Tης ΧΡΥΣΟΥΛΑΣ ΣΚΕΠΕΤΖΗ*
Σε αυτό το μοναδικό σκηνικό του Ενετικού Λιμανιού, όπου οι λέξεις γίνονται γέφυρες επικοινωνίας, το φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων υποδέχεται έναν δικό του δημιουργό. Ο Αριστείδης Αρχοντάκης δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις στο κοινό της Κρήτης, καθώς τα διηγήματα του, έχουν ήδη αφήσει ένα πολύ ξεχωριστό, αυθεντικό αποτύπωμα στα σύγχρονα γράμματα. Η γραφή του μοιάζει με τοπίο των Χανίων, αφού έχει τη δωρικότητα του βράχου αλλά και την ευαισθησία της θάλασσας. Απόψε, ξεφυλλίζοντας τα βιβλία του που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Σμίλη και Έρεισμα, θα προσπαθήσουμε να ξεκλειδώσουμε αυτά τα «μικρά γλυκά τίποτα» της καθημερινότητάς μας, που ο συγγραφέας φυλάει με τόση φροντίδα στις σελίδες του. Ο Αριστείδης γεφυρώνει δύο κόσμους που όπως λέει το θέμα του φεστιβάλ. Είναι δυο κόσμοι σε σύγκρουση, αφού εκ πρώτης όψεως αυτοί οι κόσμοι μοιάζουν ασύμβατοι. Έχοντας σπουδάσει Φυσική στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, μεταφέρει την ακρίβεια των θετικών επιστημών στο χαρτί, ντύνοντάς τη όμως, με μια βαθιά, διεισδυτική ανθρώπινη λογοτεχνική ευαισθησία. Μια μοναδική λογοτεχνική γεωμετρία των ανθρωπίνων σχέσεων. Η βαθιά ανθρώπινη ψυχογραφία έρχεται να συναντήσει την ακρίβεια της Φυσικής. Η διπλή του αυτή ιδιότητα επηρεάζει τη δομή, την παρατηρητικότητα και την καθαρότητα του λόγου του. Η σύνδεση του με τον τόπο που γεννήθηκε και ζει, δίνει στις ιστορίες του μια αυθεντική κρητική αύρα και μια οικειότητα. Βραβευμένος κατά καιρούς στην πεζογραφία δηλώνει ότι το σύμπαν του, έχει πολλά να πει και άλλα τόσα να δώσει.
Για την οικονομία όμως του χρόνου, ας πάρουμε χρονολογικά τα βιβλία του, αναλύοντας με πέντε μόνο φειδωλές αράδες το καθένα απ αυτά, προκειμένου έτσι να αναδείξουμε παρέα, την εξέλιξή του ως συγγραφέας.
«Υπερηχογράφημα» (2013)
Το βιβλίο αποτελεί κατά τη δική μου άποψη, το δυναμικό λογοτεχνικό ντεμπούτο του Αριστείδη ως δημιουργού στην πεζογραφία. Η νουβέλα αυτή βασίζεται σε παλαιότερο, βραβευμένο διήγημα του συγγραφέα που ξεχώρισε για την πρωτοτυπία του. Η πλοκή εστιάζει στην ανατομία των ανθρώπινων σχέσεων κάτω από το πρίσμα μιας ξαφνικής αποκάλυψης.
Ο τίτλος λειτουργεί μεταφορικά ως μια προσπάθεια, να «ακτινογραφηθεί» η εσωτερική αλήθεια των ηρώων του.
Η γραφή ξεχωρίζει για την οικονομία του λόγου και τη μαθηματική ακρίβεια στη δομή της.
«Ένας επαναστάτης Δον Ζουάν» (2015)
Το έργο αυτό προσεγγίζει τον παγκόσμιο μύθο του Δον Ζουάν μέσα από μια σύγχρονη, ανατρεπτική ματιά.
Ο κεντρικός ήρωας δεν είναι ένας απλός κατακτητής, αλλά ένας άνθρωπος σε διαρκή υπαρξιακή επανάσταση.
Ο συγγραφέας αναλύει το κυνήγι της επιθυμίας ως έναν μηχανισμό άμυνας απέναντι στον φόβο του θανάτου. Το βιβλίο συνδυάζει τη λεπτή ειρωνεία με τη βαθιά κατανόηση της ανδρικής ψυχοσύνθεσης, μαζί με τις εσωτερικές αναζητήσεις του σε ότι αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις.
Η πλοκή κρατά τον αναγνώστη σε εγρήγορση, ανατρέποντας τα στερεότυπα γύρω από τις ερωτικές σχέσεις.
«Πολύ μικρά γλυκά τίποτα, φυλαγμένα σε σπιρτόκουτα» (2018 & ΙΙ – 2025)
Πρόκειται για δυο συλλογές από εξαιρετικά σύντομες ιστορίες, γνωστές ως λογοτεχνία μπονσάι.
