Πως η βεντέτα δεν κατάφερε ποτέ να επιβάλλει τους νόμους της
Μεγάλη αγάπη για το χωριό του αποκαλύπτει η διάλεξη του Ελπιδοφόρου Ζανουδάκη «Ατσιπόπουλο το χωριό μου» (άνοιξη 1963 στην Αθήνα). Περιέχει όμως και σπουδαίες πληροφορίες γα το ιστορικό παρελθόν. Γιατί δεν υπήρχαν τότε οι έρευνες του Γεωργίου Περπυράκη, του Μανόλη Κουτσουράκη του Δημήτρη Αετουδάκη και του Νικολάου Σαμψών που αναδεικνύουν σήμερα όλο το ιστορικό μεγαλείο της περιοχής.
Μέχρι τότε δεν υπήρχαν και οι «σπουδαγμένοι» που έδωσαν τόση αίγλη στο χωριό.
«Η πίστη όμως», τόνισε στην ομιλία του ο Ζανουδάκης, «υπήρξε και ο μεγάλος δάσκαλος στη διαμόρφωση της όλης Νοοτροπίας του. Αυτή δεν επέτρεψε να φωλιάσει στην ψυχή τους η απαίσια βεντέτα το μεγάλο μα σύνηθες στους περήφανους και γενναίους κακό. Και όταν σπανία και άθελα εσημειώνετο εκδήλωσις ή πρόθεση βεντέτας ομαδικά και οργανωμένη και άμεση η επέμβαση και η προσπάθεια του χωριού την διέκοπτε, ή την προλάμβανε επιτυγχάνουσα συμφιλίωση και κατά περίπτωση και αδελφοποίηση των δυσαρεστημένων και αντιμαχόμενων.
Και τέλος η πίστη υπήρξε μονίμως ο σταθερός οδηγός και στον αισθηματικό κόσμος της εποχής. Αξιόπρεποι, πλατωνικοί και σταθεροί οι έρωτες καλοζυγισμένα και με ειλικρινείς τις πληροφορίες τα προξενιά, έργο πάντα των διακρινομένων για κρίση και πίστη στο θεό συγχωριανών Σαν αποτέλεσμα πίστεως και ανθρωπιάς και μέχρι του 1898 εφαρμοζόμενο όχι απολυτά αλλά συχνά έθιμο να γίνεται αρραβών, να συνδέονται λόγω οι αρραβωνιασμένοι να φορούν δακτύλιο, να δέχονται συγχαρητήρια αλλά να μη βλέπονται να μη συναντώνται. Να αποφύγουν και τυχαία ακόμη συνάντηση οι μνηστευμένοι μέχρι του γάμου. «Την υπόσχομαι την κοπελιά μου», έλεγε ο πατήρ στους προξενητάς «αλλα με τον όρο πως δε μπει γαμπρός». Και δεν έμπαινε.
Όλα τα προλεχθέντα αφορούν τη ζωή του Ατσιποπούλου μέχρι της επαναστάσεως του 1897-98 και την επακολουθήσασα αυτονόμηση της Κρήτης.
Και κατ’ αυτή γεμάτη επαναστατικές και πολεμικές περιπέτειες εποχή, η γεωγραφική του θέση μα και το πατριωτικό του φρόνημα το τραβούσε πρωτοπόρο και έριχνε σε ξεσπιτωμούς, χαλάσματα, βάσανα, πόνους, θλίψεις, δάκρυα.
Παρ’ όλα αυτά η φιλότιμη προσπάθεια του, η εργατικότης των παιδιών του η νοικοκυροσύνη των γυναικών του η ανθρωπιά και η λεβεντιά όλων, δημιουργούσαν ανεκτό βιοτικό επίπεδο, κάτι που ανεγνωρίζετο σαν ξεχωριστά ανώτερο από άλλα χωριά.
Διακρίνετο για την καθαριότητα, για την οδοποιία, για τη στέγαση και αγια την αποχέτευση που είχε τότε επιτυχή, παρα τη λειψυδρία του.
