• Σημαντικά και άλλα πρόσωπα με το ίδιο όνομα που συναντάμε σε άλλα επικά γεγονότα
Η οικογένεια Μαμαλάκη είναι αυτή που προβληματίζει τους ιστορικούς. Γιατί συμβαίνει πρόσωπα με το ίδιο όνομα να έχουν προσφέρει σημαντικές υπηρεσίες στην πατρίδα καθένας και σε άλλο μετερίζι. Για παράδειγμα ο Γιώργος Μαμαλάκης.
Ένα όνομα, τρεις άνδρες και ένας κοινός προορισμός. Το εκτελεστικό απόσπασμα, γιατί «σήκωσαν» το ανάστημά τους στους ναζί.
Ο πρώτος που έχει θέση στο αφιέρωμα αυτό ήταν ένας από τους 200 που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944.
Να θυμίσουμε ότι οι 200 της Καισαριανής ήταν Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής από τις ναζιστικές δυνάμεις Κατοχής, ως αντίποινα για τη δράση της αντιστασιακής οργάνωσης του ΕΛΑΣ. Οι περισσότεροι από τους εκτελεσθέντες παραδόθηκαν στις δυνάμεις Κατοχής από το προηγούμενο καθεστώς, ενώ η μεγάλη πλειοψηφία των 200 ήταν μέλη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ.
Αφορμή έδωσε η Διμοιρία του 8ού Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό τον ανθυπολοχαγό ΠΖ του Ελληνικού Στρατού Μανώλη Σταθάκη που επιτέθηκε κατά του διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών και υποστράτηγου (Generalmajor) της ναζιστικής Γερμανίας Φράντς Κρεχ (Franz Krech) και της συνοδείας του στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας στις 27 Απριλίου του 1944 με αποτέλεσμα το θάνατο αυτού και μελών της συνοδείας του. Την προηγούμενη ημέρα είχε γίνει η απαγωγή του υποστράτηγου Κράιπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς στην Κρήτη. Το Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών με τη συνεργασία και του ΕΑΜ άφησε σκοπίμως να διαρρεύσει για λόγους προπαγάνδας ότι ο υποστράτηγος Κρεχ εκτελέστηκε από την Γκεστάπο ως αντιφρονούντας και έδωσε στη δημοσιότητα πλαστογραφημένο γράμμα του όπου καλούσε τους Γερμανούς στρατιώτες σε λιποταξία.
Ο Γιώργος Μαμαλάκης ήταν γιος του Γιάννη Μαμαλάκη από τα Αγκουσελιανά και γεννήθηκε το 1901. Ήταν βυρσοδειψεμεργάτης αλλά είχε ασχοληθεί από νεαρός με την πολιτική Στέλεχος του ΚΚΕ και του Εργατικού Κέντρου Πειραιά ήταν πολύ γνωστός για τη δράση του. Ήταν μάλιστα υποψήφιος βουλευτής Πειραιά στις εκλογές του 1935 με το ΕΜΕΑ. Στις 8-12-1932 καταδικάστηκε σε 8 μήνες φυλάκιση και ένα χρόνο εξορία για παράβαση του «ιδιώνυμου». Το 1935 εξόριστος στη Σίκινο και αργότερα στην Ακροναυπλία και την Πύλο.
Ο Γιώργος Μαμαλάκης βρέθηκε ανάμεσα στους 200 μαζί με άλλους τέσσερις Κρητικούς. Ήταν από τα Χανιά: Ο Καλαφατάκης Θρασύβουλος, ο Κορναράκης Παναγιώτης, ο Μαριακάκης Νίκος και από το Ηράκλειο: Ο Σουκατζίδης Ναπολέων.
Ο Γιώργος Μαμαλάκης εκτελέστηκε στα 43 του χρόνια. Οι πηγές μου αναφέρουν ότι άφησε μια κόρη, την Αμαλία, της οποίας όμως έχουν χαθεί τα ίχνη. Σίγουρα όμως θα είναι περήφανη για τον ήρωα πατέρα της.
