας Δαμασκηνός ο Αγιοβασιλειάτης», αλλά και τα αφορώντα ειδικότερα στο Ρέθυμνο, όπως ο «Αρχιμανδρίτης Ελευθέριος Νουφράκης» και το βιβλίο του για το χωριό της γυναίκας του, τα Σακτούρια Αγίου Βασιλείου, έργα που παρουσιάσαμε με αντίστοιχες κριτικές μας στο πρόσφατο και απώτερο παρελθόν. Όλα την αναφορά τους έχουν στο νησί μας, την Κρήτη και το Ρέθυμνο, και ένεκα τούτου αποκτούν και ιδιαίτερα σοβαρό κρητολογικό ενδιαφέρον, συμπληρώνοντας αναμφίβολα ένα δυσαναπλήρωτο βιβλιογραφικό κενό και εμπλουτίζοντας, ωσαύτως, την πλούσια εκκλησιαστική μας παράδοση και την τοπική κρητική ιστορία.

Το τελευταίο του βιβλίο, με τίτλο: «Φτερουγίσματα στον Άθω», έκδοση του Συλλόγου «Φίλοι του Αγίου Όρους», Ηρακλείου (Ηράκλειο 2020, σελ. 350), αποτελεί μια γενικότερη περιηγητική προσέγγιση -αντίθετα προς τις παραπάνω εξειδικευμένες περί το Άγιον Όρος ιστορικές και βιογραφικές πραγματείες του συγγραφέα- που συγκροτεί, θα έλεγα, μια θαυμάσια «εγκυκλοπαίδεια» του Αγίου Όρους, στην οποία ο συγγραφέας με χρονολογική σειρά επισκέψεώς του συνοψίζει το σύνολο των δεκάδων ταξιδιών του στην αθωνική χερσόνησο, σε μήκος τεσσάρων, περίπου, δεκαετιών. Εδώ, παρουσιάζονται, περαιτέρω, πλείστα δυνατά βιώματα, οπτικές και ακουστικές εικόνες και προσεγγίσεις που άγγιξαν την ψυχή του στη διάρκεια των προσκυνημάτων του αυτών.

Το βιβλίο αφιερώνεται στον ευδοκίμως διατελέσαντα επί σειράν ετών πρόεδρο του ηρακλειώτικου Συλλόγου «Φίλοι του Αγίου Όρους» κ. Γεώργιο Κρασανάκη, ομότιμο καθηγητή Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και επευλογείται από τον Αρχιεπίσκοπο Κρήτης κ. Ειρηναίο, ο οποίος, μεταξύ άλλων, λίαν ευστόχως αποκαλεί τον συγγραφέα «φίλεργη μέλισσα, η οποία εκ διαφόρων ευόσμων του Άθωνος ανθέων περισυνέλλεξε και μας προσφέρει μέλι γλυκύτατο». Πάντως, σε κάθε περίπτωση, είμαι σε θέση και εξ ιδίας εμπειρίας, να γνωρίζω το έργο και τους φίλεργους πολυετείς αγώνες, τον μόχθο και την αγωνία του καλού φίλου ερευνητή και έμπειρου, επί δύο φορές, συνοδοιπόρου και συμπροσκυνητή στο Αγιώνυμον Όρος, Αντώνη Στιβακτάκη -και μάλιστα αυτήν κατά το καλοκαίρι τού 2007- που μόχθησε πραγματικά μαζί μου, ανταποκρινόμενος στην επιθυμία μου να «ανακαλύψω» και φωτογραφίσω το ξεχασμένο και άγνωστο στις μέρες μας κελλί του Ρεθεμνιώτη ιερομονάχου και αγιογράφου Νέστορος Βασσάλου, ιδρυτή της Ι. Μονής του Σωτήρος, Κουμπέ, την βιογραφία του οποίου τον καιρό εκείνον εκπονούσα. Και το αποτέλεσμα των μόχθων μας, χάρη και στον φίλο Αντώνη, την αγιορείτικη γνώση και τις άριστες σχέσεις και γνωριμίες, στέφθηκε από πλήρη επιτυχία και πέρα από κάθε προσδοκία η συγκομιδή μου σε νέα στοιχεία για τον άνδρα από τα Αρχεία και το Κειμηλιαρχείο της Ι. Μονής μετανοίας τού Νέστορος Βασσάλου, τη Διονυσίου.

Στο παρουσιαζόμενο με το σημείωμά μας αυτό περιηγητικό βιβλίο παρελαύνουν πλήθος στοιχείων γύρω από την τοπογεωγραφία της χερσονήσου του Αγίου Όρους, την αγιογραφία, αγιολογία, τον ασκητικό τρόπο ζωής των μοναχών και την πληθωρική της μοναστικής αγιορείτικης ζωής ειδική ορολογία, που ξενίζει, συνήθως, τον άπειρο επισκέπτη (μοναχική υπακοή, προσμονάριος, αρχοντάρης, αρχονταρίκι, κομποσκοίνι, σιωπή κ.λπ). Τις εμπειρίες, επίσης, του συγγραφέα και τα σπουδαία βιώματά του, τις ιστορίες τύπου «Γεροντικού», τις περίπυστες των Ιερών Μονών εικόνες και τα οδοιπορικά μέσα από τα περίφημα πλακόστρωτα σκιερά βυζαντινά μονοπάτια, που στις μέρες μας τείνουν, δυστυχώς, να εξαφανιστούν λόγω της εισβολής του αυτοκινήτου και σε αυτόν, ακόμα, τον απάτητο και «άβατο», κατά τα λοιπά, χώρο της ελληνικής χερσονήσου, αλλά και της λοιπής «κοσμικής βαρβαρότητας», όπως τις πανύψηλες κεραίες κινητής τηλεφωνίας, που έρχονται σήμερα να αφανίσουν από το Όρος όλην εκείνη τη συγκλονιστική γοητεία, αυστηρή παράδοση και παρθενική ομορφιά, όπως μας την περιέγραψε σε παλιότερες εποχές ο αοίδιμος Μητροπολίτης Κορυτσάς Ευλόγιος Κουρίλας, ενθουσιασμένος από το καταπληκτικό ειδικά φυσικό περιβάλλον της Κερασιάς: «Φύσις υψηλή και αιθέρια, ουρανογείτων, βλάστησις ποικίλη, υλομανούσα και ουρανομήκης… πηγαί αείρητοι… σμήνη πτηνών καλλικέλαδων…».