Ας μη χαρακτηρισθεί εγωιστικό, αν τονισθεί ότι υπερείχε από πολλά, για να μη πω από τα περισσότερα χωριά της Κρήτης. Ατσιπολουλο εκ των μάλλον προηγούμενων χωριών της Κρήτης και πατρίς γενναίων πολεμιστών. Γράφει η Μεγάλη Ελλην. Εγκυκλοπαίδεια του 1920.
Ερανίσματα ιστορικώς παραδεδεγμένα, από γραφτά και έντυπα βοηθήματα όμοια και φήμες και πληροφορίες κατά το δυνατό διασταυρωμένα μεταφερόμενα από διηγήσεις και από γενεάς εις γενεά αυτά τα καλύψουν την εποχή των αγώνων με ξεκίνημα από το 1821. Θα σημειώσω δυο μόνο παλαιότερα το 1821 εκ του ιστορικού αρχείου Κρήτης.
Ο διοικητής Ρεθύμνου Εσάτ Πασάς το έτος 1721 (τουρκιστί 1130) διατάζει τον Καντήν Ιεροδίκη να ενεργήσει ανάκριση κατά του Ηγουμένου του Αρκαδίου Μεθόδιου. Ούτος επρότεινε μάρτυρες υπερασπίσεως τους εξ Ατσιποπούλου, Πρεβετζώρζη, Μουστομιχελή, Παπατζανή, Αβάτζον Μιχαήλ και Μπερνασόν Μάρκο. Στη φιλαλήθεια και πατριωτισμό τούτων στήριξε την τύχη του. Και το δεύτερο στην περίοδο 1811-1819 ο Κωνστ. Τζελήσις Αρχηγός Ατσιποπούλου εφονεύθη στα Φραντζεσκιανά και απεκεφαλίσθη, επίσης ο Γ. Γιαννούλης ή Κανταρτζής συνελήφθη στο Ρέθυμνο και απεκεφαλίσθη. 1821. Ήσαν πολεμιστές από τη φύση του αλλά και από ανάγκη οι Ατσιπουλιανοί. Σε κάθε σηκωμό, μεταφορά των γυναικόπαιδών στα μακρινά και ορεινά χωριά. Άφηναν φύλακες και προστάτες τους ορισμένα παλληκάρια, τα υπόλοιπα δε έμεναν φρουροί του χωριού και ολόκληρης της Δυτικής Επαρχίας. Αντάλλασσαν τη βάρδια μόνο όταν ελλείψεις και κακουχίες το επέβαλαν. Και σε όποιο μέρος της Κρήτης διεφαινετο κίνδυνος πρόθυμα και αδίστακτα έσπευδαν να βοηθήσουν.
13 Ιουνίου: Μετά τη σφαγή του Δεσπότη Γερασίμου Περιδκάρη, με τους Ιερείς του και υπέρ 500 Χριστιανούς άρχισε έντονη αντίδραση με ελάχιστα εφόδια αλλά με μεγάλη καρδιά παλληκαριών που οδηγούσαν οι Ρούσος Βουδρουμπας, Γεώργιος Τσουδερός, Δεληγιαννάκης Τσιριντάνης και Μιχ. Κουρμούλης.
Προκάλεσαν μεγάλες ζημιές στους Τούρκους και τα σώματα υπό τους Αναγνώστη και Πέτρο Μανουσέλη, Γεώργ. Δεληγιαννάκη, Ιωάννη Δρουλίσκο, Μανόλη Ρουστικιανό. Κατεδίωξαν τους συγκεντρωμένους στο Ζουρίδι και στα Ρούστικα Τούρκους, υποχρεωθέντας τους να εγκλειστούν στο Ρέθυμνο, το οποία πολιόρκησαν εγκατασταθέντες εις τα Ατσιπουλιανά μέχρι Κουμπέ υψώματα, παλληκάρια του Δρουλίσκου, είχαν στρατολογηθεί εις Ατσιπόπουλο Πρινέ και Γεράνι. Αναφέρονται πολεμισταία του Αρχηγού Γ. Καραϊσκάκη ηρωικώς πεσόντος οι Ι. Γαγάνης, Τζαννής Γαγάνης, και Εμμ. Μαρδιακάκης. Κατά τη διαταγή του Αρχηγού ετάφησαν εις ιδιαιτέρα υψηλή θέση. Παράπλευρα ετάφη και ο ίδιος όταν ηρωικώς έπεσε.
