Πιο αναγκαία από ποτέ πρέπει να θεωρείται η λήψη και η τήρηση των προβλεπόμενων μέτρων ασφάλειας στο σύγχρονο εργοτάξιο, αλλά και συνολικά σε όλους τους εργασιακούς χώρους, καθότι σύμφωνα με έρευνα του ΟΣΕΤΕΕ, εντός του 2025 έχασαν τη ζωή τους 201 άνθρωποι από εργατικά ατυχήματα στην Ελλάδα. Οι νομικές «γκρίζες ζώνες», η χαμηλή συμμόρφωση κυρίως εργοδοτών, αλλά και εργαζομένων στα ισχύοντα μέτρα ασφαλείας και η έλλειψη ενημέρωσης και κατάρτισης είναι όλοι παράγοντες που στερούν την ασφάλεια από το εργοτάξιο, φθείρουν την ποιότητα στις κατασκευές και κοστίζουν ανθρώπινες ζωές. Ο μηχανικός σήμερα καλείται να προβλέπει, να αξιολογεί κινδύνους και να λαμβάνει κρίσιμες αποφάσεις υπό πίεση, σε ένα περιβάλλον όπου η ευθύνη συχνά καθίσταται ορατή μόνο όταν προκύψει πρόβλημα, την ώρα που ο τεχνικός και νομικός κόσμος έχουν διαπιστώσει από κοινού την ανάγκη για σαφή καθορισμό ρόλων και ευθυνών, ως προϋπόθεση για τον περιορισμό της επικινδυνότητας. Το εργατικό δυναμικό στερείται εκπαίδευσης και πιστοποίησης, ενώ εργολάβοι και μηχανικοί συνήθως αδιαφορούν για τις ευθύνες που πρέπει να αναλάβουν, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα εργασιακό περιβάλλον που προτεραιοποιεί την ταχύτητα και τη μείωση του κόστους, εις βάρος της ασφάλειας. Όλα τα παραπάνω επισημάνθηκαν μεταξύ άλλων σε ημερίδα που διοργάνωσε η Νομαρχιακή Επιτροπή του ΤΕΕ Ρεθύμνου το Σάββατο στον συνεδριακό χώρο του ξενοδοχείου Theartemis, με τίτλο «Εργοτάξιο 2026: Ασφάλεια, Ασφαλιστική Κάλυψη και Εξειδίκευση. Θωρακίζοντας τον Μηχανικό και το Έργο». Στην ημερίδα έδωσαν το παρών, εκπρόσωποι του τεχνικού και του νομικού κόσμου, μέλη της Επιθεώρησης Εργασίας, αυτοδιοικητικοί φορείς, βουλευτές και πολλοί άλλοι ενδιαφερόμενοι. Κοινός παρονομαστής όλων των παρεμβάσεων αποτέλεσε η ενίσχυση της πρόληψης, μέσα από τη συστηματική επίβλεψη, την εκπαίδευση, τη σαφή κατανομή ευθυνών και την αξιοποίηση τεχνολογικών εργαλείων, που μπορούν να λειτουργήσουν ως κρίσιμα μέσα περιορισμού των ατυχημάτων.
Μία προσπάθεια για την πραγματική απεικόνιση των όσων συμβαίνουν σε ένα εργοτάξιο και για την ανάλυση της επαγγελματικής ευθύνης, της διαχείρισης του κινδύνου, του θεσμικού πλαισίου και των μέσων και των μέτρων που μπορούν να ληφθούν για την υποστήριξη του μηχανικού ήταν η ημερίδα του Σαββάτου, σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων, η Γεωργία Μανωλίτση, πρόεδρος της Ν.Ε. ΤΕΕ Ρεθύμνου, η οποία στον χαιρετισμό της μεταξύ άλλων είπε: «Όταν μιλάμε για εργοτάξιο, δεν μιλάμε απλώς για την εκτέλεση ενός έργου. Μιλάμε για ευθύνη. Μιλάμε για κίνδυνο. Μιλάμε για κρίσιμες αποφάσεις που έχουν συνέπειες σε ανθρώπους, σε επαγγελματικές πορείες και στο ίδιο το αποτέλεσμα του έργου. Και μέσα σε αυτό το πεδίο, ο μηχανικός δεν καλείται μόνο να γνωρίζει. Καλείται να προβλέπει, να κρίνει, να παρεμβαίνει, να τεκμηριώνει και να ανταποκρίνεται σε συνθήκες πολύ δυσκολότερες από όσο συχνά φαίνεται, καθώς και να αντέχει το βάρος μιας ευθύνης που γίνεται ορατή μόνο όταν κάτι πάει στραβά».
Ελάχιστα προετοιμασμένο και εκπαιδευμένο το εργατικό δυναμικό στις οικοδομές
Απαραίτητος είναι ο διαχωρισμός των ευθυνών και των ρόλων σε ένα εργοτάξιο, ως προϋπόθεση για την εξασφάλιση της ποιότητας στην παραγωγή έργων, σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων ο Άρης Χατζηδάκης, επίτιμος πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Πολιτικών Μηχανικών και αναπληρωτής πρόεδρος του ΟΑΣΠ. «Δυστυχώς η πραγματικότητα σε ένα εργοτάξιο είναι ανάλογη της κοινωνίας και της οικονομικής ανάπτυξης. Ξεκινώντας την καριέρα μου, ουδείς εκ των εργαζομένων στην οικοδομή είχε νομική υπόσταση. Ήταν μέλος ενός σωματείου και δεν είχε ούτε ΑΦΜ. Τι ευθύνες να αποδώσει ο νομοθέτης σε έναν άνθρωπο που οικονομικά ήταν ανύπαρκτος; Αυτό σιγά σιγά βελτιώθηκε. Βεβαίως, και οι εργολάβοι και υπεργολάβοι έχουν αποκτήσει μία οντότητα και είναι υποχρεωμένοι να έχουν ΑΦΜ. Όμως η ποιότητα του εργατικού δυναμικού δεν είναι εξασφαλισμένη επειδή απλά υπάρχει ένα ΑΦΜ. Το εργατικό δυναμικό που μπαίνει στις οικοδομές, ελάχιστα προετοιμασμένο και εκπαιδευμένο είναι για όσα πάει να κάνει. Είναι πολλές φορές άνθρωποι που δεν ξέρουν από την οικοδομή και δεν έχουν εμπειρία και πολλές φορές δυστυχώς κάνουν πράγματα απρόβλεπτα που και ο καλύτερος μηχανικός δεν θα μπορούσε να προλάβει», ανέφερε ο κ. Χατζηδάκης.
