Έντονη ανησυχία για την τήρηση των μέτρων ασφάλειας και υγιεινής στους χώρους εργασίας – Καταγγελίες λαμβάνει το Εργατικό Κέντρο Ρεθύμνου – Υποστελεχωμένο το Σώμα της Επιθεώρησης Εργασίας
Άμεσες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος προτείνει στα «Ρ.Ν.», ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία και Γραμματέας της ΥΑΕ της ΓΣΕΕ, Ανδρέας Στοϊμενίδης
Αυξητικές τάσεις εμφανίζει η ανήλικη απασχόληση (15-17) στην Κρήτη τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα την περίοδο μετά την πανδημία, έχοντας εξελιχθεί σε ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, που εγείρει ανησυχίες αναφορικά με την ασφάλεια και την προστασία των εφήβων στους χώρους εργασίας. Η αύξηση στην ανήλικη εργασία στην Κρήτη, όπως προκύπτει από τα στατιστικά στοιχεία της τελευταίας 15ετίας αποδίδεται αφενός στην οικονομική πίεση που δέχονται πολλά νοικοκυριά και αφετέρου στο μεγάλο πρόβλημα έλλειψης προσωπικού στους κλάδους του τουρισμού και του επισιτισμού. Σύμφωνα με στοιχεία της Επιθεώρησης Εργασίας του Ρεθύμνου, περίπου το 80% των ανήλικων απασχολούμενων εργάζονται στον τουρισμό και στην εστίαση. Οι αιτήσεις ανηλίκων για εργασία στο Ρέθυμνο για το 2025 ήταν συνολικά 626, καταγράφοντας άνοδο περίπου 6,2%, σε σχέση με το 2024 που ήταν 589. Μέχρι στιγμής το 2026, οι αιτήσεις ανηλίκων για απόκτηση βιβλιαρίου εργασίας είναι 170, ενώ την ίδια στιγμή πέρυσι ήταν στις 174, οδηγώντας στο συμπέρασμα ότι η φετινή χρονιά θα κινηθεί σε αντίστοιχα υψηλά νούμερα. Περίπου το 60% των ανήλικων εργαζόμενων είναι αγόρια, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του 2024, όταν και χορηγήθηκαν από την Επιθεώρηση Εργασίας άδειες εργασίας σε 338 αγόρια και 288 κορίτσια. Για να μπορέσει να εργαστεί νόμιμα ένας έφηβος, εκτός του ότι πρέπει να είναι πάνω από 15 χρονών, είναι υποχρεωτική η αυστηρή τήρηση χρονικών περιορισμών (μέγιστο 30 ώρες την εβδομάδα για εργαζόμενους 15 χρονών), η απαγόρευση της νυχτερινής εργασίας, της έκθεσης στον ήλιο, σε βαριές ή ανθυγιεινές εργασίες, καθώς και του χειρισμού επικίνδυνων μηχανημάτων και οχημάτων. Για τη σύναψη σύμβασης εργασίας απαιτείται έκδοση Βιβλιαρίου Εργασίας Ανηλίκου από την Επιθεώρηση Εργασίας, με τη συναίνεση του κηδεμόνα και μετά από ιατρική πιστοποίηση.
Παρά τους σαφείς περιορισμούς που προβλέπει η νομοθεσία για τους ανήλικους εργαζόμενους, η τήρηση των κανόνων αυτών προϋποθέτει αποτελεσματικούς και συστηματικούς ελέγχους, κάτι που σύμφωνα με το Εργατικό Κέντρο Ρεθύμνου δεν συμβαίνει πάντα με την απαιτούμενη ένταση και συνέπεια. Στην πράξη, πολλοί ανήλικοι καλούνται να καλύψουν κενά προσωπικού, να εργάζονται σε εξαντλητικά ωράρια ή να αναλαμβάνουν καθήκοντα που υπερβαίνουν τον βοηθητικό ρόλο που επιτρέπει ο νόμος. Η υποστελέχωση των υπηρεσιών της Επιθεώρησης Εργασίας και η αδυναμία συνεχούς εποπτείας κατά την κορύφωση της τουριστικής περιόδου αποτελούν παράγοντες που επιδεινώνουν την κατάσταση. Οι λεγόμενες «γκρίζες ζώνες» της αγοράς εργασίας, από την αδήλωτη εργασία μέχρι την καταστρατήγηση των ωραρίων, αφήνουν τους ανήλικους εκτεθειμένους σε κινδύνους, εντείνοντας την υποχρέωση για σεβασμό στους κανόνες ασφάλειας, υγιεινής και προστασίας της παιδικής ηλικίας. Τους ελέγχους ασφάλειας και υγιεινής στους χώρους εργασίας στο Ρέθυμνο πραγματοποιεί τμήμα του ΣΕΠΕ Χανίων, καθώς το τμήμα του Ρεθύμνου, στο οποίο απασχολούνται μόνο τρεις εργαζόμενοι, έχει αρμοδιότητες του ελέγχου αποκλειστικά εργασιακών και κοινωνικών θεμάτων.
