Σημαντικό εργαλείο οι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης – Αρκετοί οι κίνδυνοι από τη λανθασμένη αξιοποίησή της
Ενημέρωση, καθοδήγηση και εκπαίδευση οι δικλείδες προστασίας των νεότερων γενεών από τους κινδύνους του διαδικτύου
Η κριτική σκέψη, η εκπαίδευση και η ενημέρωση είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούν να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι του διαδικτύου, ώστε να υπάρξει καλύτερη διαχείριση ως προς τη χρήση του και το περιεχόμενο στο οποίο εκτίθενται παιδιά και ενήλικες. Μπορεί οι δυνατότητες και τα ερεθίσματα που προσφέρει να είναι αχανή, ωστόσο οι άγνωστες πτυχές του διαδικτύου, η τεχνητή νοημοσύνη, ένα εργαλείο που βρίσκεται ακόμα σε αχαρτογράφητα για πολλούς νερά και οι ηλεκτρονικές προσπάθειες εξαπάτησης είναι ζητήματα που χρήζουν όχι απλώς προσοχής, αλλά γνώσης και συμμόρφωσης εκ μέρους εκπαιδευτικών, γονιών και ανηλίκων. Οι γονείς ιδιαίτερα, οφείλουν να έχουν έναν ενεργό, συμμετοχικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά έρχονται σε επαφή με ακατάλληλο περιεχόμενο, ρυθμίζοντας τόσο το τι βλέπουν, όσο και το πόσο χρόνο περνούν μπροστά από τις οθόνες, πλοηγώντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μπορεί να αποτελεί ένα ψηφιακό εργαλείο, η αξιοποίηση του οποίου εξαρτάται από το ανθρώπινο χέρι, ωστόσο μεγάλη μερίδα ανθρώπων δεν γνωρίζουν πως να επεξεργαστούν τις εφαρμογές του διαδικτύου, με αποτέλεσμα να υποπίπτουν σε λανθασμένη χρήση του.
Επί παραδείγματι, μεγάλο προβληματισμό έχουν προκαλέσει τα deepfakes, εφαρμογές μέσω των οποίων μπορεί κανείς να δημιουργήσει ψευδές εικονικό και ηχητικό περιεχόμενο, μία πρακτική που ενισχύει την παραπληροφόρηση, εντείνει φαινόμενα σχολικού εκφοβισμού και κοινωνικής απομόνωσης και δημιουργεί ένα κλίμα αναξιοπιστίας σε κοινωνικό επίπεδο, ιδιαίτερα μεταξύ των ανηλίκων. Μπορεί να μοιάζει παιχνίδι, αλλά στην πραγματικότητα η χρήση των deepfakes έχει ακόμα και ποινικές προεκτάσεις, καθώς ορισμένα βίντεο και εικόνες αλλοιώνουν την εικόνα κάποιου ατόμου και βλάπτουν τον ίδιο ή τον περίγυρό του, σύμφωνα με όσα ανέφερε στα «Ρ.Ν.», ο Εμμανουήλ Σταυγιανουδάκης, Υπαστυνόμος Β’, Προϊστάμενος του Γραφείου Γενικής Αστυνόμευσης, στο πλαίσιο της ενημερωτικής ομιλίας με τίτλο «Ασφαλής Πλοήγηση και Κίνδυνοι στο Διαδίκτυο», που εκπόνησε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης που διοργάνωσε το 15ο Δημοτικό Σχολείο Ρεθύμνου, σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης Π.Ε. Ρεθύμνου με τίτλο «Χρήση του διαδικτύου από ανηλίκους και ασφαλή πλοήγηση», το απόγευμα της Τετάρτης. Όπως ανέφερε ο Υπαστυνόμος μεταξύ άλλων, «Τα deepfakes, η λεγόμενη δημιουργία ψεύτικου περιεχομένου εικόνας ή βίντεο κάποιες φορές έχει χρησιμοποιηθεί για να πειράξουν τα παιδιά τους συνομηλίκους τους, να τους κάνουν να αισθανθούν άβολα ή ακόμα και να τους απειλήσουν. Αυτά τα στοιχεία μας έχουν προβληματίσει, παρότι στο Ρέθυμνο δεν έχουμε ακόμα τέτοια φαινόμενα».
