• Διάλογος για τη σημασία της μελέτης των φυσικών φαινομένων- Σωκράτης και Αγαθοφέρων
Σωκράτης: Καλημερίζω σε, Αγαθοφέρων! Σε βλέπω να έρχεσαι προς το μέρος μου σκεπτικός και προβληματισμένος και ανησυχώ. Τι τάχα να σε βασανίζει, καλέ μου φίλε;
Αγαθοφέρων: Χαίρε, Σωκράτη. Να! Αντάμωσα τούτο το πρωί με τον Γοργία, το σοφιστή. Και με αναστάτωσε με τις σοφιστείες του. Μου έλεγε πως η τέχνη του λόγου είναι το πιο σπουδαίο πράγμα για τον άνθρωπο και την καθημερινή, δημόσια και ιδιωτική, ζωή μας. Και αν είναι όντως έτσι, πες μου εσύ γιατί δεν μπορώ να το καταλάβω τι νόημα έχει να χάνουμε τον χρόνο μας μελετώντας φυσικά φαινόμενα όπως μας συμβουλεύουν οι φιλόσοφοι; Μας ωφελεί αλήθεια να ξέρουμε πώς φυσάει ο άνεμος ή πώς κινείται ο ήλιος; Εγώ σκέφτομαι και λέω ότι είναι προτιμότερο και ωφελιμότατο να μάθουμε να μιλάμε και να πείθουμε.
Σωκράτης: Ας το εξετάσουμε μαζί ώστε να δούμε ποιο από τα δύο πραγματικά είναι το καλύτερο, η τέχνη του λόγου ή η μελέτη των φυσικών φαινομένων. Με λόγια απλά, ούτε τα πολύπλοκα που μεταχειρίζονται οι ρήτορες, ούτε τα σύνθετα των φιλοσόφων. Για αρχή, λοιπόν, συλλογίσου, άνθρωπέ μου, και πες μου όταν οι ναυτικοί βγαίνουν στο πέλαγος, τι τους νοιάζει περισσότερο: να μιλούν όμορφα ή να ξέρουν πώς φυσάει ο άνεμος;
Αγαθοφέρων: Να ξέρουν τον άνεμο. Με ούριο άνεμο, από τη μια, θα φτάσουν ασφαλείς στον προορισμό τους· με αντίθετους αέρηδες, από την άλλη, θα ανταμώσουν φουρτούνες στο ταξίδι τους και με άπνοια δε θα μπορούσαν καν να ταξιδέψουν.
Σωκράτης: Επομένως θα συμφωνούσες, Αγαθοφέρων, ότι η γνώση των φυσικών φαινομένων τους σώζει τη ζωή και τους βοηθά να πετυχαίνουν στους σκοπούς τους. Αν είχαν μόνο λόγια, θα τους ωφελούσε;
Αγαθοφέρων: Όχι, θα τους έπνιγε η φουσκοθαλασσιά, εάν έβγαιναν χωρίς να υπολογίσουν τη δύναμη του ανέμου.
Σωκράτης: Έλα τώρα, φίλε μου, και στη θέση των γεωργών που ζουν και μοχθούν στην ύπαιθρο. Αν δεν παρατηρήσουν πότε έρχεται η βροχή ή πότε καίει δυνατά ο ήλιος, θα μπορέσουν να σπείρουν σωστά;
Αγαθοφέρων: Όχι, θα χάσουν τον κόπο τους και το βιος τους.
Σωκράτης: Όπως είπες πριν λίγο και συ λοιπόν, είναι ολοφάνερο ότι η φύση μάς διδάσκει πώς να ζούμε. Ο λόγος είναι χρήσιμος, αλλά χωρίς γνώση των πραγμάτων μου θυμίζει όσους χτίζουν σπίτι χωρίς θεμέλια.
Αγαθοφέρων: Μα ο Γοργίας ισχυρίζεται πως ο λόγος μπορεί να πείσει ακόμα κι όταν δεν υπάρχει αλήθεια.
Σωκράτης: Ο ψεύτικος λόγος μπορεί να σε πείσει μια στιγμή, μα καταρρέει γρήγορα. Πες μου, όμως, εάν ένας γιατρός μιλήσει όμορφα αλλά δεν ξέρει πώς λειτουργεί το σώμα, θα γιατρέψει τον ασθενή;
Αγαθοφέρων: Όχι, θα τον βλάψει.
Σωκράτης: Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με κάθε τέχνη. Ο κεραμέας ξέρει πώς η φωτιά σκληραίνει τον πηλό· διαφορετικά, δεν θα φτιάξει αγγεία, όσο κι αν μιλά για τέχνη. Ο γλύπτης γνωρίζει πώς η σμίλη διαμορφώνει το μάρμαρο· αλλιώς δε θα φτιάξει αγάλματα, όσο κι αν ρητορεύει για τη σημασία της γλυπτικής. Ο σιδεράς ξέρει πώς το μέταλλο μαλακώνει στη φωτιά· αλλιώς δεν θα φτιάξει όπλα. Χωρίς μελέτη της φύσης, ο λόγος μένει άδειος, αντιλαμβάνεσαι όλα όσα λέω;
Αγαθοφέρων: Μάλιστα, τώρα αρχίζω να καταλαβαίνω. Η μελέτη των φυσικών φαινομένων δεν είναι άχρηστη και περιττή· είναι το θεμέλιο, η αφετηρία για κάθε πράξη και τελικά για την ίδια τη γνώση.
Σωκράτης: Ακριβώς. Όποιος παρατηρεί προσεκτικά τη φύση, που – το ξέρεις ή όχι; – είναι η μήτρα των ανθρώπων και όλων των λοιπών οργανισμών και των χαρακτηριστικών που διακρίνουν και τους μεν και τους δε, μαθαίνει να ξεχωρίζει το αληθινό από το ψεύτικο, το είναι από το φαίνεσθαι. Και τότε, ο λόγος του αποκτά πραγματικά δύναμη και πειθώ, γιατί στηρίζεται στην αλήθεια.
Αγαθοφέρων: Σε ευχαριστώ, Σωκράτη, για τη συζήτηση τούτη. Θα συμφωνήσω μαζύ σου πως για καθετί που μας περιβάλλει στη ζωή μας η φύση είναι δάσκαλος πρώτος, κι ο λόγος έρχεται μετά.
**Ο παρών διάλογος αφιερώνεται στους γονείς μου, Ηρακλή και Σωτηρία.
