Του ΝΙΚΟΥ ΜΠΕΛΑΒΙΛΑ*
Η πυρκαγιά στο Ρέθυμνο, η οποία κατέκαψε περίπου 45.000 στρέμματα πριν καταλήξει στο Λιβυκό Πέλαγος, περνώντας ακόμη και μέσα από το φοινικόδασος του Πρέβελη, αποδίδεται, σύμφωνα με τις χθεσινές ειδήσεις, σε σπινθήρες από εναέριες γραμμές ηλεκτρικής ενέργειας της ΔΕΗ.
Πριν από λίγους μήνες, παρουσιάζοντας την αξιολόγηση του ΕΜΠ για τη νέα γραμμή υψηλής τάσης Χανιά-Δαμάστα, είχαμε προειδοποιήσει ότι δεν θα έπρεπε να κατασκευαστεί ως εναέρια. Επισημαίναμε ότι, πέρα από τις σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της, θα δημιουργούσε και έναν μόνιμο κίνδυνο εκδήλωσης και εξάπλωσης πυρκαγιών μέσα στα δάση της Κρήτης.
Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η προειδοποίησή μας μόνο αβάσιμη δεν ήταν.
Αλλά δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Η πυρκαγιά της Βαρυμπόμπης το 2021, που κατέκαψε περίπου 100.000 στρέμματα, αποδόθηκε σε γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπλέον, σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, 15 από τις 41 πυρκαγιές του 2025 είχαν ως αιτία ή αφορμή προβλήματα στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, με συνολική καμένη έκταση περίπου 51.000 στρεμμάτων. Αντίστοιχα, η μεγάλη πυρκαγιά στη Βοιωτία, που κατέκαψε και συνεχίζει να κατακαίει περισσότερα από 100.000 στρέμματα φυσικών οικοσυστημάτων και δασών, σύμφωνα με τις σημερινές ειδήσεις συνδέεται επίσης με το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, αυτή τη φορά με εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν πάρκο ανεμογεννητριών.
Τα περιστατικά αυτά δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για τον ρόλο των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας στην εκδήλωση δασικών πυρκαγιών. Αντί να αναζητούμε εύκολους ενόχους σε θεωρίες περί «ξένων πρακτόρων», «Τούρκων» ή «αναρχικών», οφείλουμε να εξετάσουμε με σοβαρότητα έναν παράγοντα που επανεμφανίζεται διαρκώς: τα εναέρια δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, τους πυλώνες, τις υποδομές των ΑΠΕ και τη γενικευμένη βιομηχανικού τύπου δικτύωση ορεινών και δασικών περιοχών.
Το συμπέρασμα είναι απλό: Όταν μετατρέπουμε έναν παρθένο φυσικό τόπο σε βιομηχανική ζώνη, είτε με πυλώνες μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας είτε με εγκαταστάσεις παραγωγής και δίκτυα χιλιάδων Volt, είναι αναμενόμενο ότι ένας σπινθήρας που θα καταλήξει στην ξηρή βλάστηση θα προκαλέσει μια καταστροφική πυρκαγιά.
Δεν μπορεί να σχεδιάζουμε την «πράσινη μετάβαση» με στόχο τη μείωση των εκπομπών άνθρακα και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όταν το τίμημα είναι δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα καμένου φυσικού πλούτου, κατεστραμμένα οικοσυστήματα και η απελευθέρωση στην ατμόσφαιρα χιλιάδων τόνων CO₂ από την καύση μεσογειακών δασών, όπως αυτών που καίγονται σήμερα στο Πόρτο Γερμενό και στο Ρέθυμνο. Αν οι σχετικοί υπολογισμοί είναι σωστοί, οι εκπομπές αυτές είναι της ίδιας τάξης μεγέθους με την ετήσια εξοικονόμηση εκπομπών που αποδίδεται στο γιγαντιαίο πάρκο ΑΠΕ με τις εκατοντάδες ανεμογεννήτριες που αλλοίωσαν το τοπίο του Κάβο Ντόρο και της βραχονησίδας Σαν Τζώρτζη.
Κάπου, λοιπόν, υπάρχει μια θεμελιώδης αντίφαση. Αν η ενεργειακή μετάβαση προϋποθέτει την εκβιομηχάνιση των τελευταίων παρθένων φυσικών τοπίων και συνοδεύεται από ολοένα μεγαλύτερο κίνδυνο καταστροφής των δασικών οικοσυστημάτων, τότε ο σχεδιασμός της δεν είναι απλώς προβληματικός· είναι αυτοαναιρούμενος.
Αυτό για το οποίο μιλάμε δεν είναι «πράσινη μετάβαση». Είναι ένα μοντέλο που υπηρετεί πρωτίστως τις εταιρείες ενέργειας – συμπεριλαμβανομένης της ΔΕΗ. Εταιρείες που δεν αδειάζουν μόνο το πορτοφόλι των νοικοκυριών και δεν μετατρέπουν μόνο παρθένα τοπία σε βιομηχανικές ζώνες. Όταν οι υποδομές τους γίνονται εστίες ανάφλεξης, καταλήγουν να καίνε και τα ίδια τα δάση που υποτίθεται ότι η «πράσινη μετάβαση» θα προστάτευε.
ΥΓ1: Η τεκμηρίωση για τις δασικές πυρκαγιές και τα δίκτυα ενέργειας στο «Περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική αξιολόγηση οδεύσεων γραμμής υψηλής τάσης (Χανιά-Δαμάστα) στη Βόρεια Κρήτη και διερεύνηση εναλλακτικών σεναρίων», ΕΜΠ, Μάιος 2026, σελ 38-41».
ΥΓ2: Το κείμενο αποτελεί ανάρτηση του ίδιου του καθηγητή.
* Ο Νίκος Μπελαβίλας είναι καθηγητής στο ΕΜΠ και διευθύνει το Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος
