Την αναγκαιότητα για ουσιαστικότερη και εξειδικευμένη στήριξη προς τις κοινωνικές επιχειρήσεις, καθώς και τη σημασία της διακρατικής συνεργασίας για τη χάραξη πολιτικών που θα λειτουργούν ωφέλιμα για τέτοιου είδους πρωτοβουλίες, λαμβάνοντας υπόψη και τις ιδιαιτερότητες του τόπου που δραστηριοποιείται η κάθε μια, ανέδειξε η σειρά συναντήσεων που πραγματοποίησαν κοινωνικές επιχειρήσεις από την Ιταλία και την Ισπανία, με δικές μας Ρεθεμνιώτικες (και όχι μόνο) κοινωνικές επιχειρήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Redesign» – «Προώθηση της κοινωνικής επιχειρηματικότητας στις αγροτικές περιοχές για βιώσιμα συστήματα τροφίμων» που υλοποιείται από το τμήμα Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Απασχόλησης της Δ/νσης Ανάπτυξης της Π.Ε. Ρεθύμνης της Περιφέρειας Κρήτης. Οι κοινωνικές επιχειρήσεις της Περιφέρειάς μας επισκέφθηκαν τις αντίστοιχες του εξωτερικού το περασμένο φθινόπωρο, ενώ τον Δεκέμβριο βρέθηκαν επτά εκπρόσωποι εξ’ αυτών, από Σικελία και Ανδαλουσία, εδώ στο Ρέθυμνο, προκειμένου να συναντήσουν από κοντά φωτεινά παραδείγματα κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας που έχουν αναπτυχθεί και δραστηριοποιούνται στον Άγιο Βασίλειο και στα Ανώγεια.
Η επιλογή μάλιστα των χωρών που συμμετέχουν στο «Redesign» δεν είναι τυχαία. Με δεδομένο ότι το πρόγραμμα εστιάζει στο να αναδείξει και να ενισχύσει κοινωνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον αγροδιατροφικό τομέα, Ιταλία, Ισπανία και Ελλάδα μοιράζονται πολλά κοινά χαρακτηριστικά. Παράλληλα, οι ξένοι εταίροι φάνηκε μέσα από τις συναντήσεις πως έχουν επιλύσει εδώ και δεκαετίες σημαντικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι εδώ κοινωνικές επιχειρήσεις σε επίπεδο νομικό αλλά και γραφειοκρατικό, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει στα «Ρ.Ν.» ο Μπάμπης Πίτερης, υπεύθυνος του διακρατικού προγράμματος «Redesign». Έτσι, μέσα από τη διάδρασή τους οι ωφελούμενοι του προγράμματος, κατάφεραν να ανταλλάξουν καλές πρακτικές και να χτίσουν δεσμούς που θα τους συνοδεύουν εφ’ όρου ζωής. «Τελείωσε μια σειρά εργαστηρίων στο πλαίσιο του προγράμματος με το τρίτο εργαστήριο να γίνεται στο Ρέθυμνο όπου μας επισκέφθηκαν οι εκπρόσωποι φορέων κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Συζήτησαν με τοπικούς εδώ φορείς, ενώ πήγαμε στα Ανώγεια και στον Άγιο Βασίλειο. Μέσα από τις συζητήσεις φάνηκαν τα προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζουν οι κοινωνικές επιχειρήσεις στην Κρήτη, και στην Ελλάδα γενικότερα. Προβλήματα τα οποία οι άλλες περιοχές, και ειδικότερα της Σικελίας και της Ανδαλουσίας, τα έχουν λύσει εδώ και δεκαετίες. Να σας πω ένα παράδειγμα: Όπως ανέφερε ένας εκπρόσωπος μιας ΚοινΣΕπ στον Άγιο Βασίλειο: «εγώ για να κάνω έναν λογαριασμό τραπέζης μου πήρε 10 μήνες προκειμένου να πάρω μια επιδότηση και να ξεκινήσω να υλοποιώ το επιχειρηματικό μου σχέδιο». Πράγματα που για τις κοινωνικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό είναι δεδομένα».