Παράλληλα και παρότι τα deepfakes είναι ένα φαινόμενο της εποχής, που προάγει την παραπλάνηση και την παραπληροφόρηση, με τη δύναμη της ενημέρωσης μπορούμε να προλάβουμε αυτά τα φαινόμενα, σύμφωνα με τον κ. Σταυγιανουδάκη: «Τα deepfakes παίρνουν την εικόνα κάποιου ατόμου, που ενδεχομένως είναι και το άτομο στόχος και θέλουν να το γελοιοποιήσουν, το παραποιούν, φαίνεται μέσω της διαδικασίας να κάνει κάτι, το οποίο δεν είναι κοινωνικά αποδεκτό, με αποτέλεσμα να αισθανθεί άβολα με αυτό και να πετύχει τον σκοπό του αυτός που το έχει φτιάξει», ανέφερε και επίσης συμπλήρωσε ότι τέτοιου είδους εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης έχουν τόσο θετικές, όσο και αρνητικές πτυχές, «Όπως ένα μαχαίρι στα χέρια ενός χειρούργου σώζει ζωές, έτσι και ένα μαχαίρι στα χέρια ενός δολοφόνου μπορεί να αφαιρέσει μία ζωή. Η επεξεργασία εικόνας και βίντεο μέσα από την ΤΝ είναι κάτι εξαίρετα δημιουργικό, μπορεί να ανοίξει άλλους δρόμους για ένα παιδί και να το βοηθήσει να ολοκληρώσει μία ιδέα που αυτό φαντάζεται. Η κακή χρήση είναι που την κάνει επιβλαβή και επισφαλή».
Μπορεί οι κίνδυνοι στο διαδίκτυο να είναι υπαρκτοί, αλλά δεν διαφέρουν από τους κοινούς κανόνες που πρέπει να ακολουθούμε και στην πραγματική ζωή, όπως δήλωσε ο κ. Σταυγιανουδάκης: «Πολλές φορές χρησιμοποιούμε καταχρηστικά τον όρο ΤΝ. Δεν είναι κάτι παραπάνω από ένα πρόγραμμα, το οποίο μας βγάζει κάποια αποτελέσματα, με βάση κάποια δεδομένα, μοτίβα, που αυτό αναγνωρίζει και προσομοιάζει την ανθρώπινη σκέψη. Παρόλα αυτά δεν είναι ανθρώπινη σκέψη, είναι ένας αλγόριθμος που παράγει αποτελέσματα και συμπεράσματα», ανέφερε μεταξύ άλλων, με τον Γιώργο Κιαγιαδάκη, επίσης Υπαστυνόμο Β’ που υπηρετεί στο γραφείο τεχνικής υποστήριξης, πληροφορικής και δικτύων της Αστυνομικής διεύθυνσης να συμφωνεί ότι: «Το διαδίκτυο είναι ένα εργαλείο, δεν μπορούμε να το δαιμονοποιήσουμε. Ό,τι κίνδυνος υπάρχει στον φυσικό κόσμο, υπάρχει και στον εικονικό, οι κίνδυνοι είναι αντίστοιχοι. Δεν μπορούμε να αρνηθούμε ή να περιορίσουμε το διαδίκτυο, είναι σαν να περιορίζουμε την τεχνολογία. Είναι ένα σύνθετο εργαλείο, μπορεί να μας πάει μπροστά, μπορεί να μας πάει και πίσω. Εξαρτάται από εμάς».
Ο κ. Κιαγιαδάκης, αρμόδιος για τεχνικά θέματα επεξήγησε το πώς θα μπορέσουν οι γονείς να προστατευτούν και να προστατεύσουν τα παιδιά τους στο διαδίκτυο, επισημαίνοντας βασικές αρχές που θα πρέπει να έχουν υπόψη τους κατά την περιήγησή τους: «Ξεκινάμε από την εγκατάσταση ενός antivirus (προστασία από ιούς) και ενός firewall (τείχος προστασίας) πληρωμένο στον υπολογιστή μας, διαχειριστικούς λογαριασμούς και αναφορά σε fishing και σε παραπλανητικά μηνύματα, που μας βοηθούν να ξεχωρίσουμε ένα παραπλανητικό μήνυμα», ενώ όπως τόνισε, όλες οι ηλεκτρονικές απάτες σήμερα επικεντρώνονται στον άνθρωπο περισσότερο από ότι στους υπολογιστές, αναμένοντας ένα λάθος του ανθρώπου, προκειμένου να τον εξαπατήσουν.