Κάθε μικροϊστορία λειτουργεί σαν ένας καθρέφτης που φωτίζει τις πιο κρυφές πτυχές της καθημερινότητάς μας. Όλα τονίζονται με λεπτή ειρωνεία, χιούμορ και διεισδυτικότητα με την οποία αποτυπώνονται οι πλέον απλές στιγμές της ζωής.
Ο Αρχοντάκης αποδεικνύει εδώ τη σπάνια ικανότητά του να συμπυκνώνει μεγάλα νοήματα σε ελάχιστες αράδες.
Το χιούμορ, η νοσταλγία και η αναπάντεχη ανατροπή, κυριαρχούν σε κάθε σελίδα αυτών των τόμων. Τα «σπιρτόκουτα» του τίτλου έτσι κι αλλιώς συμβολίζουν τις μικρές, φαινομενικά ασήμαντες αναμνήσεις που μπορούν να ανάψουν μεγάλες πυρκαγιές στην ψυχή.
Το ασήκωτο άχθος μιας αλήθειας (2020)
Το βιβλίο αυτό σηματοδοτεί κατά τη δική μου άποψη, το πέρασμα του συγγραφέα σε μια πιο ώριμη και έντονα φιλοσοφική περίοδο γραφής. Τολμά να περάσει τα σύνορα του νησιού και της πόλης του, μ ένα έργο που εμβαθύνει στα ηθικά διλήμματα και το βάρος των επιλογών μας.
Η πλοκή περιστρέφεται γύρω από το ηθικό βάρος που κουβαλάει ένας άνθρωπος όταν έρχεται αντιμέτωπος με την πραγματικότητα.
Εξερευνά τα όρια ανάμεσα στο λυτρωτικό ψέμα και την οδυνηρή, απογυμνωμένη αλήθεια.
Οι χαρακτήρες είναι δομημένοι με ψυχολογικό βάθος, παγιδευμένοι ανάμεσα στα κοινωνικά πρέπει και τις επιθυμίες τους.
Το έργο αφήνει έντονους προβληματισμούς στον αναγνώστη σχετικά με τις δικές του προσωπικές επιλογές.
Φίλοι άφυλοι (2021)
Το μυθιστόρημα εξετάζει τη φύση των σύγχρονων ανθρώπινων σχέσεων, με προβληματισμούς γύρω από τα όρια, την ταυτότητα της πλατωνικής αγάπης και την κοινωνική συνοχή και επαφή.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η έννοια της συντροφικότητας που ξεπερνά τα στενά όρια του έμφυλου προσδιορισμού. Καυτηριάζει την αποξένωση της εποχής μας και την ανάγκη για ουσιαστική και πνευματική επικοινωνία.
Η αφήγηση ρέει γρήγορα, γεμάτη με έξυπνους διαλόγους που αντικατοπτρίζουν τους προβληματισμούς της νέας γενιάς.
Το βιβλίο αποτελεί μια θαρραλέα λογοτεχνική πρόταση για το πώς μπορούμε να συνυπάρξουμε πέρα από ταμπέλες.
«Η εντελέχεια ενός ποιητή» (2022)
Το έργο αυτό, αποτελεί ένα βαθιά ψυχαναλυτικό ταξίδι στην ψυχή του κεντρικού ήρωα, του Νικόλα.
Η πλοκή ξετυλίγει το κουβάρι των παιδικών τραυμάτων και των ανεκπλήρωτων ερωτικών προσδοκιών, με τις χαμένες αγάπες να κάνουν βόλτα στην ψυχή του, σ έναν διαρκή αγώνα για την επικράτηση τους.
Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον αριστοτελικό όρο «εντελέχεια» για να δείξει την πορεία πραγμάτωσης του εσωτερικού εαυτού.
Η γλώσσα του βιβλίου είναι εξαιρετικά λυρική, ισορροπώντας ανάμεσα στην ποίηση και τον πεζό λόγο.
Το κεντρικό μήνυμα εστιάζει στον διαρκή, επίμονο αγώνα του ανθρώπου για την τελική επικράτηση της αγάπης.
Ο γιος της γυναίκας (2024)
Είναι το πιο πρόσφατο μυθιστόρημα του συγγραφέα, λίγο πριν τα «Πολύ μικρά γλυκά τίποτα, φυλαγμένα σε σπιρτόκουτα» του 2025, το οποίο εμβαθύνει στον ιερό δεσμό της μητρότητας.
Το βιβλίο θέτει στο επίκεντρο τη γυναικεία φύση, τις θυσίες της και τον ρόλο της στην κοινωνία.
Μέσα από την ιστορία, αναδεικνύονται πώς τα οικογενειακά βιώματα διαμορφώνουν καταλυτικά την προσωπικότητα ενός άντρα.
Η πλοκή είναι γεμάτη συναίσθημα, χωρίς όμως να πέφτει στην παγίδα του εύκολου μελοδραματισμού.
Το έργο αυτό, επιβεβαιώνει την ικανότητα του Αρχοντάκη να ψυχογραφεί με απόλυτο σεβασμό και ευαισθησία σε ότι αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις.
