ΜΕΡΟΣ 2
Η επίτευξη των στόχων της ΕΕ στηρίχθηκε στο παρελθόν στην κοινωνική διάσταση. Οι διαδικασίες όμως έχουν αλλάξει ριζικά και στο θέμα της επισκόπησης των οικονομιών των κρατών μελών. Οι αριθμοί μπορούν να ευημερούν, η πραγματικότητα όμως μπορεί να ερμηνεύεται διαφορετικά. Η δημοσίευση για τις εαρινές οικονομικές προβλέψεις του 2026, για ολόκληρη την ΕΕ, έχει τίτλο: «Επιβράδυνση της ανάπτυξης καθώς ο ενεργειακός κλυδωνισμός αυξάνει τον πληθωρισμό1».
Στο παρόν άρθρο συνεχίζουμε την αναφορά μας σε βασικά σημεία της ανάκαμψης των ευρωπαϊκών οικονομιών, με επίκεντρο την Ελλάδα. Στα συγκριτικά πλεονεκτήματα, εντάσσουμε τον τουρισμό, την ενέργεια, τη ναυτιλιακή/μεταφορική παράδοση, τις ανανεώσιμες πηγές, και τις επενδύσεις σε υποδομές. Η Κομισιόν μιλά για «άλλη μια αξιοσημείωτη χρονιά στον τουρισμό», ενώ σημειώνει ότι η διασύνδεση Κρήτης – Αττικής, η αύξηση αποθήκευσης μπαταριών κατά 750 MW και η μετάβαση στις ΑΠΕ μειώνουν την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα2.
Η στασιμότητα και υστέρηση εντοπίζονται στην παραγωγικότητα, στην κλίμακα των επιχειρήσεων, στις δεξιότητες και στην αγορά εργασίας. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η κυριαρχία πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων περιορίζει οικονομίες κλίμακας, καινοτομία και διεύρυνση της εξαγωγικής βάσης. Παράλληλα, ελλείψεις σε χωροταξικό σχεδιασμό, διαθέσιμη βιομηχανική γη και συνδέσεις οδικού/σιδηροδρομικού δικτύου εμποδίζουν την ανάπτυξη επιχειρήσεων. Η ανεργία μειώθηκε στο 8,4% το Δ΄ τρίμηνο 2025, αλλά παραμένει από τις υψηλότερες στην ΕΕ, ενώ η απασχόληση, ιδίως των γυναικών, υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Στο τραπεζικό σύστημα η εικόνα είναι διπλή. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια των τραπεζών μειώθηκαν στο 2,8% τον Σεπτέμβριο 2025, στο χαμηλότερο επίπεδο από την είσοδο της Ελλάδας στο ευρώ, έναντι της κορύφωσης 47,4% το 2016. Όμως τα δάνεια που έχουν φύγει από τις τράπεζες και βρίσκονται σε «διαχειριστές πιστώσεων» (servicers) παραμένουν μεγάλο βάρος. Ιδίως στους τομείς της οικονομίας η Επιτροπή καταγράφει υψηλά ποσοστά Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων, όπως στην αγροτική παραγωγή 17,2%, στην εστίαση 12,9%, στο εμπόριο 6,4%, στις κατασκευές 5% και στη μεταποίηση 4,8%. Αυτό σημαίνει ότι ο αγροτικός τομέας, παρά την κοινοτική στήριξη, εμφανίζει και χρηματοπιστωτική ευαλωτότητα.
Ως προς την απορρόφηση κονδυλίων, το κείμενο της Κομισιόν είναι θετικό αλλά και προειδοποιητικό. Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) και τα ταμεία συνοχής χρηματοδοτούν μεγάλο μέρος του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών και μειώνουν τις ακαθάριστες χρηματοδοτικές ανάγκες σε 3,9% του ΑΕΠ το 2026 και 4,3% το 2027. Ωστόσο, η ίδια η Επιτροπή σημειώνει ότι το 2026 είναι το τελευταίο έτος εφαρμογής του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και ότι μετά η ανάπτυξη θα μετριαστεί. Το ελληνικό σχέδιο Ανάκαμψης έχει αξία 36,61 δισ. ευρώ, με 18,22 δισ. επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. δάνεια, ενώ όλα τα ορόσημα πρέπει να ολοκληρωθούν έως τον Αύγουστο 2026. Άρα η δυσκολία δεν είναι μόνο η απορρόφηση, αλλά η μετατροπή της σε μόνιμη παραγωγική ικανότητα.