Πρόκληση από τα Σφακιά, συγκέντρωσε στη Νίμπρο 300 πολεμιστές με αρκετούς Ατσιπουλιανους. Στην Παναγία τη Θυμιανή ύψωσαν την Ελληνική σημαία ανέπεμψαν παράκληση και προγραμμάτισαν πέρασμα στην Επαρχία Αγ. Βασιλείου στο δυναστευόμενο από τους Τούρκους χωριό Ατσιπάδες.
Όμως πολλοί οι πολεμιστές και λίγα τα εφόδια ρούχα παπούτσια και πυρομαχικά. Απεφασίσθη ναύλωσις αμέσως πλοίου για Τσιρίγο από όπου ήταν δυνατή προμήθεια των εφοδίων. Εχρειάζοντο ακόμα χρήματα για την αγορά των. Πρόχειρος άμεσος έρανος απέδωσε 400 χρυσά ναπολεόνια εκ των οποίων τα μισά 200 κετέθεσε ο Ατσιπουλιανός Χλαμπούτης. Κι έγινε η δουλειά των.
Ο Ηγ. Γαβριήλ εζήτησε από το Ατσιπόπουλο βοήθεια μόλις διέκρινε τον κίνδυνο. Ξεκίνησαν την παραμονή της επιθέσεως 12 άνδρες κατά τα μεσάνυχτα, μέσω Αρμένων – Σπηλίου ανέβηκαν στο Κέδρος όπου ξέσπασε η καταρρακτώδης βροχή καθιστώσα αδύνατο παρά κίνηση και δύσκολη προφύλαξη των καριοφιλιών και των μπαρουτιών. Ομάς Αγιοβασιλειωτών που συνάντησαν τους ανέφερε πως πατήθηκε το Αρκάδι και μη προχωρήσουν. Έτσι βρέθηκαν στον Μυλοπόταμο όπου και έδωσαν αρκετές. Μάχες. Μεταξύ των 12 αναφέρονται οι Δαλέτζας ή Πλατής, Πέτρος Ροδινός, Γεώργιος Ροδινός, Γεώργιος Σκαντάλης, Ελευθέριος Τσίβης, Μιχάλης Γάσπαρης, Κωνσταντίνος Βασιλακάκης, Νικ. Βαλαρής, και Μαγιολίτης Μανούσος.
Φονική μάχη στο κέντρο του χωριού και τα πέριξ σωχώρα. Κατ’ αυτή βρήκαν τον θάνατο οι Μιχ. Μπίρης, Μιχ. Γαγαννης Βας. Καραγιάννης, Εμμ. Περπιράκης, Γεώργ. Ευστρ. Λιονής, Ιω. Δημητρακάκης, και ο Αλέξης Αγγελάκης, αλλά οι εχθροί εκυνηγήθησαν μέχρι των τειχών του Ρεθύμνου με πολλούς και αυτοί νεκρούς. Τα γυναικόπαιδα εν αναμονή της μάχης είχαν μεταφερθεί στην Αργυρούπολη. Ήσαν και άλλα πολεμικά περιστατικά και φωτιές και χαλάσματα και σκοτωμοί και τραυματισμοί στην περίοδο της επαναστάσεως του 66. Δεν διετηρήθησαν γιατί δεν τα έκριναν οι σύγχρονοι και οι συντελεστές τους σπουδαία και εξερχόμενα από το καθημερινό καθήκον. Η σεμνότης και η ανδρειωσύνη τα κάλυψε με λησμονιά. Ας μου επιτρέψει η σεπτή σκιά του πατέρα μου (δεν τον ανέφερε ποτέ). Την 30 η Νοεμβρίου 1806 στο Σώμα του συνταγματάρχου Κορωναίου και στη μάχη της Ζούρβας ετραυματίσθη. Εμείς το μάθαμε όταν το 1903 ανεγνωρίσθη κανονικός πολεμιστής και τραυματίας.