Αυτά ήταν τα βιβλία του μέχρι σήμερα. Αν αναρωτηθούμε τώρα, ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και το στυλ της γραφής του Αριστείδη, θα έλεγα ότι κατ αρχήν έχει Ψυχαναλυτική προσέγγιση, αφού οι ήρωές του συχνά αναπολούν, αναλύουν το παρελθόν τους, και έρχονται αντιμέτωποι με εσωτερικά τραύματα, όπως πιθανά ο ίδιος αναλύει τον εαυτό του και έρχεται αντιμέτωπος με τα δικά του παιδικά τραύματα. Στο επίκεντρο των γραπτών του βρίσκεται πάντα ο άνθρωπος, άρα η γραφή του έχει ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα. Η μοναξιά, οι σχέσεις και η αναζήτηση της αλήθειας είναι στο στόχαστρο. Της δικής του; των άλλων; Την όποια πιθανή αλήθεια. Και τώρα θα αναρωτηθούμε αν αυτά τα φαινομενικά ασύμβατα έχουν κάποια συγγένεια. Αν η φυσική δηλαδή, η επιστήμη που σπούδασε έχει κάποιο κοινό με την λογοτεχνία. Και ναι. Θαρρώ έχουν. Αναζητούν και οι δυο την αλήθεια αλλά από διαφορετικές θέσεις και με άλλη γλώσσα. Η φυσική περιγράφει την αντικειμενική αλήθεια του σύμπαντος, ενώ η λογοτεχνία εξερευνά την υποκειμενική αλήθεια της ανθρώπινης εμπειρίας, μέσα σε αυτό το σύμπαν.
Η Φυσική εξηγεί το «πώς»: Χρησιμοποιεί τα μαθηματικά. Μετράει τον χρόνο, τον χώρο και την ύλη. Η Λογοτεχνία εξηγεί το «τι σημαίνει»: Χρησιμοποιεί τις λέξεις. Μετράει τον πόνο της απώλειας, τον χρόνο που περνάει και το νόημα της ύπαρξης. Και η φαντασία είναι το εργαλείο και το κλειδί για ν ανοίξει η πόρτα και στις δυο περιπτώσεις.
Ο Αϊνστάιν φαντάστηκε ότι ταξιδεύει πάνω σε μια ακτίνα φωτός για να συλλάβει τη Σχετικότητα. Η Φυσική λοιπόν ψάχνει νόμους μέσα στο χάος του σύμπαντος. Η Λογοτεχνία ψάχνει δομή και νόημα μέσα στο χάος των ανθρώπινων σχέσεων.
Κατά τη δική μου ταπεινή άποψη, και εν κατακλείδι η τελική αλήθεια είναι ότι η Φυσική, μας κρατάει ζωντανούς στο σύμπαν, αλλά η Λογοτεχνία μας θυμίζει γιατί αξίζει να είμαστε ζωντανοί.
Εδώ θα μπορούσαμε να του θέσουμε το ερώτημα «Πως επηρεάζει η Φυσική την λογοτεχνική του δομή και κατ επέκταση τη ζωή του και πως το αντίθετο» ή «πως η πόλη που ζει τροφοδοτεί το λογοτεχνικό του περιεχόμενο» Αν θέλει ο κ. Αρχοντάκης ας μας απαντήσει μετά.
Κλείνοντας, την παρουσίαση των έργων του κ. Αρχοντάκη θα έλεγα πως η ανάγνωση των βιβλίων του δεν αποτελεί απλώς μια γνωριμία με έναν ταλαντούχο τοπικό δημιουργό. Είναι μια μοναδική ευκαιρία για το κοινό να βιώσει πώς η επιστημονική σκέψη μπορεί να μετουσιωθεί σε λογοτεχνία, προσφέροντας απαντήσεις στα πιο βαθιά υπαρξιακά μας ερωτήματα. Μέσα από τις σελίδες των βιβλίων του, ο συγγραφέας μάς αφήνει με μια γλυκιά ελπίδα: ότι παρά τα τραύματα και το «ασήκωτο άχθος» της πραγματικότητας, η αλήθεια και η αγάπη έχουν στραμμένο το βλέμμα σε κάτι που ανθίζει. Κι όπως έλεγε ο ο μεγάλος Βρετανός Εικαστικός Ντέιβιντ Χόκνει για να πάω και στα δικά μου μονοπάτια, , «κανείς δεν μπορεί να ακυρώσει την Άνοιξη». Άλλωστε η τέχνη και ο άνθρωπος της δημιουργίας, λειτουργούν ως την αρχή της συνύπαρξης. Γίνεται αυτόματα σχολιαστής και θεωρητικός της φόρμας, πειραματιστής του υλικού και κατασκευαστής σημασίας.
* Η παρουσίαση της εικαστικού και ποιήτριας Χρυσούλας Σκεπετζή για το συγγραφικό έργο του Αριστείδη Αρχοντάκη στο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά την περασμένη Δευτέρα
