Η εδραίωση του διαδικτύου πια ως κομμάτι της καθημερινότητας πέρα από τις διευκολύνσεις που φέρει μαζί της, ενέχει και πολλούς κινδύνους οι οποίοι πλέον αναγνωρίζονται και συζητιούνται απολύτως ανοιχτά: από διαδικτυακές απάτες, κακόβουλα σχόλια και απειλές έως ρητορική μίσους, δημόσιους διασυρμούς και σεξουαλική βία είναι μερικές από τις κακοποιητικές συμπεριφορές που εντοπίζονται στον ψηφιακό κόσμο πολλές φορές ακόμη και με ανήλικους εμπλεκόμενους. Η ανάγκη για μέτρα προστασίας και ιδίως η δημιουργία ενός ασφαλούς ψηφιακού κόσμου για τα παιδιά και τους νέους οδήγησε στη δημιουργία της γραμμής SafeLine του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Επιστημών (ΙΤΕ), μια ανοικτή γραμμή καταγγελιών παράνομου περιεχομένου στο διαδίκτυο με ιδιαίτερη εξειδίκευση σε περιστατικά που αφορούν παρενόχληση, κακοποίηση και βία εις βάρος ανηλίκων.
Η Μελτίνη Χριστοδουλάκη υπεύθυνη Επικοινωνίας της Γραμμής SafeLine, μιλώντας στη Σώτια Πεντεδήμου, στην εκπομπή «Update» στην Τηλεόραση Creta, έκανε λόγο για μια ανησυχητική κατάσταση, με τα νούμερα ειδικότερα των καταγγελιών για υλικό σεξουαλικής κακοποίησης με θύματα παιδιά να εμφανίζονται το 2024 εμφανώς αυξημένα σε σχέση με το 2023. «Από τα στατιστικά που είχαμε διαθέσιμα για το 2024 από τον Οργανισμό Ιnhope που είναι ο διεθνής οργανισμός και δίνει οδηγίες σε όλες τις ανοιχτές γραμμές καταγγελιών που ασχολούνται με την καταπολέμηση του υλικού παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης φαίνεται ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο -για να μην πούμε και παγκόσμιο διότι υπάρχουν και γραμμές εκτός Ευρώπης- είχαμε πάνω από 2,5 εκ. καταγγελίες για υλικό παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης», ανέφερε η ίδια δηλώνοντας πως η τρομακτική, όπως τη χαρακτήρισε, άνοδος σε σχέση με το 2023, διαπιστώθηκε πως οφείλεται στο ότι ο κόσμος πλέον καταγγέλλει περισσότερο τέτοιου είδους περιστατικά αλλά οφείλεται επίσης και σε ένα καινούργιο σχετικά φαινόμενο που δεν είναι άλλο από τη δημιουργία υλικού παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης μέσω τεχνητής νοημοσύνης. «Είναι μια μεγάλη πρόκληση για εμάς το πως θα μπορέσουμε να ξεκαθαρίσουμε αυτό το υλικό το οποίο έχει παραχθεί με τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης σε σύγκριση με αυτό που απεικονίζει ένα αληθινό περιστατικό», εξήγησε η κ. Χριστοδουλάκη τονίζοντας ότι: «Παρά το γεγονός ότι αυτές οι περιπτώσεις απεικονίζουν ψεύτικο παιδί, σε αρκετές χώρες της Ευρώπης εξακολουθεί να θεωρείται αυτό το περιεχόμενο παράνομο. Παρά το ότι δεν θίγεται ένα αληθινό παιδί δεν σημαίνει ότι το περιεχόμενο αυτό δεν έχει παράνομο χαρακτήρα. Γιατί αν αφήσουμε ένα τέτοιο περιεχόμενο ελεύθερο εκεί υπάρχει μια εξοικείωση, θεωρείται κάπως νόμιμο, κάπως κανονικό το να μπορούν ανήλικοι ακόμα και τριών ετών να λαμβάνουν μέρος σε σεξουαλικές πράξεις».
