Με αφορμή τη φετινή επέτειο από τον θάνατο του Ελευθερίου Βενιζέλου (18/03/1936-2026), ας γυρίσουμε 116 χρόνια πίσω το ημερολόγιό μας για μια πολύ σημαντική, όπως αποδείχθηκε πολυποίκιλα κατοπινά, ημέρα στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας.
Ο λόγος για την 6η Οκτωβρίου του 1910. Ο Ε. Βενιζέλος για πρώτη φορά σχηματίζει κυβέρνηση στην ελεύθερη Ελλάδα υπό την προεδρία του. Ένας χρόνος περίπου έχει παρέλθει αφότου το στρατιωτικό κίνημα στο Γουδή (15/8/1909) τάραξε τα «λιμνάζοντα έλη» της ελληνικής πολιτικής και κοινωνικής ζωής, που παραμένει παρηκμασμένη και στάσιμη από τα τέλη του 19ου αιώνα και με «ανοιχτά» ακόμη, μεταξύ άλλων, τα ζητήματα που αφορούν τη Μακεδονία και την Κρήτη και τον αλύτρωτο ελληνισμό εν γένει.
Ο «Στρατιωτικός Σύνδεσμος», το Δεκαπενταύγουστο του 1909, απαιτεί απομάκρυνση του διαδόχου Κωνσταντίνου από την αρχιστρατηγία του ελληνικού στρατού, και γενικότερη ανανέωση στην πολιτική ζωή του τόπου, όπου πρωταγωνιστούν οι παλαιοκομματικοί (Αλ. Ζαΐμης, Γ. Θεοτόκης, Δ. Ράλλης κ.ά.) και το Παλάτι. Με το κίνημά του, ξεκινά μια νέα περίοδος για την ελληνική πολιτική στο ξεκίνημα του 20ου αιώνα. Ενός αιώνα, το πρώτο μισό του οποίου «σημαδεύεται» από την έλευση και τη σημαντικότατη δράση του Κρητικού πολιτικού Ελευθέριου Βενιζέλου, από το 1910 έως το 1933.
Ο Βενιζέλος είχε έρθει στην Ελλάδα το φθινόπωρο του 1909, όταν τον κάλεσαν ως πολιτικό τους σύμβουλο οι επικεφαλής του «Στρατιωτικού Συνδέσμου». Μέχρι τον Οκτώβριο του 1910, που ο βασιλιάς Γεώργιος ο 1ος τού δίνει για πρώτη φορά το πρωθυπουργικό χρίσμα, ο Κρητικός πολιτικός επιδίδεται σε ένα αγώνα τριμερών διαβουλεύσεων («Στρατιωτικός Σύνδεσμος» – ανάκτορα – παλαιοκομματικοί) σε ό,τι αφορά την αναθεώρηση του συντάγματος του 1864 και άλλες κοινωνικοπολιτικές μεταρρυθμίσεις. Με τη διπλωματική μετριοπάθεια και τη διαλλακτικότητα που επιδεικνύει ο Βενιζέλος συγκεντρώνει από τη μια τα «πυρά» των παλαιοκομματικών και από την άλλη κερδίζει την εύνοια του Γεωργίου, που τον φθινόπωρο του 1910 του αναθέτει το σχηματισμό κυβέρνησης, με το ακόλουθο βασιλικό διάγγελμα, που αναδημοσιεύουμε σήμερα αυτολεξεί: «Κατά την μεταμεσημβρινήν συνάντησιν του κ. Βενιζέλου μετά του βασιλέως, η Α.Μ. ευηρεστήθη να ανακοινώση ότι μελετήσας καλώς τα λεχθέντα αυτώ υπό διαφόρων αρχηγών των κομμάτων κατέληξε να εγκρίνη καθ’ ολοκληρίαν τας γνώμας του κ. Βενιζέλου και απεφάσισε, τιθέμενος επί κεφαλής του ειρηνικού ανορθωτικού αγώνος να περιβάλη τον κ. Βενιζέλον με την απόλυτον εμπιστοσύνην αυτού διά την εφαρμογήν του εκτεθέντος εις την Α.Μ. προγράμματός του».
Τον Νοέμβριο του 1910, πραγματοποιήθηκαν βουλευτικές εκλογές. Το κόμμα που είχε ιδρύσει ο Ελ. Βενιζέλος, οι «Φιλελεύθεροι», κέρδισε με συντριπτική πλειοψηφία κατά των παλαιοκομματικών. Άρχισε έτσι το πολύπλευρο μεταρρυθμιστικό και ανορθωτικό του έργο σε όλους τους τομείς της δημόσιας και κοινωνικής ζωής, που είχε «τραυματιστεί» με τον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 και έπειτα. Ενδεικτικά, αναφέρουμε ότι το 1911 αναθεωρήθηκε το Σύνταγμα, με απώτερο σκοπό τη δημιουργία ενός εκσυγχρονισμένου κράτους και πιο δίκαιου για τον πολίτη.
Το κυβερνητικό έργο του Κρητικού πολιτικού, λοιπόν, συνεχίστηκε και χάρη στη νέα βενιζελική νίκη στις εκλογές του Μάρτη του 1912, αλλά, δυστυχώς για την Ελλάδα, έμελλε να διακοπεί το 1915, μετά τις διαφωνίες του με τον τότε βασιλιά Κωνσταντίνο που κατέληξαν στον Εθνικό Διχασμό, με τις όποιες συνέπειές του, άμεσες και μακροπρόθεσμες, πολιτικές και κοινωνικές.
Ενδεικτική βιβλιογραφία:
i) Βουρνάς Τάσος, «Ιστορία της Νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδας 1821-1974», Αθήνα Εκδ. Πατάκη.
ii) Κορδάτος Γ., «Mεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», τόμος 13.
iii) «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», τ. ΙΔ΄, Εκδοτική Αθηνών, 1977.
