Οι Φίλοι του Αρχαιολογικού Μουσείου Ρεθύμνου, θεωρώντας ότι η διαχείριση του άυλου και υλικού Πολιτισμού οδηγεί στην αυτοσυνειδησία και, δι’ αυτής, στην ευαισθητοποίηση που είναι η βάση για την προστασία και την ανάπτυξή του, οργανώνει κύκλο διαλέξεων.
Η πρώτη ομιλία έγινε την Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου, στο Σπίτι του Πολιτισμού, με ομιλητή τον Α. Χουρδάκη, καθηγητή στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης της Σχολής Επιστημών Αγωγής του Πανεπιστημίου Κρήτης, διευθυντή του Μουσείου Εκπαίδευσης και μέλος του Δ.Σ. του Συλλόγου μας, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα «Πολιτισμός, Κριτική παιδαγωγική και νεολαία».
Ο κ. Χουρδάκης αναφερόμενος σε μια καινοτόμα θεωρία στην εκπαίδευση, τη λεγόμενη «κριτική παιδαγωγική» επισήμανε ότι η κριτική αυτή θεωρία εξετάζει τα σχολεία τόσο εντός του ιστορικού τους συγκείμενου όσο και ως τμήμα του υπάρχοντος κοινωνικού, πολιτικού και κυρίως του πολιτισμικού ιστού. Το ρεύμα αυτό θέτει μια σειρά αμφισβητήσεων απέναντι στη ορθολογιστική, αν-ιστορική και απο-πολιτικοποιημένη ανάλυση της παραδοσιακής εκπαίδευσης – ερμηνεία που αναδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο που έχουν η άσκηση της πολιτικής εξουσίας και ο πολιτισμός στην κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του σχολείου, στην αναπαράσταση της σημειολογίας του και στην κατασκευή του υποκειμένου «μαθητής»/ «μαθήτριας». Ως παιδαγωγική θεωρία εκκινεί από το έργο της κριτικής θεωρίας της Σχολής της Φρανκφούρτης και θέτει νέους προβληματισμούς στην έρευνα που επηρεάζει πολλά από τα επιστημονικά πεδία όπως, μεταξύ άλλων, την εκπαιδευτική θεωρία αλλά και την πολιτιστική διαχείριση ως αντικείμενο εκπαίδευσης και πλαίσιο συνθετικής σκέψης.
Η βασική της αρχή είναι ότι απευθύνεται σε εκείνους κι εκείνες που βρίσκονται στον χώρο της εκπαίδευσης και διατηρούν τις ελπίδες τους και κυρίως στη νεολαία. Πρωταρχική της επιδίωξη είναι να αποκαλύψει και να αμφισβητήσει τον μέχρι τώρα ρόλο που προβάλλουν τα σχολεία στην πολιτική και ιδιαιτέρως στην πολιτισμική μας ζωή. Στην θεωρία του πολιτισμικού κεφαλαίου του Bourdieu η κουλτούρα του σχολείου δημιουργεί εκπαιδευτικές ανισότητες που αναπαράγουν τις ανισότητες της κοινωνικής δομής.
Στο πλαίσιο αυτό, οι κριτικοί παιδαγωγοί αναλύουν γενικά τα σχολεία τόσο ως μηχανισμούς ταξινόμησης με τους οποίους ορισμένες κατηγορίες ευνοούνται λόγω καταγωγής, θρησκείας, κοινωνικής τάξης και φύλου, από τη μια μεριά, και ως φορείς προσωπικής και κοινωνικής ενδυνάμωσης, από την άλλη.
Οι θεωρητικοί αυτοί υποστηρίζουν ότι οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές/ μαθήτριες πρέπει να κατανοήσουν τον ρόλο που έχει η σχολική εκπαίδευση στη σύνδεση της γνώσης με την εξουσία, έτσι ώστε να χρησιμοποιήσουν τον ρόλο αυτό με στόχο τη διαμόρφωση κριτικών και ενεργών πολιτών. Η θεώρηση της σχολικής μάθησης ως μιας ουδέτερης διαδικασίας δεν ισχύει πια.
Σε γενικές γραμμές, υποστηρίζουν ότι τα σχολεία δεν έπαψαν ποτέ να λειτουργούν με τρόπους οι οποίοι εξορθολογίζουν τη βιομηχανία της γνώσης, οργανώνοντάς την σε κοινωνικά διαφοροποιημένες κατηγορίες που αναπαραγάγουν την ανταγωνιστικότητα και τον πολιτισμικό εθνοκεντρισμό.
Η σχολική εκπαίδευση οφείλει να γίνει μια διαδικασία κατανόησης του πώς έχουμε κατασκευαστεί μέσα από τις επικρατούσες ιδέες, αξίες και κοσμοαντιλήψεις της κυρίαρχης κουλτούρας. Εάν λοιπόν μας έχουν φτιάξει, μπορούμε να ξανασχεδιάσουμε τους εαυτούς και τις εαυτές μας και τον σχολικό μας πολιτισμό και να αρχίσουμε να αναζητούμε λύσεις στο πλαίσιο μιας γλώσσας ελπίδας.