Του ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΙΝΑΤΟΥ*
Πενήντα δύο χρόνια μετά τον ιστορικό Νοέμβρη του 1973, η εξέγερση του Πολυτεχνείου εξακολουθεί να φωτίζει τον δρόμο των αγώνων για δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη και ελευθερία. Ο χρόνος μπορεί να κυλά, μα δεν έχει τη δύναμη να σβήσει τη μνήμη, να αλλοιώσει τα νοήματα ή να διαστρεβλώσει τα ιδανικά εκείνης της κορυφαίας στιγμής του λαϊκού και νεολαιίστικου ξεσηκωμού.
Κάθε χρόνο, ο ελληνικός λαός, οι εργαζόμενοι και η νεολαία τιμούν τους αγωνιστές του Πολυτεχνείου συμμετέχοντας μαζικά σε εκδηλώσεις και πορείες, υπενθυμίζοντας ότι τα αιτήματα εκείνου του Νοέμβρη παραμένουν ζωντανά και επίκαιρα.
Η αντίσταση του ελληνικού λαού στη δικτατορία δεν γεννήθηκε το 1973. Είχε βαθιές ρίζες σε δεκάδες πράξεις θάρρους και αυτοθυσίας. Από τις φυλακίσεις χιλιάδων αγωνιστών και τις δολοφονίες του Γρηγόρη Λαμπράκη, του Σωτήρη Πέτρουλα και του Νικηφόρου Μανδηλαρά, μέχρι τα βασανιστήρια στα κολαστήρια του ΕΑΤ-ΕΣΑ και της Μπουμπουλίνας, με εμβληματικές μορφές τους Παναγούλη, Μουστακλή, Καράγιωργα και Κοροβέση, γράφτηκε μια αλυσίδα αντιστασιακής μνήμης και αξιοπρέπειας.
Το μήνυμα του Σεφέρη στο BBC, η αυτοπυρπόληση του Κώστα Γεωργάκη στη Γένοβα, η παλλαϊκή κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου, τα Κινήματα του Ναυτικού, η Δημοκρατική Άμυνα, το ΠΑΚ, η κατάληψη της Νομικής, τα τραγούδια του Θεοδωράκη και του Λοΐζου, η φωνή του Ξυλούρη – όλα αυτά έθρεψαν την πίστη πως ο λαός μπορεί να νικήσει τον φόβο και την τυραννία.
Το Πολυτεχνείο υπήρξε το αποκορύφωμα της αντιδικτατορικής πάλης, μια πράξη γενναιότητας, αυτοοργάνωσης και ενότητας. Ήταν η στιγμή που η νεολαία ενώθηκε με τον λαό και μαζί διεκδίκησαν την ελευθερία απέναντι στη χούντα των συνταγματαρχών.
Η εξέγερση του Νοέμβρη απέκτησε καθολικό νόημα γιατί δεν περιορίστηκε στα τείχη του Πολυτεχνείου – ήταν η κραυγή ενός ολόκληρου λαού που ζητούσε «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία». Αυτό το σύνθημα δεν αποτελεί απλώς ιστορική αναφορά· είναι διαρκής πυξίδα. Μιλά για το δικαίωμα όλων σε αξιοπρεπή ζωή, σε δημόσια και δωρεάν παιδεία, σε ισότιμη πρόσβαση στην υγεία, σε κοινωνική δικαιοσύνη και σε ατομικές και συλλογικές ελευθερίες.
Σήμερα, που η δημοκρατία δοκιμάζεται, η κοινωνική συνοχή απειλείται, η ακρίβεια στραγγαλίζει τα νοικοκυριά, το δημογραφικό επισκιάζει το μέλλον της χώρας και οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν κύματα ευκαιριών αλλά και αποκλεισμού, το μήνυμα του Πολυτεχνείου επιστρέφει πιο επίκαιρο από ποτέ.
Οι σύγχρονες «πύλες του Πολυτεχνείου» δεν βρίσκονται μόνο στην Πατησίων. Στέκουν ορθάνοιχτες στους αγώνες για μια εθνική πολιτική στην Παιδεία, στην Υγεία, για την αντιμετώπιση της ακρίβειας, για την κοινωνική προστασία και την αξιοπρεπή διαβίωση όλων.
Βρίσκονται στους αγώνες για δημοκρατία και ασφάλεια, για την υπεράσπιση του φυσικού πλούτου, για τα δικαιώματα που απειλούνται από την αυταρχικότητα και την αδιαφορία της εξουσίας. Και στέκουν ακόμη εκεί όπου ο ελληνισμός αγωνίζεται για την αποκατάσταση των δικαιωμάτων του, όπου αυτά αμφισβητήθηκαν ή επιχειρήθηκε να σβηστούν από τη συλλογική μας μνήμη.
Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει στο παρελθόν. Είναι ένα διαρκές κάλεσμα ευθύνης, εγρήγορσης και συμμετοχής. Είναι παντού στους αγώνες για τη διεύρυνση των δικαιωμάτων, για την ειρήνη και την αυτοδιάθεση των λαών, για την εξάλειψη των ανισοτήτων και την υπεράσπιση του δημόσιου χώρου, της παιδείας και της υγείας.
Η ιστορική μνήμη δεν είναι επετειακή τελετή· είναι πράξη. Οφείλουμε να τη διαφυλάσσουμε, να τη μεταφράζουμε στις ανάγκες του σήμερα και να τη συνεχίζουμε μέσα από νέους αγώνες.
Τα αιτήματα του Πολυτεχνείου παραμένουν οδηγός ζωής, πολιτικής στάσης και κοινωνικής διεκδίκησης – από το ’73 έως τα «Πολυτεχνεία» του σήμερα.
Όλοι στους αγώνες. Όλοι στις πορείες. Για ψωμί, παιδεία, ελευθερία.
*Ο Γιάννης Μαρινάτος είναι πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ρεθύμνου