Μετά το 66-69 ξεσηκωμός του 1889, 21 Ιουλίου στον κάμπο Αρμένων και στη ξακουστή Ατσιποπούλου θέση Βιολή Χαράκι σκληρές μάχες Τουρκων με Ατσιποπουλιανους.
Μετα τριήμερον 24 Ιουλίου οι νιζαμίδες (τακτικοί στρατιώτες Τουρκοι) ηρνήθησαν να εξορμήσουν προς δυσμάς του Ρεθύμνου να αποφύγουν τη σύγκρουση με Ατσιποπουλιανούς και εξεφράζοντο λέγοντες πως αν δεν ήσαν οι Ατσιπουλιανοί θα προχωρούσαν ως την Αργυρούπολη ως έφθαναν και στη γιαλιά τη νότιο Κρήτη.
27 Ιουλίου: Τουρκική επίθεση υποχρέωσε τη Φρουρά να υποχωρήσει στη θέση Κεφάλα με νεκρούς τους Τζώρτζη Γιανού και Αλέξη Πλετέρη. Πλησίον του νεκροταφείου κυκλώθηκαν οι Χαραλ. Λιαντρής και Σάββας Χαλκιαδάκης, οι οποίοι πολεμώντες επιτυχόν να φονεύσουν δυο από τους επειτιθέμενους και να διαφύγουν.
21 Μαΐου: Ημέρα του Αγ. Κωνσταντίνου. Από της προηγούμενης οι Χαρ. Λιαντρής και Ανδρ. Μυλωνάκης με τους άνδρας των, αποτελούν την βάρδια του χωριού από Βιολί Χαράκι ως του Γάλλου. Μετά τα μεσάνυχτα απεφάσισαν λόγω της γιορτής να πάνε στο Γεράνι. Εκεί και θα ανεφοδιάζοντο από τα μεταφερθέντα εξ Επισκοπής – Αρχοντικής – Κουφης κλπ. εφόδια και τρόφιμα. Την 3η πρωινή διέκριναν φωτιές στον Ατσιπόπουλο το οποίο πράγματι επυρπολείτο. Έσπευσαν επετέθησαν, πολέμησαν σκληρά τους επί των δωμάτων των σπιτιών Τούρκους και του καταδίωξαν μέχρι καμάρας. Αφήσαν αρκετούς νεκρούς οι Τούρκοι και πολλά ίχνη αιμάτων ενδεικτικά μεταφερθέντων τραυματιών.
Μ’ αυτά τα λίγα για την επανάσταση του 1889 μπαίνουμε στον ξεσηκωμό του 1896-97 στην αρχή του τέλους των πολεμικών Κρητικών Επαναστάσεων με τους Τούρκους.
1896 τέλη Μαΐου: Πολιορκία του Βάμου. Το Ατσιπόπουλο δίδει το παρόν του, με τους Χαρ. Λιαντρή, Λεωνίδα Χαλκιαδάκη, Κωνστ. Δημητρακάκη, Ιω. Τσίχλη, Στυλιανό Χαλκιαδάκη, Εμμ. Σταγάκη, Εμμμ. Λιανδρή, Ιω. Τσίβη, Βασ. Μυλωνάκη, Στυλ. Σαμψών, Εμμ. Τσίχλη, Νικ. Τσίχλη κ.ά. σημειωτέο ότι πολλοί παρέμειναν φύλακες του χωριού.
15 Ιουνίου: Σκληρή μάχη στο Μετοχιανό και στο Γωνιώτικο Αρμό με σκοτωμένους δυο Τούρκους Αρχηγούς τον Καρανούκο και τον Αζυζάκι.