Η εξάρτηση από τους κοινοτικούς πόρους είναι εμφανής. Η Ελλάδα έχει 21 δισ. ευρώ στο Εταιρικό Σύμφωνο Περιφερειακής Πολιτικής 2021-2027 και 13,4 δισ. ευρώ στο Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΓΠ 2023-2027. Η ΚΓΠ στηρίζει ρητά ανταγωνιστικότητα, νέους αγρότες, αγροτικό εισόδημα και περιβαλλοντική μετάβαση, αλλά η περίπτωση ΟΠΕΚΕΠΕ δείχνει ότι η ποιότητα διαχείρισης είναι κρίσιμος παράγοντας. Σύμφωνα δε, με την επιστολή της εισαγγελέως Κοβέσι προς την Κομισιόν τίποτα ρόδινο δεν ετοιμάζεται για τη χώρα. Υπενθυμίζω ότι οι διαχειριστές του κοινοτικού προϋπολογισμού δεν αφήνουν περιθώρια κατασπατάλησης πόρων. Εύχομαι να επικρατήσουν καλύτερες απόψεις για τη χώρα, στους δύσκολους καιρούς που περνούμε. Αλλιώς ορθά η Eurostat κατατάσσει την Ελλάδα, μαζί με τη Βουλγαρία, στο 68% του μέσου ΑΕΠ ανά κάτοικο της ΕΕ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης το 2025, δηλαδή στην ουρά της ΕΕ ως προς τη σχετική ευημερία, παρά τους υψηλότερους ρυθμούς μεγέθυνσης.
Βέβαια, να λέμε και του στραβού το δίκιο, η γραφειοκρατία των Βρυξελλών δεν αντέχει στην ιδέα να εντάξει και την παράτυπη μετανάστευση στη Εμπεριστατωμένη Επισκόπηση ως μακροοικονομικό παράγοντα. Από τις συναφείς πηγές της Κομισιόν προκύπτει όμως ότι η Ελλάδα θεωρείται από τα κράτη μέλη που επηρεάστηκαν περισσότερο από παράτυπες αφίξεις στα χερσαία και θαλάσσια σύνορα, αλλά η διαχείριση στην ηπειρωτική χώρα έχει βελτιωθεί και δεν καταγράφονται πλέον «συστημικές ελλείψεις» στο σύστημα υποδοχής και ασύλου. Η ΕΕ έχει διαθέσει στην Ελλάδα πάνω από 5 δισ. ευρώ από το 2015 για μεταναστευτική διαχείριση, εκ των οποίων 1,66 δισ. στο πλαίσιο 2021-2027. Παράλληλα, ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας περιλαμβάνει και δράση κατάρτισης 4.000 προσφύγων για ένταξη στην αγορά εργασίας. Ημίμετρα, χωρίς αποτελεσματικότητα.
Στην αμυντική βιομηχανία, η Ελλάδα έχει πιθανότητα να συμμετάσχει στη νέα ευρωπαϊκή ώθηση, αλλά όχι αυτόματα. Το SAFE προβλέπει έως 150 δισ. ευρώ σε μακροπρόθεσμα δάνεια για αμυντικές επενδύσεις και κοινές προμήθειες. Η Κομισιόν έχει εντάξει την Ελλάδα στο δεύτερο κύμα εθνικών σχεδίων, μαζί με Εσθονία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία, Σλοβακία και Φινλανδία, για συνολικό πακέτο περίπου 74 δισ. ευρώ. Το ερώτημα για την Ελλάδα είναι αν θα μείνει απλός αγοραστής αμυντικού υλικού ή αν θα αξιοποιήσει ναυπηγεία, ηλεκτρονικά, κυβερνοασφάλεια και μικρομεσαίες μεταποιητικές επιχειρήσεις, ώστε να αποκτήσει βιομηχανική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή αλυσίδα3.
Συμπέρασμα: Η Κομισιόν περιγράφει μια Ελλάδα σαφώς σταθερότερη, με καλύτερα δημόσια οικονομικά, ισχυρότερη τραπεζική εικόνα και ταχύτερη ανάπτυξη από την ΕΕ. Ταυτόχρονα, όμως, δείχνει μια χώρα με χαμηλή σχετική ευημερία, μεγάλο εξωτερικό έλλειμμα, αδύναμη παραγωγική βάση, μικρή επιχειρηματική κλίμακα και έντονη εξάρτηση από κοινοτική χρηματοδότηση. Η πραγματική δοκιμασία δεν είναι αν θα απορροφηθούν τα κονδύλια έως το 2026, αλλά αν θα οδηγήσουν σε παραγωγή, εξαγωγές, τεχνογνωσία και αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας όταν τα ευρωπαϊκά χρήματα περιοριστούν.
1 https://economy-finance.ec.europa.eu/economic-forecast-and-surveys/economic-forecasts/spring-2026-economic-forecast-slowdown-growth-energy-shock-drives-inflation_en?prefLang=el
2 https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/a2182d8c-3327-45cc-bcbb-b9b1cd5806c5_en?filename=ip334_en.pdf
3 https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/safe-security-action-europe_en
