Δ. Μαυρουδής: «Έχει μεγάλη σημασία να αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο σαν μια ασθένεια που μπορούμε να την πολεμήσουμε»
Ο καρκίνος διαχρονικά παραμένει μια από τις πιο περίπλοκες ασθένειες. Κάθε τύπος καρκίνου μπορεί να έχει διαφορετικές αιτίες, μηχανισμούς και εκδηλώσεις, ενώ ακόμα και ο τρόπος που εξελίσσεται ή αντιδρά στη θεραπεία η ασθένεια, ποικίλλει σημαντικά από άτομο σε άτομο. Ο καρκίνος δύναται να επηρεάσει διαφορετικά όργανα και ιστούς του ανθρώπινου οργανισμού, ενώ ακόμα και στον ίδιο ασθενή μπορεί να παρουσιάσει διαφοροποίηση από το ένα μέρος του σώματος στο άλλο. Η πολύπλοκή του αυτή φύση λοιπόν τον καθιστά μια μεγάλη πρόκληση για τους επιστήμονες την ώρα που συνεχώς προκύπτουν νέα δεδομένα στο πεδίο.
Για παράδειγμα, σε διεθνές επίπεδο, φαίνεται πως τα τελευταία χρόνια καταγράφεται μια αύξηση εμφάνισης συγκεκριμένων τύπων καρκίνου στον πληθυσμό χωρίς όμως να υπάρχει ακριβής εξήγηση επ’ αυτού, ενώ όλο και περισσότερο η εν λόγω ασθένεια δείχνει να πλήττει νέους ανθρώπους κάτω των 50 ετών, χωρίς επίσης να υπάρχει επίσημη αιτιολόγηση για αυτό, όπως ανέφερε μιλώντας στα «Ρ.Ν.» ο κ. Δημήτρης Μαυρουδής, καθηγητής Παθολογικής Ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και διευθυντής της Παθολογικής Ογκολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου. «Αύξηση των ασθενών με καρκίνο εμείς βλέπουμε στο νοσοκομείο μας, αλλά αυτό δεν μπορεί να είναι αξιόπιστο στοιχείο για να πούμε αν υπάρχει αύξηση γενικά στον καρκίνο. Διεθνώς πάντως φαίνεται ότι για κάποιες μορφές καρκίνου υπάρχει καταγεγραμμένη αύξηση χωρίς να ξέρουμε, βεβαίως, πάντα τα αίτια που έχουν οδηγήσει σε αυτήν. Συγκεκριμένα, υπάρχει καταγεγραμμένη αύξηση στον καρκίνο του παγκρέατος, λεμφώματα, στο μελάνωμα και στον καρκίνο του όρχεως», εξηγεί ο κ. Μαυρουδής και συμπληρώνει: «Επίσης υπάρχει μια αύξηση σε νέους ασθενείς με καρκίνο. Κι αυτή είναι κάπως ανεξήγητη. Δηλαδή βλέπουμε πιο συχνά τα τελευταία χρόνια νέα άτομα κάτω της ηλικίας των 50 ετών που εμφανίζονται με καρκίνο. Και ειδικά για τον καρκίνο του παχέος εντέρου και του ορθού έχει παρατηρηθεί διεθνώς αυτό, και έχει αποτελέσει αντικείμενο μελετών ως προς το τι μπορεί να έχει οδηγήσει σε αυτή την αύξηση στα νέα άτομα. Χωρίς όμως να υπάρχουν σαφή συμπεράσματα ακόμα». Το γεγονός αυτό αναγνωρίζεται λοιπόν και όχι μόνο αποτελεί πια αντικείμενο μελέτης των επιστημών αλλά έχει οδηγήσει, όπως εξηγεί ο ίδιος, στο να αλλάξουν οι κατευθυντήριες οδηγίες πρόληψης όσον αφορά τον καρκίνο του παχέος εντέρου: «Η έναρξη του προληπτικού ελέγχου με κολονοσκόπηση τώρα προτείνεται να ξεκινάει στην ηλικία των 45 ετών ενώ παλαιότερα ξεκινούσε στην ηλικία των 50», επισημαίνει ο κ. Μαυρουδής.