25 Ιουνίου: Άλλη φονική για τους Τούρκους μάχη στα γερανιώτικα πηγάδια.
10 Ιουλίου επίσης φονική μάχη στην Καστανοχαλέπα – τράπεζα. Πήραν μέρος τα σώματα Λιανδρή και Μυλωνάκη. Άμεσο μετά τη μάχη ανεφοδιασμό εις πυρομαχικά ενήργησε ο Εμμ. Λιανδρής (θεριό) με αναλογία 3 φυσίγγια κατά πολεμιστή.
6 Αυγούστου: Εις θέση Βίγλα του χωριού Κοξαρέ Αγίου Βασιλείου, σκληρή μάχη στην οποία λαμβάνει μέρος και το τμήμα του σώματος Χ. Λιαντρή, μεταξύ αυτών οι Παύλος Τζελήσης, Ιω. Τσίχλης, Μανουσος Γαγάνης, Ιω. Χατζης, Γεώργης Βιστάκης, Νικ. Τσίχλης.
Οι πολυάριθμοι Τούρκοι υφίστανται μεγάλη φθορά εκπληττόμενοι για την αντίσταση και φονικότητα των αντιπάλων των. Τούρκος πολεμιστής ηκούσθη λέγων κατά την υποχώρηση «Βαλάη – Μπιλαη Ατσιπουλιανά τουφέκια μας χτυπούσανε στη Βίγλα».
Η ζωή της όλης Κρήτης καθαρώς πολεμική. 1897 Φεβρουαρίου 19. Αι τουρκικαί αρχαί κάνουν μπλόκο στη θέση Γαλλιανή Καμάρα και συλλαμβάνουν πάντα εισερχόμενο στη που Ατσιπουλιανό μετά του τυχόν υποζυγίου και εισοδήματος του και τον θέτουν υπό κράτηση και φρουρά εντός του περιφράκτου Χριστιανικού νεκροταφείου. Μέχρι μεσημβρίας 110 οι έγκλειστοι με όχι φιλική μεταχείρησιν και με ύπουλο σκοπό. Κατά σχηματισθείσα αμέσως γνώμη η ζωή των ετίθετο εν κινδύνω.
Το χωριό λαμβάνει γνώση και αμέσους αποφάσεις.
Συντεταγμένα και οπλισμένα σώματα σπεύδουν εις το χωριόν Άγιος Ανδρέας με ολίγον τουρκικό πληθυσμό και το πολιορκούν στενά. Αι ειδήσεις φθάνουν στη χώρα. Συναγερμός Ρωμιών και Τούρκων και συνεννόησης.
Καταρτίζεται επιτροπή από τον Επίσκοπο Διονύσιο τους Προξ. Πρακτορες Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας και τον πρόκριτο ιατρό Τζανιδάκη, από χριστιανικής πλευράς και τους Οθωμανούς προκρίτους Κλαψάρην και Νετζήπ Εφεντ.
Συνεδριάζει και αποφασίζει όπως τριμελής επιτροπή από τον Δεσπότη Διονύσιο τον Ιατρό Τζανιδάκη και τον Οθωμανό Κλαψάρη μετάβη αμέσως εις Ατσιπόπουλο και κάμει προτάσεις. Το Συμβούλιο των Ατσιπουλιανών απορρίπτει πάσα πρόταση και αξιώνει άμεσο απελευθέρωση ολων των κρατηθέντων και ασφαλή μεταφορά μέχρι Κουμπέ μεθ’ην η απελευθέρωση της συλληφθείσης τριμελούς επιτροπής και η λύσις της πολιορκίας Άγιου Ανδρέα. Ο Οθωμανός της τριμελούς αποστέλλει μήνυμα αμέσως και ο στρατιωτικός διοικητής Γεννητσαράπης επεστάτησε αυτοπρόσωπα εις την απελευθέρωση και συνόδευσε μέχρι Κουμπέ οτε ηλευθερώθη η τριμελής Επιτροπή και ελύθη η πολιορκία Αγίου Ανδρέα.
