Ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός είχε πει τη φράση «Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθές». Η φράση αυτή αποτελεί μια βαθιά θέση για τον πατριωτισμό και την ιστορική συνείδηση, γιατί αποκλείει το φανατισμό που έχει καταστρέψει αρκετές φορές τη χώρα και υποδηλώνει ότι το πραγματικό εθνικό συμφέρον δεν βασίζεται σε μύθους, υπερβολές ή ψεύδη που εξυπηρετούν συγκυριακές σκοπιμότητες. Δείχνει την Ιστορική αλήθεια, ότι το έθνος οφείλει να αντικρίζει την ιστορική πραγματικότητα, ακόμη και όταν αυτή είναι δυσάρεστη, καθώς μόνο η αλήθεια θεμελιώνει μια υγιή εθνική ταυτότητα. Έχει διαχρονικότητα, γιατί σύμφωνα με την ερμηνεία της, «αληθές» είναι αυτό που αντέχει στον χρόνο και δεν ξεχνιέται. Τις τελευταίες δεκαετίες, από πανεπιστημιακούς και μη, χρησιμοποιείται συχνά η συγκεκριμένη φράση, για να τονιστεί η ανάγκη για αντικειμενικότητα στην ιστοριογραφία και την πολιτική, απορρίπτοντας τον τυφλό και πολλές φορές ολέθριο εθνικισμό.
Κάθε λαός σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης έχει τους δικούς του μύθους, για να τονώνει το εθνικό φρόνημα των πολιτών του. Κάτι παρόμοιο έχει συμβεί και με τον ξεσηκωμό του γένους το 1821 ο οποίος ταυτίστηκε με τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου, για να γίνει συνδυασμός με τη θρησκεία και να εξυψωθεί το φρόνημα των Ελλήνων.
Τι ακριβώς όμως έγινε στις 25 Μαρτίου του 1821; Απολύτως κανένα σπουδαίο πολεμικό γεγονός που να δικαιολογεί αυτή την επιλογή. Η επανάσταση είχε ξεκινήσει νωρίτερα. Ήδη στις 22 Φεβρουαρίου του 1821 ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, είχε περάσει τον ποταμό Προύθο στην Μολδοβλαχία και εισήλθε θριαμβευτικά στο Ιάσιο. Στη συνέχεια τις επόμενες μέρες οι συγκρούσεις γενικεύτηκαν. Στις 17 Μαρτίου επαναστάτησε η Αρεόπολη στη Μάνη! Την 21η Μαρτίου γιορτάζουν την απελευθέρωση τα Καλάβρυτα! Και στις 23 Μαρτίου, γιορτάζει την απελευθέρωση της η Καλαμάτα!
Και η Αγ. Λαύρα; Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός; η ευλογία της σημαίας; Είναι ιστορικά εξακριβωμένο ότι εκείνη την ημέρα ο Γερμανός δεν βρισκόταν στη Μονή της Αγίας Λαύρας, αλλά στην Πάτρα, ενώ οι περισσότεροι κληρικοί κρύβονταν φοβούμενοι τα αντίποινα των τούρκων. Ο ίδιος δεν λέει απολύτως τίποτα στα απομνημονεύματά του. Γιατί άραγε να μην αναφέρει το σημαντικότερο εθνικό γεγονός, το οποίο περίμενε σχεδόν 4 αιώνες σκλαβιάς να πάρει σάρκα και οστά; Γιατί πέθανε το 1826, και τότε δεν είχε ακόμη κατασκευαστεί ο μύθος, ο οποίος προτάθηκε από τον φαναριώτη ποιητή Παναγιώτη Σούτσο το 1834, σε υπόμνημα το οποίο ο πρωθυπουργός Ιωάννης Κωλέττης υπέβαλε στον Όθωνα ως πρόταση σχεδίου νόμου.
Η επέτειος της 25ης Μαρτίου, καθιερώθηκε από τον βασιλιά Όθωνα, προκειμένου να συνδεθεί με τον Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Ήταν και επιθυμία της Φιλικής Εταιρείας να συνδεθεί η έναρξη της επανάστασης με μια μεγάλη εκκλησιαστική εορτή, για να τονωθεί το φρόνημα των υπόδουλων Ελλήνων.