Τα ερωτήματα για τους επιστήμονες είναι πολλά, όπως διαφαίνεται παρά την πρόοδο στο εν λόγω πεδίο και τα εργαλεία που έχουν αναπτυχθεί για τη μελέτη της ασθένειας. Το μόνο σίγουρο πάντως είναι ότι ο καρκίνος δεν είναι μια συνηθισμένη ασθένεια, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο κ. Μαυρουδής, και χρειάζεται συνεχώς οι επιστήμονες να ανανεώνουν τη γνώση τους για αυτήν, ενώ η μάχη για τους ίδιους τους ασθενείς, όπως ο ίδιος σημειώνει, δεν είναι καθόλου εύκολη: «Ο καρκίνος είναι μια ασθένεια που αφορά το DNA των κυττάρων, τη γενετική πληροφορία με βάση την οποία λειτουργούν τα κύτταρα και δυστυχώς σαν αρρώστια έχει μεγάλη ετερογένεια, δηλαδή δεν υπάρχουν δύο ασθενείς με ακριβώς την ίδια μορφή καρκίνου σε γενετικό επίπεδο και ακόμα και μέσα στον ίδιο τον ασθενή μπορεί ο καρκίνος να παρουσιάζει διαφοροποίηση από το ένα μέρος στο άλλος μέρος του σώματος. Και αυτή η διαφοροποίηση αλλάζει στην πορεία του χρόνου. Οπότε είναι μια δυναμική κατάσταση. Σήμερα μπορείς να την αποτυπώσεις με κάποια τεστ αλλά με τον χρόνο αλλάζει. Χρειάζεται συνεχώς ανανεωμένη την πληροφορία για το τι γονίδια χρησιμοποιεί ο καρκίνος για να ξεφύγει από τα θεραπευτικά μας μέσα, και αυτό κάνει τη μάχη κατά του καρκίνου μια πολύ δύσκολη μάχη. Δεν είναι ο καρκίνος μια συνηθισμένη ασθένεια. Δεν είναι εύκολο να νικηθεί και έχει να κάνει με μηχανισμούς που αφορούν την ίδια τη ζωή οι οποίοι έχουν βεβαίως χαλάσει και οι οποίοι λειτουργούν προς όφελος των καρκινικών κυττάρων και που κάνουν την εξολόθρευσή τους πολύ δύσκολη».
Η συσχέτιση με την κληρονομικότητα
Μια από τις ενδείξεις που λαμβάνεται σημαντικά υπόψη από τους επιστήμονες είναι η συσχέτιση του καρκίνου με την κληρονομικότητα. Ο κ. Μαυρουδής εφιστά ιδίως την προσοχή σε οικογένειες οι οποίες έχουν βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό και μάλιστα με νεαρά άτομα: «Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι ο καρκίνος σε πολλές περιπτώσεις εμφανίζει μια κληρονομικότητα και όταν βλέπουμε πολλά κρούσματα σε μια οικογένεια, ιδιαίτερα σε νεαρά άτομα, εκεί πέρα είναι πολύ πιο πιθανό να υπάρχει κληρονομικότητα», αναφέρει ενώ επισημαίνει ότι έχουν αναπτυχθεί μέθοδοι προκειμένου τα άτομα με σοβαρό οικογενειακό ιστορικό να ανιχνεύσουν πιθανές μεταλλάξεις στα γονίδιά τους που να σημαίνουν την εμφάνιση καρκίνου: «Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να ανιχνευτεί μετάλλαξη σε κάποιο γονίδιο που προδιαθέτει για την εμφάνιση καρκίνου. Και μπορούμε σήμερα αυτά τα άτομα που είναι σε οικογένειες με πολλά κρούσματα να αναλύσουμε στο αίμα τους τα γονίδια που προδιαθέτουν για καρκίνο και αν βρεθεί κάποια μετάλλαξη να τους δώσουμε πιο σαφείς οδηγίες για το τι μπορούν να κάνουν για να τον προλάβουν ή για να τον ανιχνεύσουν σε πρώιμο στάδιο».
Ο κ. Μαυρουδής τονίζει παράλληλα πως τα άτομα που έχουν κληρονομική προδιάθεση ή όταν αυτή τεκμηριώνεται από την ύπαρξη μεταλλαγμένου γονιδίου θα πρέπει να ξεκινούν τον έλεγχο πολύ νωρίς, από μικρές ηλικίες καθώς και να γίνεται συστηματική παρακολούθηση καθότι η πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου είναι πολύ μεγαλύτερη από τον γενικό πληθυσμό.