«Έχουμε αρκετά κρούσματα με καταγγελίες – Δεν χρειάζεται να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας»
Επικουρικό ρόλο στα καθήκοντα του ΣΕΠΕ Ρεθύμνου έχει και το Εργατικό Κέντρο, το οποίο διαθέτει εξειδικευμένο τμήμα υποδοχής των ενδιαφερόμενων ανηλίκων για εργασία. Παρότι το Εργατικό Κέντρο δεν έχει τη δικαιοδοσία να εγκρίνει βιβλιάρια εργασίας ανηλίκων, ένας σημαντικός αριθμός αιτήσεων περνούν από τα χέρια του γενικού γραμματέα του Εργατικού Κέντρου, Γιάννη Κοκκώνη, σύμφωνα με όσα δήλωσε μεταξύ άλλων στα «Ρ.Ν.». Συγκεκριμένα, το 2024, ο κ.Κοκκώνης έλαβε και προώθησε στο ΣΕΠΕ Ρεθύμνου 575 έντυπα ανηλίκων, ενώ το 2025 περίπου 300. Όπως εξήγησε στα «Ρ.Ν.», ο μέσος όρος αιτήσεων κάθε σεζόν είναι περίπου 700-800, αριθμός που σταθεροποιείται τα τελευταία χρόνια. «Αυτήν τη στιγμή με την έλλειψη που υπάρχει ειδικά στο κομμάτι του τουρισμού, σε ξενοδοχεία, αλλά και σε εστιατόρια, όπου οι εργαζόμενοι είναι εξαιρετικά δυσεύρετοι, δυστυχώς οι εργοδότες οδηγούνται στους ανήλικους, οι οποίοι καταλήγουν να τραβούν όλο το φορτίο. Ο νόμος απαγορεύει την δουλειά μετά τις 10 το βράδυ, ανθυγιεινές και επικίνδυνες εργασίες και δίνει άδεια εργασίας μόνο για βοηθητικό προσωπικό. Οι ανήλικοι μπορούν να εργάζονται μόνο ως βοηθός σερβιτόρου, βοηθός υποδοχής, βοηθός αποθήκης, βοηθός υπαλλήλου γραφείου κ.λπ. Δεν έχει καμία δικαιοδοσία το ανήλικο να αναλάβει ούτε ευθύνη, ούτε και θέση κανονικού εργαζόμενου. Σε έναν τυχαίο έλεγχο που θα γίνει από την αστυνομία, είτε από τον ΕΦΚΑ, είτε από την Επιθεώρηση του ΣΕΠΕ, αν ένα ανήλικο κάνει βαριές και ανθυγιεινές και επικίνδυνες εργασίες, αφαιρείται το δελτίο εργασίας από τον ανήλικο και η επιχείρηση λαμβάνει υψηλό πρόστιμο», δήλωσε ο κ. Κοκκώνης. Απαντώντας στη συνέχεια σε ερώτημα για το αν καταγράφονται παραβάσεις της νομοθεσίας, ανέφερε: «Κατά κόρον. Δεν χρειάζεται να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Έχουμε αρκετά κρούσματα με καταγγελίες και πολλές φορές επιλαμβανόμαστε της κατάστασης, χωρίς να φτάσουμε απευθείας στην Επιθεώρηση, προκειμένου να βρούμε το δίκαιο και να προστατεύσουμε και τον ανήλικο εργαζόμενο, αλλά και τον εργοδότη. Οι έλεγχοι ασφάλειας και υγιεινής είναι καθαρά αρμοδιότητα της υπηρεσίας του ΣΕΠΕ Χανίων». Παρ’ όλ’ αυτα, το Εργατικό Κέντρο όταν διεξάγει κάποιον έλεγχο σε τοπικές επιχειρήσεις, εξετάσει και τις προδιαγραφές ασφάλειας και υγιεινής, αλλά δεν μπορεί να προχωρήσει σε κυρώσεις. «Πολλές φορές ακόμα και ο ανήλικος όμως μπορεί να παρεκκλίνει από την προβλεπόμενη εργασία του, πηγαίνοντας κάπου που δεν πρέπει και κάνοντας κάτι που δεν επιτρέπεται. Γίνεται έλεγχοι. Από εκεί και πέρα όμως παραλείψεις και προβλέψεις υπάρχουν και από τις δύο πλευρές», κατέληξε ο κ. Κοκκώνης.