«Χάνοντας κάποιος ένα λογαριασμό, αυτός μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να εξαπατήσει άλλα άτομα. Οπότε προστατεύοντας εμάς, προστατεύουμε και τους γύρω μας, τον κοινωνικό μας περίγυρο», συμπλήρωσε.
Ως ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των παιδιών, αλλά και της κοινωνικοποίησής τους αποτελούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το διαδίκτυο, σύμφωνα με την Ανδρονίκη Μπογά, ψυχολόγο και επιστημονικά υπεύθυνη του Κέντρου Πρόληψης Π.Ε. Ρεθύμνου, η οποία μίλησε για την ορθή χρήση του διαδικτύου από τους ανηλίκους. Όπως σημείωσε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», το να απαγορευτεί η χρήση του διαδικτύου στους ανηλίκους δεν γίνεται, αλλά μπορεί να περιοριστεί, με πιο σημαντική προϋπόθεση να αποτελεί το «να αναπτύξουν τα παιδιά τρόπους με τους οποίους θα μπορέσουν να διαχειριστούν τα ίδια και τον χρόνο που περνάνε στο διαδίκτυο, αλλά περισσότερο να έχουν μία κριτική σκέψη απέναντι σε αυτό που βλέπουν και εισπράττουν σαν μηνύματα, μέσω του διαδικτύου και των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης», τονίζοντας παράλληλα, ότι πολλά παιδιά αναγνωρίζουν τον χρόνο που περνούν στο διαδίκτυο και καταλαβαίνουν ότι τους αποσπά από κάποια άλλα πράγματα της ζωής τους. Μπορεί επίσημα να μην υπάρχει ένας ενιαίος και κοινά αποδεκτός ορισμός για τον εθισμό στο διαδίκτυο, αλλά «υπάρχουν όμως πολλές ενδείξεις που δείχνουν υπερβολική ενασχόληση, που μπορεί να καταλήξει σε εθισμό. Υπάρχουν κριτήρια για τον εθισμό σε ηλεκτρονικά παιχνίδια, τα οποία είναι παρόμοια με τη χρήση του διαδικτύου. Εθισμός είναι η κατ’ εξακολούθηση ενασχόληση κάποιου με το διαδίκτυο, σε σημείο που παύει να είναι λειτουργικός σε άλλα σημεία της ζωής του», ανέφερε.
Ιδιαίτερα σημαντικοί είναι οι ρόλοι γονέα και εκπαιδευτικού στη διαχείριση της χρήσης του διαδικτύου από τα παιδιά, με τη μεν παρουσία του γονέα να είναι καθοριστική για τα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού και του εκπαιδευτικού δε για την ανάπτυξη κριτικής αντιμετώπισης των κινδύνων του διαδικτύου.
«Ο ρόλος του γονέα είναι πάρα πολύ σημαντικός, ειδικά στα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού, τόσο για τον χρόνο που επιτρέπουν στο παιδί να χρησιμοποιεί τις συγκεκριμένες συσκευές, όσο και στο πόσο θα το βοηθήσουν και θα το εκπαιδεύσουν για τη σωστή τους χρήση. Επίσης πρέπει να είναι πάρα πολύ ενεργός ο ρόλος του γονέα, να υπάρχει έλεγχος και στον χρόνο και στο περιεχόμενο, στο τι βλέπει το παιδί και στο πώς εισπράττει αυτά που βλέπει», σημείωσε η κ. Μπογά, συμπληρώνοντας επίσης ότι «ο ρόλος του εκπαιδευτικού βρίσκεται στην εκπαίδευση των παιδιών να αντιμετωπίζουν κριτικά αυτά που βλέπουν και ακούν, να καλλιεργήσουν την κριτική σκέψη στο σχολείο και να τα βοηθήσουν μέσω της εκπαίδευσης να βρουν τους κινδύνους, αλλά και τους τρόπους προστασίας. Τα περισσότερα παιδιά ξέρουν τους βασικούς τρόπους προστασίας, εκεί που το χάνουν είναι το πώς αφήνουν να επηρεάσουν την εικόνα τους και την αυτοεκτίμησή τους όλα αυτά τα πρότυπα που περνούν μέσω των σόσιαλ μίντια».
