Νέες πρακτικές και κανόνες επηρεάζουν τη ζωή μας, ως πολίτες μιας ενωμένης Ευρώπης. Ένας τέτοιος κανόνας και έννοια είναι η «αιρεσιμότητα», που έφτασε κοντά μας με την ευκαιρία της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ. Πρόκειται για τη δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συνδέει τη χρηματοδότηση ενός κράτους μέλους με την ύπαρξη πραγματικών εγγυήσεων ότι τα ευρωπαϊκά χρήματα προστατεύονται. Θα αναλύσουμε στη συνέχεια τι σηματοδοτούν οι μηχανισμοί προστασίας του κοινοτικού χρήματος, ώστε να γνωρίζουμε, έστω και σε μικρό βαθμό προς τα πού κατευθύνεται συνολικά η όλη αυτή υπόθεση.
Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αφορά μόνο μία ακόμη έρευνα για αθέμιτες πληρωμές ή παράνομη αξιοποίηση δημόσιου χρήματος. Εφόσον επιβεβαιωθούν όσα διερευνούν οι ευρωπαϊκές αρχές, αφορά τον ίδιο τον μηχανισμό μέσω του οποίου οι κοινοτικοί πόροι φθάνουν στον Έλληνα γεωργό και κτηνοτρόφο. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ανακοινώσει ότι ερευνά φερόμενο οργανωμένο σύστημα απάτης με αγροτικά κονδύλια, στο οποίο πρόσωπα φέρονται να εμφανίσθηκαν ως νέοι ή νεοεισερχόμενοι αγρότες και να εξασφάλισαν δικαιώματα πληρωμής από το εθνικό απόθεμα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής μέσω ψευδών δηλώσεων για βοσκοτόπους και κτηνοτροφική δραστηριότητα1.
Η σημασία της υπόθεσης για την ελληνική κτηνοτροφία είναι ιδιαίτερη. Κατά την επίσημη ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO), οι βοσκότοποι που δηλώθηκαν σε πολλές περιπτώσεις ήταν δημόσιες εκτάσεις, οι οποίες προορίζονταν για χρήση από κτηνοτρόφους που δεν διέθεταν ιδιωτική γεωργική γη. Εάν τέτοιες εκτάσεις χρησιμοποιήθηκαν για την ενεργοποίηση δικαιωμάτων από μη πραγματικούς παραγωγούς, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη ζημία του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού: ενδέχεται να έχει αφαιρέσει χρηματοδοτικές δυνατότητες, γη ή δικαιώματα από νόμιμους κτηνοτρόφους. Πρόκειται για συμπέρασμα που πρέπει να επιβεβαιωθεί από την έρευνα, αλλά εξηγεί γιατί το ζήτημα υπερβαίνει την ποινική του διάσταση.
Η έρευνα πήρε ακόμη σοβαρότερη τροπή όταν, την 1η Απριλίου 2026, η Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι ζήτησε από την Ελληνική Βουλή την άρση ασυλίας έντεκα εν ενεργεία βουλευτών, ενώ η EPPO ανακοίνωσε ότι ερευνώνται και πέντε πρώην βουλευτές. Παράλληλα, διαβιβάσθηκαν στη Βουλή στοιχεία που αφορούν πιθανή εμπλοκή πρώην υπουργού και πρώην υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η έρευνα, όπως διευκρίνισε η EPPO, αφορά πιθανά κακουργήματα και πλημμελήματα εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων απιστία, ηλεκτρονική απάτη και ψευδής βεβαίωση με σκοπό παράνομο όφελος τρίτου2. Το τεκμήριο αθωότητας ισχύει απολύτως για όλα τα πρόσωπα που αναφέρονται στις έρευνες. Ωστόσο, για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο εάν τελικά θα υπάρξουν καταδίκες. Είναι εάν το ελληνικό σύστημα πληρωμών, ελέγχων και δικαστικής διερεύνησης είναι ικανό να αποτρέπει, να εντοπίζει και να ανακτά παρανόμως καταβληθείσες ενισχύσεις. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ συναντά τον ευρωπαϊκό μηχανισμό της αιρεσιμότητας, που προβλέπεται με τον κανονισμό 2020/2092. Το νομοθέτημα αυτό, που υπενθυμίζουμε ότι έχει μεγαλύτερη ισχύ από εθνικούς νόμους, έχει στόχο την προστασία του προϋπολογισμού της Ένωσης. Αποτελεί ένα νομικό εργαλείο ώστε η ΕΕ να αναστέλλει, να μειώνει ή να περιορίζει χρηματοδοτήσεις προς κράτη μέλη όταν παραβιάσεις των αρχών του κράτους δικαίου θίγουν ή θέτουν σε σοβαρό κίνδυνο τα οικονομικά της συμφέροντα3. Και τούτο διότι τα κράτη μέλη δικαιούνται να διαχειρίζονται και να λαμβάνουν ευρωπαϊκούς πόρους, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν θεσμούς ικανούς να προστατεύσουν τα χρήματα αυτά από απάτη, διαφθορά, σύγκρουση συμφερόντων ή παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη. Με άλλα λόγια η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να λάβει μέτρα όταν μία παραβίαση του κράτους δικαίου επηρεάζει ή απειλεί σοβαρά να επηρεάσει τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση του προϋπολογισμού της και φυσικά δεν αποτελεί γενικό όπλο πολιτικής τιμωρίας.