Το παράδειγμα που έφερε ο κ. Πίτερης είναι χαρακτηριστικό του πόσο δύσκαμπτο είναι ακόμη εν έτει 2026 το καθεστώς κάτω από το οποίο λειτουργούν οι κοινωνικές επιχειρήσεις της χώρας, οι οποίες αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες: από τους όρους σύστασής τους μέχρι τη συνδιαλλαγή τους με το κράτος ή και τη μηδαμινή πρόσβαση που έχουν σε χρηματοδοτικά εργαλεία. Μάλιστα το 2025, όπως επισημαίνει ο κ. Πίτερης είναι η πρώτη φορά που κοινωνικές επιχειρήσεις της Περιφέρειας εγκρίθηκαν σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα απευθυνόμενο αποκλειστικά σε φορείς κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας: το «Ενίσχυση Κοινωνικών Επιχειρήσεων» του Περιφερειακού Προγράμματος «ΚΡΗΤΗ 2021-2027», με προϋπολογισμό περίπου 6 εκ. ευρώ, και ωφελούμενες επιχειρήσεις σε όλη την Κρήτη, 87 (περίπου το 55% είναι στο Ηράκλειο, το 25-30% είναι στα Χανιά και το υπόλοιπο μοιράζεται σε Λασίθι και Ρέθυμνο – 13 είναι στον νομό μας).
Καινοτόμα εγχειρήματα από νέους ανθρώπους
Όλοι όσοι εμπλέκονται στο κομμάτι της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας κάνουν λόγο για ένα μοντέλο ανάπτυξης ιδιαίτερα σημαντικό για τις τοπικές κοινωνίες όπως για παράδειγμα αυτές του Σπηλίου ή των Ανωγείων.
Είναι μια μορφή επιχειρηματικότητας που αφενός στοχεύει στην κερδοφορία και την οικονομική ενίσχυση των μελών του φορέα, αλλά κυρίως είναι αυτό το μοντέλο που βοηθάει νέους ανθρώπους να παραμείνουν στα χωριά τους και κρατάει τις τοπικές κοινωνίες ζωντανές και δραστήριες, καθώς το «κόνσεπτ» μιας κοινωνικής επιχείρησης είναι ακριβώς αυτό, να νοηματοδοτήσει διαφορετικά την εργασία η οποία πλέον έχει κοινωνικό σκοπό: από τη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομίας, τη στήριξη ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, μέχρι τη διατήρηση και την προστασία του περιβάλλοντος.
Μπορεί άλλωστε να φανταστεί κανείς πως συσχετίζεται η ενσωμάτωση παιδιών με νοητική στέρηση στον κοινωνικό ιστό μέσω της επαφής τους με τη φύση και τον πρωτογενή τομέα; Όχι εύκολα, αλλά αυτή είναι πράγματι η δραστηριότητα μιας κοινωνικής επιχείρησης, όπως εξηγεί ο κ. Πίτερης, στην Καστελντάτσια της Σικελίας που συμμετέχει στο πρόγραμμα. Κι από την άλλη, η δραστηριότητα των Ρεθεμνιώτικων κοινωνικών επιχειρήσεων είναι επίσης αξιόλογη. Οι ξένοι εταίροι που επισκέφθηκαν τις κοινωνικές επιχειρήσεις του Ρέθυμνου μπορεί να διαπίστωσαν τα προβλήματα που υπάρχουν με το καθεστώς λειτουργίας τους παράλληλα όμως εντυπωσιάστηκαν με τις καινοτόμες ιδέες που έχουν αναπτύξει οι άνθρωποι εδώ, όπως μας μεταφέρει ο κ. Πίτερης. «Το πολύ θετικό είναι ότι παρουσιάστηκαν πολύ καινοτόμα πράγματα. Δείξαμε για παράδειγμα στα Ανώγεια πρωτοβουλίες με την ανάδειξη του φυσικού πλούτου της περιοχής και οι ξένοι επισκέπτες πραγματικά εντυπωσιάστηκαν με αυτά που γίνονται στον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη. Ένα πρότζεκτ για παράδειγμα είναι αυτό που με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων γίνεται προσομοίωση και είναι σαν να βρίσκεσαι σε ένα μιτάτο και έχεις μια πλήρη εικόνα ζωής των κτηνοτρόφων και των συνθηκών που επικρατούν εκεί. Ήταν εξαιρετικό όπως και οι πρωτοβουλίες που υλοποιούν με τα υφαντά κ.λπ. Δείχνει γενικά ότι υπάρχουν άνθρωποι με όρεξη και ειδικότερα οι νέοι οι οποίοι είναι πολύ καλύτεροι από εμάς στο να καθίσουν και να συνεργαστούν, κάτι το οποίο έλειπε όλα αυτά τα χρόνια», επισημαίνει ο κ. Πίτερης συμπληρώνοντας χαρακτηριστικά: «Αυτά τα νέα παιδιά πρέπει να ενθαρρύνουμε για να τα κρατήσουμε στην ύπαιθρο αλλά κάνοντας τη ζωή τους λίγο πιο εύκολη σε βασικά πράγματα που έχουν να κάνουν με τη διαχείριση μιας ΚοινΣΕπ».
