Η αμερικάνικη δικαιοσύνη απέρριψε τους δασμούς που επέβαλε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντ. Τραμπ1 στις 20 Φεβρουαρίου 2026. Η απόφαση εξαλείφει τους δασμούς 10% που επέβαλε ο Τραμπ σχεδόν σε κάθε χώρα του κόσμου, καθώς και συγκεκριμένους, υψηλότερους δασμούς σε ορισμένους από τους κορυφαίους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, όπως ο Καναδάς, το Μεξικό, η Κίνα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Στο σημείωμά μας αυτό θα δούμε τι ακριβώς σημαίνουν για την Ελλάδα οι δασμοί που επεβλήθησαν στην ΕΕ.
Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ εξετάζει ένα και μόνο κεντρικό ερώτημα: Επιτρέπει ο νόμος IEEPA (International Emergency Economic Powers Act) στον Πρόεδρο να επιβάλλει δασμούς; Το Ανώτατο Δικαστήριο απαντά όχι.
Κρίθηκε παράνομο (με βάση το σκεπτικό της απόφασης) ότι ο Πρόεδρος Τραμπ, λίγο μετά την ανάληψη καθηκόντων, επικαλέστηκε δύο «εθνικές έκτακτες ανάγκες» και ενεργοποίησε την IEEPA για να επιβάλει δασμούς:
1. «λαθρεμπόριο ναρκωτικών» δασμοί: 25% στα περισσότερα καναδικά, μεξικανικά εισαγόμενα και 10% στα περισσότερα κινεζικά προϊόντα.
2. «Εμπορικό έλλειμμα, ανταποδοτικοί δασμοί»: ένας γενικός δασμός τουλάχιστον 10% σε όλες τις εισαγωγές από όλους τους εμπορικούς εταίρους, με υψηλότερους συντελεστές για δεκάδες χώρες.
Το Ανώτατο Δικαστήριο αναπτύσσει ένα σκεπτικό που απορρίπτει αυτή την ανάγνωση επιβολής δασμών. Αυτό σημαίνει ότι οι δασμοί αυτοί δεν έχουν νόμιμη βάση. Αυτό αφορά άμεσα την ΕΕ στον βαθμό που τα ευρωπαϊκά προϊόντα υπήχθησαν σε αυτούς τους δασμούς.
Πρακτικά για την ΕΕ (και τους εξαγωγείς/εισαγωγείς ΕΕ-ΗΠΑ) σημαίνει συνήθως:
• Νομική αποδυνάμωση και άρση των συγκεκριμένων δασμών στο μέτρο που στηρίζονταν αποκλειστικά στην IEEPA (όχι κατ’ ανάγκη όλων των αμερικανικών δασμών γενικά).
• Αβεβαιότητα για επιστροφές δισεκατομμυρίων και «μπερδεμένη» διαδικασία εφαρμογής.
• Μετατόπιση εργαλείων: η απόφαση δεν «καταργεί» συνολικά την προεδρική εμπορική πολιτική· απλώς λέει ότι η IEEPA δεν είναι το κατάλληλο νομικό όχημα για δασμούς. Άρα, αν οι ΗΠΑ επιδιώξουν νέους δασμούς κατά ΕΕ, θα χρειαστούν σαφέστερη νομοθετική βάση ή ρητή εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο.
Οι ειδικοί προτείνουν τέσσερα άμεσα βήματα για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη:
3. Νομικός και τελωνειακός χαρτογραφικός έλεγχος των προϊόντων που επιβαρύνθηκαν από το καθεστώς «IEEPA» ανά κλάδο/κράτος-μέλος, ώστε να προετοιμαστούν για διαπραγματεύσεις.
4. Διαβούλευση με ΗΠΑ για το πότε σταματούν οι εισπράξεις, ποια μεταβατικά μέτρα ισχύουν, και ποια διαδικασία θα ακολουθηθεί για επιστροφές.
5. Σενάρια υποκατάστασης νομικής βάσης από ΗΠΑ: η απόφαση ωθεί την αμερικανική πλευρά να ψάξει άλλα, εργαλεία. Η ΕΕ να προετοιμαστεί για στοχευμένες κινήσεις και να «θωρακίσει» γραμμές διαπραγμάτευσης.
6. Οι εξαγωγείς/εισαγωγείς ΕΕ-ΗΠΑ θα πρέπει να προετοιμαστούν για:
7. Ταυτοποίηση: έλεγχο σε παραστατικά, τελωνειακές διασαφήσεις εάν ο δασμός ήταν «IEEPA». Διαφύλαξη δικαιωμάτων: να τηρούνται προθεσμίες όπου απαιτείται, και να συγκεντρωθούν αποδεικτικά καταβολής δασμών.