Ο ήρωας αναφέρεται στην μεγάλη λίστα των εκτελεσθέντων εκείνη την Πρωτομαγιά του 44 στην Καισαριανή και είναι ο 105ος στη σειρά.
Για τον ήρωα έγινε μια σπουδαία εκδήλωση στα Αγκουσελιανά πριν από δυο χρόνια με κεντρικό ομιλητή τον καθηγητή του Α.Π.Θ. κ. Μαργαρίτη.
Ο εκλεκτός ομιλητής κατάφερε να διαπραγματευθεί το θέμα του με αμιγώς επιστημονική προσέγγιση ώστε να αποφευχθούν παρερμηνείες κατάλοιπα σκοτεινών εποχών που δίχαζαν τον λαό.
Ένα εξαιρετικό κείμενο αφιέρωμα στον αγωνιστή Γ. Μαμαλάκη από την Άννα Μαρκουλιδάκη φιλόλογο, ερευνήτρια τοπικής ιστορίας που απέδωσε εξαιρετικά η κ. Δήμητρα Σωτηριάδου τον ήρωα που έχει συνδέσει το χωριό του με τον τόπο θυσίας τόσων πατριωτών.
Εύλογο το αίτημα του κ. Κώστα Μαυρογιαννάκη από τους βασικούς συντελεστές της εκδήλωσης να δοθεί το όνομα του ήρωα σε μια οδό της πόλης. Και γιατί όχι;
Ο Γιώργος Μαμαλάκης είναι ο φωτεινός σύνδεσμος του Ρεθύμνου με μια από τις συγκλονιστικότερες σελίδες της σύγχρονης ιστορίας.
Την ίδια μέρα στο Ροδάκινο
Εκείνη τη ματωμένη Πρωτομαγιά όμως έχουμε και άλλα θλιβερά επίσης γεγονότα στο Ροδάκινο. Στο ηρωικό καπετανοχώρι συμβαίνουν άλλα εξίσου θλιβερά για να προσθέσουν ένα ακόμα στεφάνι δόξας στην ηρωική περιοχή.
Ας πάρουμε όμως τα γεγονότα από την αρχή, σύμφωνα με όσα ανέφερε σε εμπνευσμένη ομιλία του ο καθηγητής φιλόλογος Ιωάννης Γεωρ. Ανδρουλιδάκης στο πλαίσιο επετειακής εκδήλωσης του χωριού.
Στο Ροδάκινο την περίοδο της Κατοχής συγκροτήθηκαν τρεις αντιστασιακές ομάδες με αρχηγούς το Μανώλη Γιανναδάκη ή Γιαννά, τον Ανδρέα Κοτσίφη και τον Βαρδή Χομπίτη, οι οποίες βοήθησαν συμμαχικές αποστολές και συμμετείχαν σε διάφορα γεγονότα. Να αναφέρουμε τη μάχη στον Τσιλίβδικα ανάμεσα στους Γερμανούς και το σώμα του Μπαντουβά, τη θηριωδία των Γερμανών που έκαψαν ζωντανές Ροδακινιώτισσες στην Καλή Συκιά, τον φόνο του Γερμανού από τον Μανώλη Γιαννά και τη φυλάκιση στη Φορτέτζα για 5-6 μήνες Ροδακινιώτες που βρίσκονταν στις αγγαρείες στην Αγία Γαλήνη, το κάψιμο του χωριού από τους Γερμανούς και τον εκτοπισμό των κατοίκων του, τη συμπλοκή στο Φρατί, τη συμμετοχή των αντάρτικων ομάδων του Ροδακίνου στην τελική φάση διαφυγής του στρατηγού Κράιπε από την παραλία του Περιστερέ.