«Έχει μεγάλη σημασία να αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο σαν μια ασθένεια που μπορούμε να την πολεμήσουμε»
Όπως χαρακτηριστικά επεσήμανε ο κ. Μαυρουδής η λέξη «ίαση» σε σχέση με τον καρκίνο είναι ακόμα βαριά. Παρόλα αυτά υπογραμμίζει ότι το πεδίο της θεραπείας παρουσιάζει συνεχώς πρόοδο, με όλο και περισσότερα φάρμακα και θεραπευτικές μέθοδοι να τίθενται στη διάθεση των γιατρών: «Υπάρχουν πολλές και αποτελεσματικές νέες θεραπείες για τον καρκίνο. Κάθε μέρα βγαίνουν νέα φάρμακα και σήμερα η δυνατότητα να κάνουμε αποτελεσματική θεραπεία είναι σαφώς καλύτερη από ό,τι πριν μερικά χρόνια. Εκτός από τη χημειοθεραπεία, σήμερα χρησιμοποιούνται και σαν θεραπεία η ανοσοθεραπεία καθώς και τα συζευγμένα αντισώματα και έχουν φέρει μεγάλη βελτίωση των αποτελεσμάτων. Σε πολλές όμως περιπτώσεις δεν μπορούμε να μιλήσουμε για ίαση, μπορούμε να μιλήσουμε μόνο για παράταση ζωής», επισημαίνει ο γιατρός ο οποίος παρατηρεί ότι αναφορικά με την πρόληψη– η οποία διαδραματίζει καίριο ρόλο σε ό,τι αφορά την εν λόγω ασθένεια – ο κόσμος αρχίζει να αντιλαμβάνεται όλο και περισσότερο την αξία της. «Έχει γίνει μεγάλη καμπάνια νομίζω διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα που βασίζεται στα στοιχεία που έχουμε από πολλαπλές μελέτες που δείχνουν ότι ο τρόπος ζωής επηρεάζει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου. Μια αποτελεσματική μέθοδος πρόληψης θα ήταν να μπορούσαμε να αποφύγουμε τα βασικά αίτια του καρκίνου που είναι η παχυσαρκία, το κάπνισμα, η έλλειψη φυσικής άσκησης, η υγιεινή διατροφή και η αποφυγή έκθεσης στον ήλιο».
Ο κ. Μαυρουδής, την ίδια ώρα, αναφέρει ότι δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις που να συνδέουν τον καρκίνο με την ψυχολογία ενός ατόμου, όμως αυτό που παρατηρείται κλινικά όπως εξηγεί, είναι ότι η ψυχολογία ενός ασθενή καθορίζει σημαντικά την έκβαση της ασθένειας, με εκείνους που διατηρούν την αισιοδοξία τους να εμφανίζονται πιο μάχιμοι απέναντί της: «Δεν έχουμε σαφείς ενδείξεις ότι ο καρκίνος συνδέεται με την ψυχολογία. Ξέρουμε όμως από την κλινική πράξη ότι τα άτομα που έχουν καλή ψυχολογία και που αντιμετωπίζουν τον καρκίνο με μια αισιοδοξία και δυναμικά, έχουν συνήθως καλύτερη πορεία από άλλους ασθενείς που εξαρχής το βλέπουν με απαισιοδοξία και που δεν θέλουν ή δεν μπορούν να μπουν στη διαδικασία να το πολεμήσουν. Ο τρόπος που τον αντιμετωπίζει ο καθένας τον καρκίνο επηρεάζει την πορεία της ασθένειας και σίγουρα επηρεάζει το πως αισθάνεται ο ίδιος ο ασθενής μέσα στην πορεία του χρόνου, με τις θεραπείες που γίνονται και με τα αποτελέσματα που έχουμε. Έχει μεγάλη σημασία να αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο σαν μια ασθένεια που μπορούμε να την πολεμήσουμε και άσχετα από το αν θα βγούμε ή δεν θα βγούμε νικητές στο τέλος να κάνουμε το καλύτερο δυνατόν με βάση τα όπλα που μας δίνει η ιατρική σήμερα».
Τέλος, ο διευθυντής της Παθολογικής Ογκολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου τονίζει τη σημασία της υιοθέτησης ενός τρόπου ζωής συνυφασμένου με παράγοντες που θα μειώσουν την εμφάνιση του καρκίνου ενώ επισημαίνει την αξία της προληπτικής εξέτασης: «Ο κόσμος έχει σημασία να υιοθετήσει έναν τρόπο ζωής που μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου, να ακολουθεί τις προληπτικές εξετάσεις που προτείνονται για τον καρκίνο, όπως είναι η μαστογραφία στις γυναίκες, η κολονοσκόπηση για όλους μας και γενικά να απευθύνεται στους γιατρούς σε περίπτωση που εμφανίσει κάποια συμπτώματα ή ευρήματα τα οποία δεν μπορεί να εξηγήσει και τα οποία επιμένουν και χρειάζεται να ελεγχθούν. Νομίζω ότι αυτό είναι πολύ σημαντικό να το ξέρει ο κόσμος και επίσης σε οικογένειες που έχουν πολλά κρούσματα καρκίνου σε νεαρές ηλικίες να απευθύνεται σε Κέντρα για να μπορούν να γίνονται οι απαραίτητες εξετάσεις για την ανεύρεση γονιδίων που κληρονομούνται και σχετίζονται με την πρώιμη εμφάνιση καρκίνου».