Ένας από τους λόγους, όπως εξηγεί ο ίδιος, που στην Ιταλία ή την Ισπανία οι διαδικασίες για τις κοινωνικές επιχειρήσεις είναι πιο εύκολες, είναι διότι τέτοιου τύπου νομοθετήσεις και «ελαφρύνσεις» δύναται να γίνονται από τις ίδιες τις Περιφέρειες, οι οποίες φυσικά είναι και η πρώτη επαφή των πολιτών με το κράτος. Εδώ, αντιθέτως, όλα περνάνε από το κεντρικό κράτος το οποίο πολλές φορές αδυνατεί να λάβει υπόψη και τις ιδιαιτερότητες του κάθε τόπου. «Και όπως είπε και ο δήμαρχος Ανωγείων, πρέπει να υπάρχει μια διαφορετική αντιμετώπιση μιας κοινωνικής επιχείρησης στο Κολωνάκι, με μια κοινωνική επιχείρηση στον ορεινό όγκο. Είναι άλλες οι ανάγκες, άλλες οι προϋποθέσεις λειτουργίας, και άλλο το υπόβαθρο αυτών των κοινωνικών επιχειρήσεων. Πράγμα που επιβεβαιώνει την ανάγκη για εξειδικευμένη προσέγγιση στην κοινωνική επιχειρηματικότητα», εξηγεί ο κ. Πίτερης.
Το επόμενο στάδιο
Όπως σημειώνει ο υπεύθυνος του προγράμματος «Redesign», με την ολοκλήρωση των συναντήσεων των ωφελούμενων, το επόμενο βήμα είναι η συνάντηση θεσμικών φορέων με εκπροσώπους των κοινωνικών επιχειρήσεων για τη συγκρότηση προτάσεων, αιτημάτων και επισημάνσεων που θα κατατεθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη χάραξη μελλοντικών πολιτικών που θα λειτουργούν βοηθητικά για τις κοινωνικές επιχειρήσεις.
«Στο αμέσως επόμενο διάστημα το πολύ σημαντικό βήμα είναι αυτό των συστάσεων πολιτικής και πρέπει να δουλέψουμε γιατί αυτό το στάδιο είναι και η «καρδιά» του «Redesign». Στόχος είναι να συλλέξουμε τη γνώση που πήραμε από τη μέχρι τώρα υλοποίηση του προγράμματος, η οποία θα μετουσιωθεί σε προτάσεις πολιτικής ρωτώντας τη βάση, ρωτώντας όλους τους εμπλεκόμενους: και τους θεσμικούς εκπροσώπους της πολιτείας σε επίπεδο περιφέρειας και όχι μόνο και τους εκπροσώπους των κοινωνικών επιχειρήσεων, έτσι ώστε αυτές οι προτάσεις να είναι απτές, ρεαλιστικές και που θα είναι η αρχή για την αναθεώρηση κάποιων κανονισμών στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στόχος είναι να κάνουμε προτάσεις οι οποίες πραγματικά θα μπορούσαν να μετουσιωθούν σε πραγματικό στήριγμα των κοινωνικών επιχειρήσεων και μέσα σε αυτό βεβαίως είναι και η χρηματοδότηση. Και θέλουμε να πιστεύουμε ότι όντως αυτό το οποίο θα βγάλουμε σαν αποτέλεσμα θα είναι ρεαλιστικό και χρήσιμο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής, γιατί κάπως έτσι φτιάχνονται οι κανονισμοί σε αυτό το επίπεδο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Πίτερης.
Κατά τη διάρκεια του workshop στο Ρέθυμνο, οι εμπλεκόμενοι φορείς στο πρόγραμμα δημιούργησαν ένα βίντεο όπου οι εκπρόσωποι των κοινωνικών επιχειρήσεων από Ρέθυμνο, Σικελία και Ανδαλουσία, καταθέτουν την εμπειρία τους από το πρόγραμμα, επισημαίνουν τη σημασία της κοινωνικής επιχειρηματικότητας για τις τοπικές κοινωνίες, ενώ παραθέτουν και τους στόχους τους μέσα από τη συμμετοχή τους στο «Redesign».
Επιπλέον, σημαντικοί εκπρόσωποι της κοινωνίας του Ρεθύμνου μεταξύ των οποίων, η αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνου, οι δήμαρχοι Ανωγείων και Αγίου Βασιλείου, καθώς και ο αντιπεριφερειάρχης Επιχειρηματικότητας, κάνουν τις δικές τους επισημάνσεις.
Η τελική εκδήλωση όπου και θα παρουσιαστούν τα αποτελέσματα του προγράμματος, όπως αναφέρει ο κ. Πίτερης, θα γίνει περίπου τέλη Ιουνίου – αρχές Ιουλίου, ενώ το πρόγραμμα έχει ως καταληκτική ημερομηνία την 31η Αυγούστου.