Και φθάνουμε στα γεγονότα στο Φρατί
Είχε προηγηθεί στις 17 Αυγούστου του 1943 ο φόνος ενός Γερμανού από τον Μανώλη Γιαννά, που είχε ως συνέπειες το κάψιμο του χωριού, τη φυλάκιση των Ροδακινιωτών που βρισκόταν σε καταναγκαστικά έργα στην Αγία Γαλήνη και το χαρακτηρισμό της ευρύτερης περιοχής του χωριού ως απαγορευμένης ζώνης στην οποία απαγορευόταν η κίνηση και η διαμονή. Είναι χαρακτηριστικό ότι κανείς Ροδακινιώτης δεν βαρυγκώμησε για ό,τι υπέστη από την ηρωική ενέργεια του Γιαννά. Μια ηρωική πράξη, που είχε πανελλήνιο αντίκτυπο, ενός άξιου Ροδακινιώτη, ενός παλικαριού, για την οποία έχει κάνει ιδιαίτερη αναφορά ο Μιχαήλ Μυρ. Παπαδάκης.
Στην περιοχή Φρατί την 1η Μαίου του 1944 μια γερμανική περίπολος 9-10 ατόμων από το φυλάκιο του Πλακιά φτάνει στο Ροδάκινο για να διαπιστώσει εάν τηρείται η απαγόρευση που είχε επιβληθεί στους κατοίκους μετά τον φόνο του Γερμανού από το Γιαννά. Στην περιοχή του χωριού βρήκαν τους Γιώργη Μαμαλάκη, τον γιο του Αντώνη και τον Ανδρέα Λουκάκη και τους συνέλαβαν. Η τύχη τους γνωστή Αναφέρονται στους εκτελεσθέντες με τους Ανδρέα Ανδρουλιδάκη, Ανδρέα Ν. Κοτσίφη, Γεώργιο Χρ. Λουκογιαννάκη, Ιωάννη Πενθερουδάκη και Ευάγγελο Ν. Χομπίτη.
Μια ακόμα συμβολή των Ροδακινιωτών στον αγώνα για την ελευθερία.
Γεώργιος Μαμαλάκης του Κλέαρχου
Ο επόμενος της ηρωικής οικογένειας, ήταν ο γιος του Κλέαρχου Μαμαλάκη για τον οποίο κάναμε ιδιαίτερο αφιέρωμα πρόσφατα.
Όταν σκοτώθηκε ο αεροπόρος πατέρας του, τον Αύγουστο του 1922, σε διατεταγμένη υπηρεσία, στη Χίο, η μητέρα του ήταν έγκυος.
Γεννήθηκε σε ένα περιβάλλον που έβαζαν το χρέος για την πατρίδα πάνω από όλα. Ακολουθώντας το πρότυπο του ήρωα πατέρα του, έγινε κι αυτός αεροπόρος. Ο πόλεμος όμως τον υποχρέωσε να αλλάξει μετερίζι. Έπρεπε να τιμήσει τη γενιά του και να δώσει κι αυτός τον αγώνα του για τη λευτεριά. Η τύχη τον έφερε κοντά σε μια σπουδαία γυναίκα τη Λέλα Καραγιάννη. Αναφερόμαστε στη γυναίκα θρύλο.
Στην ομάδα της «Μπουμπουλίνας» δεν έμπαινε καθένας. Έτσι και μόνο ότι ο Γιώργος Μαμαλάκης έγινε συνεργάτης της αυτό και μόνο του αποτελεί ένα σημαντικό εύσημο ανδρείας.
Κάθε αποστολή που αναλάμβανε την έφερνε σε πέρας με μεγάλη επιτυχία.
Αυτή όμως που του ανέθεσαν στην περιοχή του Ελληνικού απέβη μοιραία
Ανάμεσα στα μέλη της οργάνωσης που συλλαμβάνουν οι Γερμανοί είναι κι αυτός.
Βιώνει την κόλαση της οδού Μέρλιν όπου υπομένει απάνθρωπα βασανιστήρια. Σωπαίνει μέχρι το τέλος γιατί ήθελε να κοιτάξει την αρχηγό του στα μάτια αν το έφερνε η τύχη.