Έτσι, στο εν λόγω περιηγητικό βιβλίο ξεναγούμαστε, περαιτέρω, τόσο στα κελλιά, τα Κυριακά, τις Σκήτες, τις Καλύβες και τα Μοναστήρια, όσο και σε τόπους άλλους περισσότερο ερημικούς, θεωρούμενους ως κάτι περισσότερο των πρώτων, ως τα «Άγια των Αγίων» της Αθωνικής Πολιτείας. Ως τόποι τέτοιοι καταγράφονται τα φρικτά Καρούλια, ο Άγιος Βασίλειος και οι Καλύβες της Κερασιάς, η Μικρή Αγία Άννα, τα ερημικά Κατουνάκια και τα Καυσοκαλύβια, η «έρημος» γενικότερα του Αγίου Όρους, που τη νιώθεις με την ψυχή σου να υπερίπταται ψηλά, μέσα στις θαυμάσιες ομορφιές του Όρους, τα επιβλητικά τοπία και τις σπάνιες μυροβολιές της φύσης, «μεταξύ Ουρανού και γης», κατά τον ομώνυμο τίτλο βιβλίου γνωστού Αγιορείτη λόγιου μοναχού.

Και δεν είναι αυτά μόνον, είναι και οι πολύωρες πνευματικές συζητήσεις που κυριολεκτικά «ανάβουν» στις απλωταριές των μονών ανάμεσα μοναχών και προσκυνητών ή και μόνο προσκυνητών, όσο και η λοιπή αγιοπνευματική και εκκλησιαστική ζωή που συνοδεύει και σηματοδοτεί τη ζωή μοναχών και προσκυνητών μέσα από το ανόθευτο και καθάριο λατρευτικό τυπικό που σε μεταφέρει άμεσα στον κόσμο της γνήσιας βυζαντινής λατρείας, εκκλησιολογίας υμνολογίας και παράδοσης, με τις πολύωρες κατανυκτικές ακολουθίες, την αυστηρή νηστεία και προσευχή (και μάλιστα υπό τη μορφή της λεγόμενης «νοεράς προσευχής»), που βοηθούν όλα στην κατανόηση του ρόλου της Εκκλησίας και του ανθρώπου εντός αυτής.

Ενδιαφέρουσες και οι εμπειρίες του συγγραφέα από την επικοινωνία του όλα αυτά τα χρόνια με σπουδαίες αγιορείτικες μορφές, όπως τον άγιο Παΐσιο, τον αείμνηστο λόγιο μοναχό Μωυσή και άλλες αγιοπνευματικές μορφές, που είχα κι εγώ την τύχη να γνωρίσω κατά τα οκτώ ταξίδια μου στο αγιώνυμο Όρος. Γιατί στο Όρος υπάρχουν και σήμερα αγιασμένοι μοναχοί. και στις μέρες μας «ο Άθως αηδόνας τρέφει πολλάς και καλάς». Δεν θα τους συναντήσεις, βέβαια, στο λιμανάκι της Δάφνης ή στους αρσανάδες των Ι. Μονών, ούτε στα στενοσόκακα των Καρυών. Οι φωλιές των ερωδιών βρίσκονται ψηλά στις κορυφές και στους κρημνούς των βουνών. Εκεί θα τους αναζητήσεις και σίγουρα θα τους βρεις. Στις οπές της γης, στα φαράγγια και στους απορρώγες βράχους, βυθισμένους στην ηρεμία ακύμαντης βαθυγάλανης φύσης, ιεροφάντες σιωπηλοί στις καλύβες και στα ησυχαστήρια, που πνίγονται στο μυροβόλο αθωνικό δάσος αλλά και στα κελλιά των κοινοβίων υποταγμένους στην άσκηση και την υπακοή. Κι αυτό, γιατί, όπως λέει και ο αοίδιμος μοναχός Μωυσής, στο Άγιον Όρος ό,τι ζητάς βρίσκεις . αν έλθεις να βρεις αρχαίους πύργους, φυσικές καλλονές, ακόμη τοιχογραφίες, κειμήλια, μακρές ακολουθίες και λοιπά τα βρίσκεις. Αν έλθεις να βρεις σκάνδαλα, όπως σε κάθε ανθρώπινη κοινωνία, υπάρχουν. Αν ζητάς αρετή, θα ψάξεις, θα κουραστείς, μα θα τη βρεις. Γιατί η αρετή συνήθως είναι κρυμμένη.

Θερμά ευχαριστούμε και συγχαίρουμε τον εκλεκτό συνάδελφο και φίλο κ. Αντώνη Στιβακτάκη, γιατί με το βιβλίο του αυτό κατόρθωσε, είναι γεγονός, να μας μεταγγίσει έστω και ψήγματα από το τοπίο, την καθημερινή ζωή και τον ένθεο ζήλο, τους αγώνες και τη θερμουργό πίστη των πατέρων τού Αγίου Όρους.

 

www.ret-anadromes.blogspot.com