1897: 22 Φεβρουαρίου: Ξεκίνημα υπερχιλίων Τούρκων για επιδρομή εις Αγ. Βασίλειο με αρχηγούς τον Κουκλαζίζη εκ Μυλοποτάμου και τον Γωνιανό. Από τους Γαλλιανούς Αρμούς αντικρίζουν το Ατσιποπουλο με σημαιοστολισμό μπαϊράκια των Καπετανέων που είχαν διατάξει οι ίδιοι. Τούτο εθεωρήθη πρόκλησις και οι αρχηγοί των Τούρκων διέταξαν στροφή δια του χωρίου Σωματά προς Ατσιπόπουλο συστήσαντες στους άνδρες των προσοχή και να αλλάξουν σαρίκια να μηνείναι καταφανείς. Οι Ατσιπουλιανοί αντελήφθησαν τον ερχομό των από τας θέσεις Κεφαλά, Αγία Ζώνη και πάνω αλώνι, τους υπεδέχθησαν καταλλήλως. Το Σώμα Χ. Λιαντρή με τους Παύλο Τζελήσι, Λευτέρη Λιαντρή, Μανούσο Χατζή – Γαγάνη, Μιχ. Χατζή – Γαγάνη, Ιωάννη Γαγάνη, Ι. Μ. Λιαντρή κλπ. ξεχώρισαν από το επάνω πηγάδι και καλυπτόμενοι προσεκτικά έφθασαν κάτωθι του νεκροταφείου. Εκείθεν αθέατοι διέκριναν τους δύο αρχηγούς να ανιχνεύουν με ομοβροντία εξ 25 μέτρων του φόνευσαν και τους δύο. Πανικός και φυγή ακολούθησε και καταδίωξη των Τούρκων μέχρι της θέσεως Τζιανάνη. Μετά δίωρο ανασυνταχθέντες επανάκαμψαν για δήθεν παραλαβή των νεκρών των αλλά και για εκδίκηση. Από τη θέση Γρύντα παρά τη θάλασσα μέχρι της θέσεως Καβάλουρες και βιολί χαράκι σκληρά μάχη εσυνεχίσθη ως τη νύχτα. Εφονεύθησαν και άλλοι Τούρκοι και εκ των δικών μας, οι Εμμ. Παπαλεξάκης, ο Γερο Ηλιάκης από το Γεράνι, ο Ψύλος από Σαϊτοουρες και ο Χριστ. Λαχνιδάκης από Βεδέρους.
5 Μαρτίου: Τραυματισμός του Μαρίνου Σαμψών σε μάχη εις Καβάλουρες.
14 Μαρτίου: Μάχη του χωριού Σωματά Τούρκοι γιανίτσαροι κατά αγιοβασιλιωτών οπλισμένων με νεοφερμένα όπλα Γκρα. Πολυπληθείς οι επιτιθέμενοι κάνουν και πνεύμα με φωνές. «Εφέρασι σας μωρε γκιαούρηδες τουφέκαι μα καρδιές εφέρασί σας»;
Η μάχη συνεχίζεται με Τουρκική Υπεροχή. Τα Ατσιπουλιανά σώματα διέκριναν την επίθεση και σπεύδοντας έφθασαν ευρεθέντα εις τα νώτα των Τούρκων. Αναθαρρύσαντες οι Αγιοβασιλιώτες επιτίθεται και με ανταπόδοση του πνεύματος. «Νάτσι μωρέ μπουρμάδες και τσι καρδιές τους ετρεψαν σε άτακτη φυγή». Δεν είναι όλα. Είναι λίγα όσα σας ανέφερα σχετικά με το ξεσηκωμό του 1896- 97, σχετικά με τη συμμετοχή και τις προσπάθειες και θυσίες τους Ατσιποπούλου σ’ αυτόν. Συμπλοκές, ενέδρες, σκοτωμοί και τραυματισμοί συνεχίσθησαν επό πολύ, ακόμη και μέχρι της κηρύξεως της αυτονομίας της Κρήτης.