Αυτό έγινε όταν τους μετέφεραν για εκτέλεση. Μέχρι και την τελευταία στιγμή η Λέλα έδινε κουράγιο σε όλους για να αντικρίσουν περήφανα τον θάνατο σαν Έλληνες. Αυτό θα ήταν και το τελευταίο τους χτύπημα στον εχθρό.
Έτσι πέρασε στην αθανασία ο Γιώργος Μαμαλάκης του Κλέαρχου. Πήγε να συναντήσει τον ήρωα πατέρα του, αλλά και τον ήρωα παππού του, τον Στρατή Μαμαλάκη με το όνομα.
Κιβωτός μνήμης Μαμαλάκη
Ένα από τα σπουδαιότερα ημερολόγια που φυλάσσει με ευλάβεια το Πολιτιστικό Ρέθυμνο είναι αυτό του Βασιλείου Ιωσήφ Μαμαλάκη, γιου ενός μεγάλου οπλαρχηγού.
Ο Βασίλειος έμενε προπολεμικά στην Καλλιθέα και διατηρούσε καφενείο στη βουλή.
Πέθανε το 1966-67 χωρίς να αφήσει απογόνους.
Το ημερολόγιο που έγραψε, περί το 1955, έμεινε στην κατοχή της ανιψιάς του, κόρης του Δημητρίου Ιωσ. Μαμαλάκη, η οποία, προς τιμήν της, συνεχίζει την ανάδειξη της ιστορικής της οικογενείας και έχει διασώσει πολύτιμο υλικό για να φωτιστούν σελίδες και της σύγχρονης ιστορίας με την πολύτιμη βοήθεια του γιου της κ. Δημήτρη Ρουσσέα.
Από τις σελίδες του ημερολογίου αυτού, γνωρίσαμε έναν ακόμα ήρωα, τον Ιωσήφ Μαμαλάκη από τους σπουδαίους οπλαρχηγούς.
Ο Ιωσήφ Μαμαλάκης γεννήθηκε στο ηρωικό Ροδάκινο το 1832.
Ήταν γιος του Γεωργίου Μαμαλάκη και αδελφός των Ιωάννη, Νικολάου, Εμμανουήλ, Ιωσήφ, Κατερίνας, Σοφίας, Βασιλικής, Χρυσής, Ανεζηνιάς και Δέσποινας Μαμαλάκη.
Από το Ροδάκινο η οικογένεια μετεγκαταστάθηκε στα Αγκουσελιανά, όπου ο Ιωσήφ παντρεύτηκε μια άξια κοπελιά από το χωριό την Θεοπίστη, κόρη του Γεωργίου Αντωνάκη και της Ειρήνης Κλειδή.
Απέκτησαν πέντε γιους, τον Γεώργιο, τον Ιωάννη, τον Εμμανουήλ, το Βασίλειο και τον Δημήτριο και δύο θυγατέρες, την Αικατερίνη και τη Μαριγώ.
Ο Ιωσήφ λάτρευε την οικογένειά του και ιδιαίτερα τη γυναίκα του, η οποία δυστυχώς τον άφησε πολύ νωρίς.
Αφορμή στάθηκε μια από τόσες περιπέτειες του συζύγου της, που πάσχιζε κι εκείνος για μια γη ελεύθερη από τον βάρβαρο κατακτητή.
Ήταν τότε που κάποιοι σπιούνοι κατέδωσαν στους Τούρκους τον Ιωσήφ για επαναστατική δράση. Τον κατηγόρησαν ότι συγκεντρώνει όπλα για να δράσει παρασύροντας και άλλους σε επανάσταση.
Οι Τούρκοι δεν έχασαν χρόνο, έσπευσαν να τον συλλάβουν και να τον οδηγήσουν στο Σπήλι, όπου κρατούσαν στο εκεί, «καρακόλι» και άλλους καπεταναίους. Στο κολαστήριο αυτό ο Ιωσήφ μαζί με τους άλλους υπέστη αφάνταστες ταλαιπωρίες. Είχε καταντήσει ανθρώπινο ράκος. Το δράμα του δεν άφησε ασυγκίνητο τον Επίσκοπο Λάμπης και Σφακίων Ευμένιο Ξηρουχάκη, που έσπευσε να κάνει διάβημα στον Οικουμενικό Πατριάρχη να μεσολαβήσει στο Σουλτάνο για τον Ιωσήφ και άλλους γενναίους που περνούσαν τα πάνδεινα στα χέρια των Τούρκων. Η παρέμβαση αυτή έπιασε τόπο και ο Ιωσήφ με τους άλλους αφέθηκαν ελεύθεροι.