Παράλληλα, η κ. Χριστοδουλάκη σημείωσε πως από το υλικό σεξουαλικής κακοποίησης με θύματα παιδιά που εντοπίζεται, το 99% των περιπτώσεων έχει ως θύματα κορίτσια και το 93% αυτών είναι ηλικίας τριών έως 13 ετών. «Με την πάροδο των ετών όλο και χαμηλώνει αυτό το όριο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Τρόποι προστασίας των παιδιών
Σύμφωνα με τη Μελτίνη Χριστοδουλάκη, υπεύθυνη Επικοινωνίας της Γραμμής SafeLine, ο Οργανισμός υλοποιεί ποικίλες δράσεις ενημέρωσης σε σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στόχος αυτών των δράσεων, όπως εξηγεί, είναι η ευαισθητοποίηση των μαθητών σχετικά με τη διαδικτυακή βία, η ενημέρωσή τους για το τι συνιστά κακοποιητική συμπεριφορά στο διαδίκτυο, καθώς και η καλλιέργεια ενσυναίσθησης, τονίζοντάς τους τις ψυχολογικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει η διαδικτυακή βία σε έναν συμμαθητή τους που τη βιώνει. Η ίδια αναφέρει, πως σε αυτές τις διαδραστικές ομιλίες τα παιδιά εμφανίζονται αρκετά ενημερωμένα και δείχνουν να γνωρίζουν πολύ καλά τους κινδύνους που ελλοχεύει το διαδίκτυο.
Παρ’ όλα αυτά, όπως επισημαίνει η κυρία Χριστοδουλάκη, η επιπολαιότητα της νεανικής ηλικίας, σε συνδυασμό με την παρόρμηση και τον ενθουσιασμό που χαρακτηρίζουν κυρίως την εφηβεία, μπορούν εύκολα να οδηγήσουν τους νέους είτε σε κακοποιητικές συμπεριφορές απέναντι σε συνομηλίκους τους, είτε να καταστήσουν τους ίδιους ευάλωτους στους κινδύνους του διαδικτύου.
Όπως σημειώνει η κ. Χριστοδουλάκη είναι σημαντικό οι γονείς να έχουν μια σχέση επικοινωνίας με το παιδί ώστε όταν συμβεί κάποιο περιστατικό να έχουν την ευκολία τα παιδιά να τους μιλήσουν ανοιχτά για αυτό.
Από την άλλη, ιδίως για τα μικρότερα παιδιά όπως είναι οι ηλικίες πέντε και έξι ετών που πλέον εμφανίζονται εξαιρετικά εξοικειωμένα με το διαδίκτυο, τη χρήση κινητού και τάμπλετ, τίθενται στη διάθεση των γονέων εργαλεία προστασία όπως το λεγόμενο Kids Wallet ή άλλων παρόμοιων εφαρμογών, μέσω των οποίων, οι γονείς μπορούν να οριοθετήσουν τον χρόνο και το περιεχόμενο στο οποίο εκτίθεται το παιδί.
