Η είδηση του θανάτου της εκπαιδευτικού Σοφίας Χρηστίδου, θύμα ακραίου εκφοβισμού από μαθητές, έγινε πρώτη είδηση στα ΜΜΕ. Η εκπαιδευτικός είχε καταγγείλει περιστατικά βίας και απειλών, ενώ έπασχε από κάταγμα στο ιερό οστό. Τον Φεβρουάριο, η εκπαιδευτικός υπέβαλε επίσημη αναφορά στο υπουργείο Παιδείας και τις αρμόδιες διευθύνσεις, ζητώντας ενισχυμένα μέτρα ασφαλείας, όπως παρουσία αστυνομικών και συστημάτων X-Ray, για την ανακάλυψη απαγορευμένων αντικειμένων που μεταφέρουν οι μαθητές στο σχολείο. Η αναφορά της περιέγραφε πετάγματα αντικειμένων, ύβρεις και επιθετική συμπεριφορά από μαθητές, με στόχο την απομάκρυνσή της από το σχολείο.
Βρισκόμαστε στις δεκαετίες του ’60 και ’70. Η εκπαιδευτική κοινότητα διέπονταν από κανόνες που τηρούνταν υποχρεωτικά, είτε άρεσε είτε όχι, σε εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές. Μαθητική ποδιά, πηλίκιο, σήμα με το σχολείο που πηγαίναμε στο στήθος, εκπαιδευτικοί που χρησιμοποιούσαν σαν μέτρο παιδαγώγησης τη βίτσα, αποβολές και μείωση διαγωγής για ψύλλου πήδημα, πολλές φορές και άδικα, εξετάσεις δυο φορές τον χρόνο Φεβρουάριο και Ιούνιο, απροειδοποίητα καθημερινά διαγωνίσματα. Μένοντας σε δυο πρωτεύοντα μαθήματα αρχαία – νέα ή φυσική – μαθηματικά έχανες τη χρονιά και ξαναπήγαινες στην ίδια τάξη, όταν έμπαινε ο εκπαιδευτικός στην τάξη όλοι σηκώνονταν από σεβασμό, υπήρχε πειθαρχία και τα σχολεία ήταν χωρίς κάγκελα στα παράθυρα, το όριο των απουσιών ήταν 50 και μπορούσε να δικαιολογήσει ο μαθητής άλλες 20 περίπου για αρρώστια κτλ. το σχολείο μπορούσε να αποβάλει μαθητή μέχρι και 15 μέρες με μείωση της διαγωγής, η οποία δύσκολα διορθώνονταν στη συνέχεια. Απουσίες έμπαιναν για τον παραμικρό λόγο, η είσοδος στην παρέλαση ήταν υποχρεωτική, οι ταξικές διαφορές μεταξύ των μαθητών ήταν στην ημερήσια διάταξη. Ανεξάρτητα αν είχε δίκιο ο μαθητής ή όχι, οι γονείς του έδιναν πάντα δίκιο στον εκπαιδευτικό και το σχολείο. Τα σχολεία ήταν χωρίς τις σημερινές ανέσεις με καλοριφέρ και εποπτικά μέσα διδασκαλίας, αλλά κανένας δεν διαμαρτυρήθηκε ποτέ και από μονοθέσια δημοτικά σχολεία έβγαιναν επιστήμονες, ενώ οι καταλήψεις ήταν άγνωστη λέξη, κτλ, κτλ.