Γεμάτος χαρά ο ηρωικός καπετάνιος έφθασε στο σπίτι του, αλλά ποια η απογοήτευσή του, όταν η πολυαγαπημένη του γυναίκα δεν του επέτρεψε την είσοδο όταν τον αντίκρισε. Ήταν εντελώς αγνώριστος από τα βασανιστήρια και όλη την ταλαιπωρία που πέρασε. Όταν εκείνος κατάφερε να την πείσει να τον ακούσει και κείνη συνειδητοποίησε ποιον είχε μπροστά της, ξέσπασε σε αναφιλητά ευχαριστώντας τον Θεό για την ευεργεσία του αυτή.
Το σοκ όμως που υπέστη, βλέποντας τον άντρα της σε κείνο το χάλι την έριξε στο κρεβάτι. Οι γιατροί διέγνωσαν δάγκειο πυρετό. Μάταια προσπάθησαν οι καλύτεροι επιστήμονες της εποχής να τη βοηθήσουν να συνεφέρει. Η ασθένειά της στάθηκε μοιραία και της έκοψε το νήμα της ζωής της αφήνοντας ορφανά τόσα παιδιά. Τα δυο μικρότερα μάλιστα, ο Δημήτρης και ο Βασίλης, δεν τη θυμόντουσαν καθόλου. Πέθανε νεότατη τον Φεβρουάριο του 1890 βυθίζοντας στο πένθος το άλλοτε τόσο ευτυχισμένο σπιτικό της.
Η απώλεια αυτή σημάδεψε τη ζωή του Ιωσήφ που αν και νέος δεν επιδίωξε ποτέ του δεύτερο γάμο. Μάταια τον παρότρυναν συγγενείς και φίλοι προτείνοντας τις καλύτερες νύφες της περιοχής. Εκείνος άκουγε αδιάφορα κι όταν τέλειωναν εξηγούσε πως καμιά δεν θα μπορούσε να πάρει τη θέση της γυναίκας του στην καρδιά του και για κανένα λόγο δεν θα εμπιστευόταν τα παιδιά του σε μια ξένη.
Ο Ιωσήφ έμεινε αφοσιωμένος στην οικογένειά του και στην πατρίδα. Έδρασε στις επαναστάσεις 1866 και 1878 ως βαθμοφόρος. Το 1895-1896 ήταν πληρεξούσιος της επαρχίας Αγίου Βασιλείου.
Η σύνεσή του, η ευφυΐα του, η αφοσίωσή του στις ηθικές αξίες και η λεβεντιά του τον είχαν καταξιώσει στην κοινωνία που ζούσε.
Έτσι έφτασε στα βαθειά γεράματα τιμώμενος από όλους.
Πέθανε ένα Σάββατο, 24 Σεπτεμβρίου του 1917 σε ηλικία 85 ετών. Η κηδεία του έγινε δημόσια δαπάνη και οι σκηνές που εκτυλίχθηκαν στη διάρκεια της νεκρώσιμης ακολουθίας ήταν μοναδικές. Άνθρωποι κάθε ηλικίας είχαν και κάτι να θυμηθούν από τον νεκρό που πολλοί μάλιστα αποκαλούσαν «πατέρα».
Γιατί έχοντας βιώσει τόσες ατυχίες και βάσανα ήταν πάντα ευαίσθητος αυτός ο ατρόμητος πολεμιστής στον ανθρώπινο πόνο και παρέμενε ο υπερασπιστής κάθε αδύναμου όποιος κι αν ήταν αυτός.