Το θέμα της αιρεσιμότητας προσλαμβάνει σάρκα και οστά από τις 29 αιτιολογικές σκέψεις του κανονισμού 2020/2092, όπου περιγράφεται η φιλοσοφία του. Η ΕΕ βασίζεται στο κράτος δικαίου, στην ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, στην ασφάλεια δικαίου και στην απαγόρευση αυθαιρεσίας της εκτελεστικής εξουσίας.
Στην ελληνική περίπτωση η αιρεσιμότητα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή η ερευνώμενη υπόθεση αφορά ακριβώς ευρωπαϊκές αγροτικές ενισχύσεις. Δεν πρόκειται δηλαδή για μία γενική διαφωνία περί κράτους δικαίου, αλλά για πιθανή απάτη στον πυρήνα της ΚΓΠ, για την οποία η αρμόδια ευρωπαϊκή εισαγγελική αρχή δηλώνει ότι αντιμετωπίζει προβλήματα αποτελεσματικής λειτουργίας στην Ελλάδα. Αυτή η σύνδεση δεν σημαίνει ότι έχουν ήδη αποφασισθεί περικοπές, αλλά σημαίνει ότι οι νομικές προϋποθέσεις του ευρωπαϊκού ελέγχου είναι πλέον ορατές.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αποστολή της Επιτροπής Ελέγχου του Προϋπολογισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου — CONT στην Ελλάδα. Στο δελτίο τύπου της 28ης Μαΐου 2026 το αντικείμενό της επίσκεψης των ευρωβουλευτών, μελών της επιτροπής προστασίας προϋπολογισμού της ΕΕ, ήταν να εξετάσει εάν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ προστατεύονται επαρκώς, εάν τα συστήματα ελέγχου είναι ισχυρά και εάν τα διορθωτικά μέτρα είναι αξιόπιστα και αποτελεσματικά4. Και τονίζουμε ότι κάθε ευρώ που χρησιμοποιείται καταχρηστικά είναι ένα ευρώ που δεν φθάνει στους πραγματικούς αγρότες. Ο κίνδυνος για την ελληνική κτηνοτροφία δεν είναι επομένως μόνο ότι κάποιοι ενδέχεται να οδηγηθούν ενώπιον της Δικαιοσύνης. Είναι ότι η δυσπιστία απέναντι στο σύστημα πληρωμών μπορεί να οδηγήσει σε αυστηρότερους ελέγχους, καθυστερήσεις, δημοσιονομικές διορθώσεις ή στη δυσμενέστερη περίπτωση σε μέτρα αναστολής ευρωπαϊκών πόρων που το ελληνικό Δημόσιο θα πρέπει να καλύψει για να προστατεύσει τους νόμιμους δικαιούχους. Η προστασία των πραγματικών γεωργών και κτηνοτρόφων περνά συνεπώς από την πλήρη διαλεύκανση της υπόθεσης και από ένα αξιόπιστο, ψηφιοποιημένο και ελέγξιμο σύστημα πληρωμών.
1 https://www.eppo.europa.eu/en/media/news/greece-eppo-probes-opekepe-officials-over-alleged-organised-agricultural-subsidy-fraud
2 https://www.eppo.europa.eu/en/media/news/greece-new-developments-eppos-probe-large-scale-agricultural-subsidy-fraud
3 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/ALL/?uri=CELEX%3A32020R2092
4 https://www.europarl.europa.eu/news/el/press-room/20260521IPR43716/agrotikes-epidotiseis-oloklirothike-i-episkepsi-tis-antiprosopeias-tou-ek
*Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι διευθύνων σύμβουλος