Σημερινή κατάσταση στον χώρο της παιδείας. Μαθητές με σκισμένα ρούχα, φορώντας κουκούλα και σκουλαρίκια, με βαμμένα νύχια, μπαίνουν στην τάξη όποτε θέλουν, για να κάνουν μάθημα, χωρίς να δώσουν αναφορά σε κανέναν. Αν «κατά λάθος» μπει απουσία, κινούν γη και ουρανό για να τη σβήσουν. Το όριο των απουσιών είναι 114 που αντιστοιχούν σε περίπου 17 μέρες απουσίας. Τα διαγωνίσματα πλέον είναι προειδοποιητικά. Τον Φεβρουάριο δεν γίνονται εξετάσεις για να μην κουράζονται οι μαθητές. Αν εκπαιδευτικός σηκώσει χέρι σε μαθητή σημαίνει γι΄ αυτόν διαθεσιμότητα ή και απόλυση. Εκπαιδευτικός ο οποίος για κάποιο λόγο δεν είναι αρεστός στα παιδιά αναλαμβάνουν οι γονείς με ενέργειες τους, να τον αντικαταστήσουν! Η μέγιστη αποβολή είναι πέντε μέρες και η διαγωγή δεν έχει πλέον απολύτως καμία σημασία και βαρύτητα. Έννοιες όπως ο σεβασμός είναι άγνωστη λέξη στους μαθητές, όπως και η πειθαρχία, τα όρια και οι απαγορεύσεις. Σε όλα τα σχολεία πλέον έχουν μπει κάγκελα στα παράθυρα για το φόβο βανδαλισμών με αποτέλεσμα εκπαιδευτικοί και μαθητές να αισθάνονται σαν φυλακισμένοι! Οι μαθητές σε κάθε ευκαιρία απειλούν και βρίζουν τους εκπαιδευτικούς με συμπαραστάτες συνήθως τους γονείς, χωρίς απολύτως καμία επίπτωση! Οι γονείς δίνουν πάντα δίκιο στο παιδί τους και θεωρούν ότι όλος ο κόσμος πρέπει να περιστρέφεται γύρω από αυτό! Οι καταλήψεις κάθε χρόνο, χωρίς ουσιαστικό λόγο, είναι απαραίτητες για το κύρος των μαθητών. Από τον εκπαιδευτικό έχουν αφαιρεθεί ουσιαστικά όλα τα όπλα που είχε στην εκπαιδευτική του φαρέτρα, για να επιβάλει την τάξη και την πειθαρχία, με αποτέλεσμα το σχολείο πλέον να είναι μια χάβρα ιουδαίων! Φτάσαμε στο σημείο αν βρεθεί κανένας εκπαιδευτικός να δοκιμάσει να βάλει τάξη, να τον αποβάλουμε από το σχολείο. Το ερώτημα πλέον είναι ως πότε ο «μαθητής» θα μπορεί να κάνει ότι γουστάρει χωρίς συνέπειες; Ο καθηγητής να βάλει όρια; Τι; ο δάσκαλος να υψώσει φωνή! Απευθείας να τον καταγγείλουμε στους άνωθεν! Μην τολμήσει εκπαιδευτικός να είναι αυστηρός, γιατί αλλοίμονο του! αλλά έτσι τι καταφέρνουμε; Απλά μαθαίνουμε στο παιδί πως μπορεί να κάνει την τάξη αρένα, χωρίς απολύτως καμία επίπτωση!
Ποιοι φταίνε για την όλη κατάσταση; Θα ήθελα να εξαιρέσω κάποια ομάδα από γονείς, μαθητές, εκπαιδευτικούς, κυβέρνηση, κοινωνία, αλλά είναι αδύνατον! Όταν το παιδί βρίζει, απειλεί, κάνει ότι θέλει, και λέει ότι σε περίπτωση που σηκώσει χέρι ή του κάνει παρατήρηση ακόμη και ο γονέας, θα τον καταγγείλει στην αστυνομία, αυτό σημαίνει ότι έχει χαθεί τελείως η μπάλα και ότι όλη η κοινωνία νοσεί βαριά. Τα παιδιά πλέον θεωρούν ότι έχουν μόνο δικαιώματα, τα οποία υπερασπίζονται με κάθε τρόπο και αγνοούν σε κάθε περίπτωση τις υποχρεώσεις τους. Φοβόμαστε να κάνουμε παρατήρηση στα παιδιά. Φοβόμαστε να τα νουθετήσουμε. Τα μαθαίνουμε στην ανυπακοή και τα αποτελέσματα μόνο καλά δεν είναι.