Στις 1.600 αιτήσεις οι αιτήσεις ανηλίκων στο Ηράκλειο – Στην Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας προσφεύγει το ΕΚΗ
Εκθετική είναι η αύξηση της ανήλικης εργασίας στην Κρήτη, όπως επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία των αιτήσεων στο γειτονικό νομό Ηρακλείου. Σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων στα «Ρ.Ν.», ο Στέλιος Βοργιάς, αντιπεριφερειάρχης Κοινωνικής Πολιτικής της Περιφέρειας Κρήτης, πριν από πέντε χρόνια, οι αιτήσεις στο Ηράκλειο ήταν 292, ενώ τώρα έχουν ξεπεράσει τις 1.600. Ο κ. Βοργιάς μάλιστα υποστηρίζει ότι η εργασία ενός 15χρονου εφήβου στην Ελλάδα αντιτίθεται με τις διεθνείς συμβάσεις που έχει υπογράψει η χώρα, την ώρα που εγείρει αμφιβολίες για τη νομιμότητα της έκδοσης αδειών από την επιθεώρηση εργασίας. Μάλιστα το Εργατικό Κέντρο Ηρακλείου αναμένεται να προσφύγει στην Ευρωπαϊκή Αρχή Εργασίας (ELA), εγείροντας όλες τις παραπάνω ανησυχίες για την ανήλικη εργασία. «Θεωρούμε ότι δεν εκδίδονται νόμιμα με το υπάρχον νομικό πλαίσιο αυτές οι άδειες εργασίας. Και αυτό γιατί ο νόμος προβλέπει ότι θα πρέπει να ελεγχθεί ο χώρος πριν πιάσει εργασία κάποιος ανήλικος, για να δούμε αν πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις, από την στιγμή που υπάρχει μία σειρά περιορισμών. Δεν μπορεί να εκτίθενται στον ήλιο, να δουλεύουν μετά τις 10 το βράδυ, δεν μπορούν να σηκώνουν βάρη. Αυτά πρέπει να τα ελέγχει η επιθεώρηση εργασίας πριν πιάσουν δουλειά οι ανήλικοι, πράγμα το οποίο δεν γίνεται», ανέφερε και στη συνέχεια συμπλήρωσε: «Οι ανήλικοι εργαζόμενοι διαχέονται παντού, αλλά ιδιαίτερα στον τουρισμό, γιατί εκεί είναι και η ναυαρχίδα της απασχόλησης, στον επισιτισμό και τουρισμό. Το θέμα είναι ότι υπάρχει μία ανάγκη συμπλήρωσης του οικονομικού προϋπολογισμού, να ενισχύσουν δηλαδή οι ανήλικοι τις οικογένειες. Θα πρέπει η ανήλικη εργασία από την στιγμή που υπάρχει να γίνεται σωστά, σε ένα ασφαλές περιβάλλον για τα παιδιά και παράλληλα θα πρέπει η Πολιτεία να σεβαστεί τις διεθνείς συμβάσεις που έχει υπογράψει, δεν πρέπει να εργάζονται οι 15χρονοι και από 16 έως 18 χρονών, μόνο υπό συνθήκες που προβλέπονται. Κάποιες δουλειές απαγορεύεται να τις κάνουν για λόγους προστασίας. Και δυστυχώς υπάρχει μία ασυδοσία με πρώτο ένοχο και πρώτη ευθύνη το Υπουργείο Εργασίας και την κυβέρνηση».
Αιφνιδιαστικοί έλεγχοι στις τουριστικές περιοχές και εξοντωτικά πρόστιμα
Στοχευμένοι, κοινοί έλεγχοι, αυστηρότερα πρόστιμα και κοινωνική υποστήριξη των οικογενειών είναι μεταξύ των άμεσων μέτρων αντιμετώπισης που καλείται να λάβει η πολιτεία για τον περιορισμό του φαινομένου της παιδικής εργασίας, αλλά και των παραβιάσεων των νομοθετικών υποχρεώσεων που την συνοδεύουν, σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων στα «Ρ.Ν.», ο Ανδρέας Στοϊμενίδης, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, Γραμματέας της ΥΑΕ της ΓΣΕΕ, και πρόεδρος του ΟΣΕΤΕΕ. Όπως τόνισε απαιτείται «Εντατικοποίηση των αιφνιδιαστικών ελέγχων από την Επιθεώρηση Εργασίας, σε συνεργασία με την ELA, ειδικά σε τουριστικές περιοχές κατά τους θερινούς μήνες, μετατροπή των προστίμων για παράνομη απασχόληση ανηλίκων σε εξαιρετικά εξοντωτικά για τους εργοδότες, με ταυτόχρονη προσωρινή αναστολή λειτουργίας της επιχείρησης σε περίπτωση υποτροπής και ενίσχυση των ευάλωτων νοικοκυριών μέσω επιδομάτων και κοινωνικών δομών, καθώς η οικονομική ανέχεια αποτελεί την κύρια αιτία που ωθεί τα παιδιά στην πρόωρη εργασία». Σύμφωνα με τον κ. Στοϊμενιδη, εξίσου αναγκαία είναι η δημιουργία μιας ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας παρακολούθησης στο σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, που θα «χτυπάει καμπανάκι» αυτόματα αν ένας ανήλικος δηλώνεται σε υπερωρίες ή σε απαγορευμένες ειδικότητες. «Παράλληλα, αναγκαία είναι τόσο η ευαισθητοποίηση, όσο και η ενημέρωση των πολιτών και των τοπικών κοινωνιών. Χρειάζονται εκστρατείες ενημέρωσης στα σχολεία για τα δικαιώματα των μαθητών και δημιουργία μιας εύκολης, ανώνυμης γραμμής καταγγελιών για περιστατικά εκμετάλλευσης ανηλίκων», συμπλήρωσε.