Έτσι στις 15 Μαρτίου του 1838 ο Υπουργός Εκκλησιαστικών και Δημόσιας Εκπαίδευσης, Γεώργιος Γλαράκης, εισηγείται το Βασιλικό Διάταγμα 980/ 15(27)-3-1838, δηλαδή 17 χρόνια μετά την Επανάσταση, επί Όθωνα. Το διάταγμα έλεγε τα παρακάτω: «‘Οθων, ελέω Θεού βασιλεύς της Ελλάδος, επί τη προτάσει της Ημετέρας επί των Εκκλησιαστικών κ.τ.λ. Γραμματείας, θεωρήσανrες ότι η ημέρα της 25ης Μαρτίου, λαμπρά καθ’ εαυτήν εις πάντα ‘Έλληνα διά την εν εαυτή τελουμένην εορτήν του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου, είναι προσέτι λαμπρά και χαρμόσυνος διά την κατ’ αυτήν έναρξιν του υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνος τou Ελληνικού Έθνους, καθιερούμεν τηv ημέραν ταύτην εις τo διηνεκές ως ημέραν Εθνικής Εορτής και διατάττομεν τηv διαληφθείσαν Ημετέραν Γραμματείαν να δημοσιεύση και ενεργήση τo παρόν διάταγμα».
Από τις 23 Μαρτίου, είχε αναρτηθεί στην Αθήνα και το περιεχόμενο των εορταστικών εκδηλώσεων, ενώ στις 24 Μαρτίου, κατά την δύση του ηλίου, ρίχτηκαν 21 κανονιοβολισμοί. Το πρωί, της 25ης Μαρτίου 1838, έγινε δοξολογία στον, τότε, Μητροπολιτικό Ναό της Αγίας Ειρήνης (στην οδό Αιόλου), στην οποία παραβρέθηκε και ο Όθων, ντυμένος με την παραδοσιακή φουστανέλα. Το απόγευμα οργανώθηκε από τον Δήμο χορός στην πλατεία των παλαιών Ανακτόρων στον οποίο συμμετείχαν όλοι οι νέοι της πόλης, ανεξάρτητα από την κοινωνική τους τάξη και τους παρακολούθησαν πολλοί από τους Αγωνιστές του 1821. Τη νύχτα ο Δήμαρχος φωταγώγησε με λαδοφάναρα τους κεντρικούς δρόμους και την Ακρόπολη.
Βέβαια δεν έλειψαν οι αντιδράσεις για την γιορτή. Οπλαρχηγοί, γέροντες πια και σημαντικές προσωπικότητες της Επανάστασης, διαμαρτυρήθηκαν ότι η καθιέρωση της 25ης Μαρτίου ήταν μία ιστορική αυθαιρεσία.
Για την ιστορία πρέπει να σημειωθεί πως στις 25 Μαρτίου 1840 ομάδα φοιτητών που αντιπολιτεύονταν τον Όθωνα, αρνήθηκαν να γιορτάσουν μαζί του. Έτσι, συγκεντρώθηκαν στον Ιερό Ναό της Καπνικαρέας και τέλεσαν χωριστά το μνημόσυνο υπέρ των πεσόντων ηρώων της Ελληνικής Επανάστασης.
Επίσης συνέβησαν και άλλα γεγονότα. Το 1841, την ώρα της επίσημης δοξολογίας, η Βαυαρική φρουρά παρέλειψε τους τιμητικούς κανονιοβολισμούς. Αλλά και οι Έλληνες κλασσικά ανέδειξαν τις διαχρονικές παθογένειες τους για μια ακόμη φορά! Το 1841, το αντιπολιτευόμενο αντιοθωνικό κλίμα επιθυμεί να γιορταστεί η ημέρα, σε κλειστό κύκλο. Δυστυχώς ανάλογες προσπάθειες να καταλήξει η επέτειος σε αντικείμενο κομματικών και τοπικών αντιπαραθέσεων έγιναν το 1846 και το 1847.
Μέχρι το 1875, ο στρατός δεν παρέλαυνε, αλλά βρισκόταν παρατεταγμένος από τα ανάκτορα ως την εκκλησία. Το 1875, γίνεται η πρώτη παρέλαση του στρατού μπροστά από τα ανάκτορα, ενώ από το 1899, γίνεται μαθητική παρέλαση, οποία καθιερώνεται το 1924, όταν πλέον η Ελλάδα αποκτά δημοκρατικό πολίτευμα.
Παρά τις διάφορες ημερομηνίες που έχουν ακουστεί για εθνική επέτειο για πάνω από 200 χρόνια και τη διαφωνία διαφόρων ιστορικών, η μέρα μάλλον μικρή σημασία έχει. Σημασία έχει ότι η χώρα μας παραμένει ελεύθερη, με εξαίρεση τα χρόνια των συνταγματικών εκτροπών και της δικτατορίας και σκοπός όλων μας θα πρέπει να είναι να μην αλλάξει αυτό ΠΟΤΕ!