Αποτέλεσμα; Σχολεία όπου ο μαθητής και οι γονείς έχουν τον πρώτο λόγο, με αποτέλεσμα τη σημερινή κατάσταση στην παιδεία, που μόνο καλή δεν είναι. Όταν μαθητής των πρώτων τάξεων του δημοτικού απαντά θρασύτητα σε παρατήρηση της δασκάλας, ότι θα το πει στον πατέρα του και θα την απολύσει, αυτό κάπου το έχει ακούσει, κάπου το έχει μάθει. Και που αλλού εκτός από το σπίτι του;
Οι αρχαίοι πρόγονοι μας σοφά, όπως το συνήθιζαν, είχαν δει τα άσχημα αποτελέσματα των πολλών ελευθεριών και είχαν πει με τον τρόπο τους ότι η πολλή ελευθερία βλάπτει!. Ο Πλάτωνας στο έργο του Πολιτεία είναι ο κατ’ εξοχήν εκφραστής αυτής της θέσης. Υποστήριξε ότι η άκρατη ελευθερία οδηγεί αναπόφευκτα στην αναρχία και, τελικά, στην τυραννία. Πίστευε ότι όταν οι άνθρωποι δεν έχουν εσωτερικό αυτοέλεγχο ή νόμους, η ελευθερία τους μετατρέπεται σε αυθαιρεσία που καταστρέφει την κοινωνία. Ο Αριστοτέλης μέσω της θεωρίας της «Μεσότητας», δίδαξε ότι η αρετή βρίσκεται ανάμεσα στις δύο υπερβολές. Η υπερβολική ελευθερία – ασυδοσία είναι το ένα άκρο που βλάπτει, όπως ακριβώς και η έλλειψή της παραπέμπει σε τυραννία. Ο δε σοφός Αθηναίος νομοθέτης Σόλων είχε πει το περίφημο «Μηδέν άγαν» = τίποτα σε υπερβολή, υπονοώντας ότι ακόμα και τα καλά πράγματα, όπως η ελευθερία, γίνονται επικίνδυνα όταν ξεπερνούν το μέτρο.
Οι ψυχολόγοι ισχυρίζονται ότι τα πρώτα 5-6 χρόνια είναι «Η Χρυσή Ηλικία» και θεωρείται η πιο καθοριστική περίοδος. Μέχρι την ηλικία των 6 ετών, το παιδί έχει ήδη αναπτύξει τις βασικές δομές συναισθηματικής αντίδρασης, την εμπιστοσύνη προς τον κόσμο και τις πρώτες ηθικές αξίες. Ο Φρόυντ και πολλοί μεταγενέστεροι πίστευαν ότι ο «σκελετός» της προσωπικότητας έχει ήδη στηθεί μέχρι το δημοτικό. Το «χτίσιμο» γίνεται μέχρι την ηλικία των 6, η «διακόσμηση» στο δημοτικό και η προσωπική του ταυτότητα και τα πιστεύω του, στην εφηβεία.
Ο εκπαιδευτικός δεν έχει κανένα εκπαιδευτικό όπλο πια στη φαρέτρα του, πέρα από τη συνείδηση και το φιλότιμο των μαθητών, το οποίο πλέον, στην πλειοψηφία τους, απλά δεν υπάρχει!
Ο Αδαμάντιος Κοραής, ο κορυφαίος εκφραστής του Νεοελληνικού Διαφωτισμού είχε πει ότι: Αν σε ένα έθνος η παιδεία του είναι ασθενής, όλο το έθνος είναι άρρωστο! Θέλοντας έτσι να περιγράψει την κατάσταση της κοινωνίας, θεωρώντας την παιδεία ως το μοναδικό «φάρμακο» για τις παθογένειες του έθνους. Άραγε αυτοί που κάθονται πίσω από τα γραφεία και ψηφίζουν νόμους, βγάζουν εγκυκλίους και διατάζουν χωρίς να έχουν ξαναπατήσει το πόδι τους στο σχολείο από την ημέρα που αποφοίτησαν απ΄αυτό, έχουν γνώση της κατάστασης; Θέλουν να ξαναφτάσουν την παιδεία σε ένα καλό επίπεδο; Ή θα συνεχίσουν με τραγικούς νόμους την ισοπέδωση και των τελευταίων στηριγμάτων της παιδείας μας, που αναμφισβήτητα είναι οι εκπαιδευτικοί και η δουλειά που επιτελούν με τις πλέον αντίξοες συνθήκες.
* Ο Βαγγέλης Παπαδάκις είναι π. διευθυντής του 1ου Γυμνασίου Ρεθύμνου -Ε:11 Φυσικής αγωγής