Η κ. Χριστοδουλάκη υπογραμμίζει ότι πρόκειται για απλές και εύχρηστες εφαρμογές, ενώ τονίζει πως όταν οι γονείς αποφασίζουν να τις χρησιμοποιήσουν, εισέρχονται σε μία συμφωνία με το παιδί τους και είναι σημαντικό να του εξηγήσουν ότι η χρήση αυτών των εργαλείων έχει σκοπό την προστασία του παιδιού, ενώ οι κανόνες που τίθενται πρέπει να τηρούνται μέχρι τέλους: «Πρέπει να υπάρχει αυτός ο διάλογος με το παιδί ότι θα κάνουμε αυτό για τη δική σου προστασία. Μέσα από αυτά τα εργαλεία μπορεί ο γονιός αφενός να οριοθετήσει τον χρόνο με τον οποίο το παιδί του θα είναι στο διαδίκτυο, θα ορίσει τις ώρες που θα έχει διαθέσιμο το τάμπλετ, το κινητό. Επίσης υπάρχει δυνατότητα να ελέγξεις τις εφαρμογές στις οποίες το παιδί σου θα κατεβάσει στο κινητό του και στο τάμπλετ του. Αν το παιδί κατεβάσει μια εφαρμογή που θεωρείται ότι απευθύνεται σε ηλικίες μεγαλύτερες τότε ο γονιός μπορεί να μην δώσει την έγκριση για να κατέβει αυτή η εφαρμογή ή μπορεί και να δώσει την έγκρισή του όμως θα πρέπει να ενημερωθεί και ο γονιός για το τι είναι αυτό, να κάτσουν κάτω και να το συζητήσουν, τι εφαρμογή είναι αυτή κ.λπ. Επιπλέον, όταν θα κάνουμε χρήση μιας τέτοιας εφαρμογής, καλό θα είναι να το τηρούμε μέχρι το τέλος. Ο σκοπός είναι η προστασία, δεν είναι ότι θέλει ο γονιός να στερήσει κάτι από το παιδί», καταλήγει η κ. Χριστοδουλάκη.
Ο άλυτος γρίφος των ηλικιακών περιορισμών στις ψηφιακές πλατφόρμες
Η κ. Χριστοδουλάκη αναφέρθηκε επίσης σε έναν άλυτο γρίφο που αποτελεί ένα από τα πρώτα ζητήματα στον τομέα της παιδικής προστασίας στο διαδίκτυο: την ανάγκη επιβολής ηλικιακών περιορισμών στην πρόσβαση στις δημοφιλείς διαδικτυακές πλατφόρμες, με σκοπό την αποφυγή έκθεσης των παιδιών σε ακατάλληλο περιεχόμενο. Ωστόσο, το κρίσιμο ζήτημα που τίθεται είναι πώς θα εφαρμοστούν αυτοί οι περιορισμοί χωρίς να παραβιάζονται τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών.
«Γίνονται συνεχώς τα τελευταία χρόνια εκτενείς συζητήσεις όμως ακόμα υπάρχει μεγάλη δυσκολία πρακτικά πως θα το κάνουν αυτό. Πχ για να κάνεις έναν λογαριασμό σε μια τέτοια πλατφόρμα πρέπει να γράψεις κάποια στοιχεία. Αν είσαι στην πραγματική σου ηλικία και είσαι κάτω των 13 ετών τότε η πλατφόρμα δεν σε αφήνει να μπεις. Πάρα πολύ εύκολα όμως μπορείς να δώσεις ψευδή στοιχεία και έπειτα χωρίς κανένα πρόβλημα και καμία αυθεντικοποίηση προχωράς και έχεις κανονικά λογαριασμό σε μια πλατφόρμα που όμως δένε είναι κατάλληλη για παιδιά κάτω των 13 ετών. Προσπαθούμε και γίνονται συζητήσεις για να δούμε πως μπορεί να γίνει η ταυτοποίηση του αιτούντος χρήστη που προσπαθεί να κάνει έναν τέτοιο λογαριασμό παράλληλα όμως χωρίς να δώσει παραπάνω προσωπικά δεδομένα από αυτά που πρέπει. Άρα επομένως πως θα γίνει η ταυτοποίηση χωρίς να κάνουμε κατάχρηση των προσωπικών δεδομένων. Δεν έχει βρεθεί ακόμα λύση αλλά είναι στα πρώτα ζητήματα και από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σε διεθνές επίπεδο», εξήγησε η υπεύθυνη Επικοινωνίας της Γραμμής SafeLine, Μελτίνη Χριστοδουλάκη.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΡΑΦΑΕΛΑ ΚΟΥΤΑΝΤΟΥ