ΥΓ 1. Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε το ρόλο της εκκλησίας στην επανάσταση, ο οποίος με βάση πάντα τις ιστορικές μαρτυρίες και αποδείξεις, στην αρχή είχε παίξει άσχημο ρόλο, τόσο στην Επανάσταση, όσο και πολύ πριν από αυτήν, γιατί:
1) Αφόρισε και κυνήγησε τον Ρήγα Φεραίο. Άνθρωπος του Πατριαρχείου πρόδωσε αυτόν και τους συνεργάτες του, στην Αυστριακή αστυνομία, που τον παρέδωσε στους Τούρκους και τον στραγγάλισαν στην φυλακή, χωρίς δίκη.
2) Το Πατριαρχείο έστειλε καλόγερους στο Μοριά, λίγα χρόνια πριν την Επανάσταση, παροτρύνοντας τους ραγιάδες να παραδίνουν τους Κλέφτες στις Τουρκικές αρχές. Έτσι ξεκληρίστηκε η Κλεφτουριά στο Μοριά, αφού τη διετία 1805-1807 πάνω από 5.000 Κλέφτες, συνελήφθησαν από τους χωρικούς και δόθηκαν στους Τούρκους, για να βρουν τραγικό θάνατο. Τότε σφάχτηκε και ο αδερφός του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ενώ ο ίδιος μόλις που πρόλαβε και κατέφυγε στη Ζάκυνθο.
3) Αφόρισε την Επανάσταση και τους επικεφαλής της, τον Υψηλάντη και τους Φιλικούς, ενώ παράλληλα και με κάθε μέσον παρότρυνε το λαό να επανέλθει στην «θεόπεμπτη εξουσία» του Σουλτάνου!
4) Στα απομνημονεύματα του Φωτάκου σ. 381 αναφέρεται ότι ο Κολοκοτρώνης έπνεε τα μένεα για τον Παλαιών Πατρών Γερμανό, «διότι ούτος υπήρξεν ο αίτιος να εμποδισθή ο Κολοκοτρώνης να καταβή και να κυριεύση τας Πάτρας, ενώ στο βιβλίο του Σ. Μελά «ο γέρος του Μωριά σ.313 αναφέρεται ότι ο Κολοκοτρώνης του είπε «- μου κάνεις τη χάρη να τηράς την εκκλησία σου, τις αγιαστούρες και τα ψαλτήρια σου!»
Πρέπει όμως να σημειωθεί, παρ’ όλο που το στίγμα των αφορισμών της επίσημης Εκκλησίας έχει καταγραφεί ιστορικά, ότι υπήρξαν και έχουν καταγραφεί ιστορικά και φωτεινές εξαιρέσεις πολλών κατώτερων κληρικών, που πήραν το μέρος των επαναστατημένων ελλήνων και βοήθησαν τα μέγιστα στην επανάσταση.
Έτσι σκέφτηκαν να συνδέσουν την έναρξη της Επανάστασης με την πλησιέστερη θρησκευτική εορτή, της 25ης Μαρτίου. Οπότε, αναγκαστικά με τον κοινό εορτασμό θα ήταν ευκολότερη και η παγιοποίηση του μύθου της Αγ. Λαύρας, για να ξεχαστούν οι αφορισμοί και η αντίθεση της ηγεσίας της εκκλησίας, προς την επανάσταση.
ΥΓ 2. 1) Είναι γνωστό ότι στη χώρα μας ένα από τα σημαντικότερα υπουργεία είναι το «Υπουργείο Εθνικής Παιδείας Θρησκευμάτων & αθλητισμού». Μια ίσως παγκόσμια πρωτοτυπία η οποία θέλει την άρρηκτη σύνδεση της θρησκείας με την παιδεία και ότι μπορεί να σημαίνει κάτι τέτοιο.
2) Ιστορικά να θυμηθούμε ότι, πάλι για θρησκευτικούς λόγους, η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης γιορτάζεται την 26η Οκτωβρίου, για να συνδεθεί με την γιορτή του «πολιούχου Αγίου Δημητρίου», ενώ στην πραγματικότητα ξέρουμε ότι έγινε την 28η Οκτωβρίου του 1912.
3) Παραθέτω αυθεντικά ντοκουμέντα από τα γενικά αρχεία του κράτους. Αριστερά το βασιλικό διάταγμα με την υπογραφή του Βασιλιά Όθωνα για την καθιέρωση της γιορτής, στη μέση το 1ο πρόγραμμα εορτασμού της 25ης Μαρτίου 1838! Και δεξιά ο αφορισμός του Υψηλάντη και των επαναστατών από τον οικουμενικό πατριάρχη Γρηγόριο τον 5ο.
Πηγές:
https://www.sansimera.gr
https://www.mixanitouxronou.gr
https://www.fatsimare.gr/kserete-oti/2017/03/27/o-aforismos-tis-epanastasis-toy-1821-apo-ton-patriarxi-ton-romion
https://www.argolidaportal.gr/news/76963/kathierosi-eortasmoy-tis-25is-martioy-os-ethnikis-eortis