8. Συμβάσεις και τιμολόγηση: να αναθεωρηθούν ρήτρες και προσωρινά τιμολόγια μέχρι να ξεκαθαρίσει η υπόθεση.
9. Εφοδιαστική αλυσίδα: επανεκτίμηση των αποθεμάτων και των υπό μεταφορά ποσοτήτων, καθώς ενδέχεται να αλλάξουν άμεσα οι τελικές τιμές εισόδου στις ΗΠΑ.
10. Στενή παρακολούθηση για ό,τι αποφασίζεται και αφορά σειρά θεμάτων όπως δημοσιονομικό κόστος επιστροφών, ή πιθανή αναδιάταξη διαπραγμάτευσης ΕΕ-ΗΠΑ
Η Κομισιόν ανακοίνωσε στις 22 Φεβρουαρίου 2026 ουσιαστικό πέρασμα από το νομικό στο πολιτικό επίπεδο σχετικά με το τι σκοπεύει να κάνει η Ουάσιγκτον μετά την απόφαση του δικαστηρίου. Ταυτόχρονα «κλειδώνει» την επιχειρηματολογία της πάνω σε ένα υφιστάμενο πλαίσιο συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ υποστηρίζοντας ωμά ότι η συμφωνία είναι συμφωνία και δεν μπορεί να ανατραπεί μονομερώς με αιφνιδιαστικές αλλαγές δασμών. Στο ίδιο πλαίσιο, καταγράφεται έντονη δυσφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που καθυστερεί στην υιοθέτηση της νέας εμπορικής συμφωνίας.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό.
Οι ελληνικές εξαγωγές προς ΗΠΑ το 2024 αποτιμώνται περίπου στα $2,61 δισ.
Παράλληλα, ελληνικές αναλύσεις δείχνουν ότι η διάρθρωση είναι σχετικά συγκεντρωμένη σε λίγους τομείς, με κορμό:
– Πετρελαιοειδή/επεξεργασμένα καύσιμα
– Αγροδιατροφικός τομέας
– Ηλεκτρονικά/εξοπλισμός
Στον αγροδιατροφικό τομέα, τα στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί σε ελληνικό Τύπο/αναλύσεις δείχνουν ότι οι δασμοί μπορεί να έχουν άνιση επίδραση: προϊόντα όπως η φέτα (και ορισμένα άλλα) εμφάνισαν άνοδο το 2024 αλλά στη συνέχεια καταγράφηκαν σημαντικές πιέσεις σε επόμενες περιόδους, ενώ καταγράφονται μεταβολές και σε κατηγορίες όπως καλλυντικά/ακτινίδια. Στην ουσία φαίνεται ότι η Ελλάδα επηρεάζεται διπλά: (α) ως μέρος του συνολικού ευρωπαϊκού εξαγωγικού καλαθιού προς ΗΠΑ και (β) μέσω ευαίσθητων προϊόντων (ΠΟΠ, ποιότητα, τιμή) όπου μια οριζόντια δασμολόγηση μετατρέπεται σε απώλεια μεριδίου αγοράς.
Βλέπουμε ότι η Κομισιόν, ζητώντας «πλήρη σαφήνεια», στην πράξη προστατεύει και τις ελληνικές επιχειρήσεις από το κόστος της αβεβαιότητας. Η πίεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για αναβολή ψηφοφορίας δείχνει ότι το θέμα δεν είναι «τεχνικό», αλλά ακουμπά την αξιοπιστία των κανόνων στο διατλαντικό εμπόριο.
Η εμπειρία μας δείχνει ότι οι ΗΠΑ ευθυγραμμίζονται με το πλαίσιο συμφωνίας/ορίων και περιορίζουν τους δασμούς (σενάριο αποκλιμάκωσης). Αυτό δεν αποκλείει το σενάριο μετατόπισης της μεθόδου δασμολόγησης, όπου η Ουάσιγκτον θα αναζητήσει άλλες νομικές βάσεις για στοχευμένα μέτρα.
Να τονίσουμε ότι προς το παρόν και όπως μεταδίδει το Reuters η Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας Συνόρων (CBP) θα απενεργοποιήσει τους σχετικούς τελωνειακούς κωδικούς και θα σταματήσει να εισπράττει τους δασμούς που συνδέονται με τις «IEEPA» από 24 Φεβρουαρίου.
Το θέμα δεν εξαντλείται με το παρόν σημείωμα, αλλά σίγουρα θα έχει και συνέχεια…
1 https://www.supremecourt.gov/opinions/25pdf/24-1287_4gcj.pdf
* Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι διευθύνων σύμβουλος