Αν έλειπε το ημερολόγιο του γιου του Βασιλείου, δεν θα ξέραμε τίποτα για τον ήρωα αυτό πέρα από τα αξιώματα που έλαβε πολεμώντας για την πατρίδα και κερδίζοντας την εμπιστοσύνη των συμπατριωτών του με τον αδαμάντινο χαρακτήρα του και τις διοικητικές του ικανότητες.
Γεώργιος Μαμαλάκης
Γιος του Ιωσήφ ήταν ο Γεώργιος Μαμαλάκης από τους σημαντικότερους Ρεθεμνιώτες που λάμπρυναν την τοπική αγορά αρχές του περασμένου αιώνα.
Νεότατος έλαβε μέρος σε απελευθερωτικούς αγώνες τιμώντας τις οικογενειακές παραδόσεις.
Είχε έντονο το αίσθημα της ευθύνης και συμπαραστάθηκε στα αδέλφια του σαν δεύτερος πατέρας, όποτε χρειάστηκε.
Είχε πάθος με τη γνώση και είχε αποκτήσει ζηλευτή για την εποχή του με δικές του δυνάμεις.
Η έμφυτη ευγένειά του και το επιβλητικό του παράστημα τον έκανε αξιοπρόσεκτο και υπόδειγμα νέου με αρχές και ιδανικά.
Υπηρέτησε τα πρώτα χρόνια ως δημοδιδάσκαλος στο χωριό του Αγκουσελιανά και αργότερα ως Γραμματέας του Πρωτοδικείου Νεαπόλεως. Μετά από λίγο, τοποθετήθηκε στο ίδιο πόστο του Εφετείου Κρήτης. Δεν έμεινε όμως για πολύ στη θέση αυτή. Όταν ήρθε με δεκαπενθήμερη άδεια στον τόπο του, αποφάσισε να φύγει από το δημόσιο. Άνοιξε υφασματοπωλείο και παντρεύτηκε τη Βαρβάρα Κωνσταντίνου Τζαγκαράκη, «Αδελιανού», με την οποία τον συνέδεε μια ψυχική επαφή που σπάνια συναντάς σε ζευγάρια.
Ήταν και ο ίδιος φιλοπρόοδος και είχε μεγάλο πάθος για την προκοπή της πόλης του. Καμάρωνε επομένως τη γυναίκα του που αμέσως σχεδόν μετά το γάμο άρχισε να ασχολείται με τα κοινά, χωρίς όμως να πάψει να είναι μια υπέροχη σύζυγος, μια τρυφερή μητέρα, μια άριστη οικοδέσποινα.
Οι συζητήσεις τους ήταν λιμάνι και για τους δυο συζύγους που μπορούσαν να γαληνέψουν με το να μοιραστούν προβλήματα, προσωπικές έγνοιες, σκέψεις διάφορες. Ο Γεώργιος εύρισκε στη Βαρβάρα τον ιδανικό σύμβουλο για κάθε θέμα που τον απασχολούσε.
Οι δυσκολίες της ζωής τον εύρισκαν πάντα έτοιμο ν’ αγωνιστεί για να τις ξεπεράσει. Η στωικότητα που έδειχνε σε περιπτώσεις που άλλοι φθάνουν στην άκρη του γκρεμού, από την απελπισία, ήταν παροιμιώδης.
Ακόμα κι όταν στη Γερμανική Κατοχή είδε τα πάντα που είχε δημιουργήσει με τόσο κόπο να γκρεμίζονται, δεν έσκυψε το κεφάλι στη μοίρα του.
Και κατάφερε πάλι να ξαναβρεί τη θέση του στην αγορά και να συνεχίσει να προσφέρει στην τοπική οικονομία, τιμώντας τον κλάδο του με την εντιμότητά του και τη συνέπεια που έδειχνε, κληροδοτώντας τις ηθικές αυτές αξίες στα παιδιά του.
Με την οικογένεια Μαμαλάκη όμως ποτέ δεν τελειώνεις. Με άλλη ευκαιρία θα επανέλθουμε.