Το Ατσιπόπουλο στο πόστο και στο έργο του. Είχε αναλάβει σχεδόν αποκλειστικά και την τήρηση της δημοσίας τάξης ολόκληρης της επαρχίας Ρεθύμνης.
Η αυτονομία, με την κατοχή των Προστάτιδων Δυνάμεων, την απομάκρυνση των Τουρκικών Αρχών και στρατευμάτων και την οργάνωση Κρητικής πολιτείας, έδωσε τη δυνατότητα στους Κρήτας να συνέλθουν, να επαναλάβουν τα ειρηνικά έργα των και να επιδοθούν εις την ανόρθωση των ερειπίων και την αναδημιουργία της ζωής των.
Ο Μακεδονικός αγών προκάλεσε τη συγκίνηση και την πατριωτική του ψυχική ανάταση. Έδωσε το παρόν του και το αίμα του. Εκεί έμεινε αιώνιος φρουρός ο Νικ. Χαλκιαδάκης παλληκάρι αντάρτικο. Πριν εισέλθω στα πεπραγμένα του Ατσιποπουλου στους Βαλκανικούς πολέμους και τους μετέπειτα αγώνες του Έθνους σταματώ για λίγο στην επανάσταση του Θερίσου 1905 και στην Κατ’ αυτή μάχη Ατσιποπούλου όπως την ονόμασαν. Δεν υπήρξε προπύργιο της το Ατσιπόπουλο όμως την περιέβαλε με κατανόηση και με συμπάθεια. Ήταν της τύχης μου και εδοκιμάσθη σκληρά. Κα’ αυτή εφονεύθη ο Μικές Κουτσουράκης, ο Λεβεντόσωμος σημαιοφόρος του τμήματος που πολέμησε. Προκάλεσε μεγάλες ζημιές στο χωριό.
Τα χρονιά της μετά τον Θέρισσο αυτοδιοικούμενης όχι αυτονόμου Κρήτης, αφιερώθησαν από διοικούντας με ζήλο και ορμή και κατανόηση στην προσπάθεια προόδου σ’ όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητα για τη εξασφάλιση μιας καλύτερης μιας ανθρωπινότερης ζωής. Ιδιαίτερη κατεβλήθη προσοχή και προσπάθεια για τη στρατιωτική οργάνωση της με Έλληνες αξιωματικούς η οποία και προχώρησε με ταχύτατο ρυθμό. Ο μεγάλος εθνάρχης παράγγελνε, ταχεία στρατιωτική οργάνωση για να στηρίζεται η Κρήτη και στις ατομικές δυνάμεις της στις επιδιώξεις των δικαίων της. Το Ατσιπόπουλο παρακολούθησε σ΄ όλα την πρόοδο και την οργάνωση και βρέθηκε πανέτοιμο όταν η Μεγάλη Πατρίδα στην εξόρμηση του 1912 το χρειάστηκε. Έδωσε τους κληρωτούς και προγυμνασμένους τους εφέδρους έδωσε τους χωροφύλακες, έδωσε και τους πολλούς πάρα πολλούς εθελοντές. Με το παρόν του όπου τον καλούσε το καθήκον άφησε φρουρούς αιώνιους απ’ όπου κι αν πέρασαν τα τέκνα του. Και συνέχεια στους πολέμους του «Έθνους 1916-1922» έδωσε ότι πολυτιμότερο του είχε απομείνει από τη μεγάλη του προσφορά στους Βαλκανικούς Πολέμους. Και σ’ αυτό το Γαλλικό μέτωπο, όπου ο σκληρός αγών της ελευθερίας κατά της τυραννίας παρόν το Ατσιπόπουλο με τους εθελοντές του στη λεγεώνα των ξένων».
Είχε κι άλλα πολλά ενδιαφέροντα σημεία η ομιλία του Ελπιδοφόρου Ζανουδάκη αλλά θα επανέλθουμε δοθείσης ευκαιρίας.