«Δεν υπάρχει μητρώο εργολάβων»
Ανύπαρκτο είναι το μητρώο εργολάβων, σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια της τοποθέτησής του, ο Διονύσης Χατζηδάκης, επιθεωρητής στην Επιθεώρηση Εργασίας Χανίων. Όπως επεσήμανε, δεν υπάρχουν πιστοποιημένοι εργολάβοι και αναφορικά με την ανάληψη και την εκτέλεση ιδιωτικών έργων, ο καθένας μπορεί να αναλάβει, είτε έχει πιστοποίηση είτε όχι. «Υπάρχει έλλειψη επιμόρφωσης και πιστοποίησης. Δηλαδή ο επιβλέπων μηχανικός ενός έργου είναι ένας επιστήμονας, που έχει πάρει την άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος, έχει υπογραφή και σφραγίδα, έχει συνέπειες για όσα κάνει, όμως ο εργολάβος ενός έργου μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που έχει ένα αγροτικό με έναν πύργο και δηλώνει εργολάβος. Επιπλέον, ένας εργολάβος για παράδειγμα, που έχει καταδικαστεί με αναστολή για ένα ατύχημα στην οικοδομή, συνεχίζει και κάνει έργα, τα ίδια επισφαλή έργα. Δεν είναι εύκολα ελεγχόμενο, γιατί δεν υπάρχει μητρώο εργολάβων, υπάρχει μόνο μητρώο μηχανικών, όπου υπάρχουν νομικές συνέπειες», σημείωσε ο κ. Χατζηδάκης, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν ισχύει το ίδιο για τα δημόσια έργα, όπου υπάρχουν κανόνες και προϋποθέσεις. Εντούτοις, ο κ. Χατζηδάκης αναγνωρίζει ότι υπάρχει μία θετική πρόθεση στον τεχνικό κόσμο για αποφυγή των εργατικών ατυχημάτων και συμμόρφωση με τη νομοθεσία, ωστόσο υπάρχουν ακόμα πολλά κενά σε γνώση και εκπαίδευση. «Πολλές φορές ο ιδιώτης δεν γνωρίζει τις ευθύνες που φέρει όταν κάνει ένα έργο. Από την άλλη μεριά, η οικονομική πίεση, η πίεση του χρόνου, ο μεγάλος φόρτος δουλειάς, η άγνοια, η ελλιπής εκπαίδευση και κατάρτιση, η ελλιπής ευαισθητοποίηση είναι όλοι παράγοντες που συναντούμε. Δυστυχώς έχουμε ατυχήματα, ελέγχους που φέρνουν κυρώσεις. Όμως, η εικόνα συνεχώς βελτιώνεται, κάθε χρόνο είναι κατά κανόνα καλύτερα τα πράγματα», κατέληξε ο κ .Χατζηδάκης.
«Χρειάζεται κωδικοποίηση της νομοθεσίας»
«Νομικό λαβύρινθο» χαρακτήρισε τη νομοθεσία και την πολυνομία σχετικά με το πεδίο ευθύνης των μηχανικών ο επίσης ομιλητής στην εκδήλωση, Μανώλης Πετρακάκης, δικηγόρος Παρ Αρείω Πάγω, ο οποίος εστίασε στην πιστοποίηση, διαπίστευση και ποιότητα του έργου. «Το εργοτάξιο είναι μια πηγή κινδύνων και πολλάκις έχουν συμβεί ατυχήματα και δυστυχήματα και είναι ένας χώρος, που κανονικά δεν θα έπρεπε να επιδεικνύεται καμία έκπτωση ασφαλείας, γιατί αυτό το οποίο επιθυμεί πολλές φορές ο κατασκευαστής του έργου, δηλαδή να γίνει ένα έργο φθηνό, κοστίζει πάρα πολύ ακριβά και εν τέλει σε ανθρώπινες ζωές», σημείωσε ο κ. Πετρακάκης, εξηγώντας ότι: «Το πρόβλημα στο πεδίο της ευθύνης των μηχανικών το αντιμετωπίζουμε και εμείς οι νομικοί αλλά και οι μηχανικοί. Έχει να κάνει με την πολυνομία και τον λαβύρινθο των νομοθεσιών. Χρειάζεται οπωσδήποτε μία κωδικοποίηση, όπως επίσης χρειάζεται μία εξακρίβωση και ένας διαχωρισμός των ευθυνών κάθε εμπλεκόμενου στο πεδίο». Σύμφωνα με όσα ανέφερε, προκειμένου να εξοικονομηθεί κόστος, ο επιβλέπων μηχανικός συχνά λαμβάνει περισσότερες αρμοδιότητες από όσες του αναλογούν. «Εκεί θα πρέπει ο επιβλέπων μηχανικός να επιβληθεί και να πείσει ότι πρέπει να τηρούνται όλα τα μέτρα ασφαλείας, όσο και αν κοστίζουν αυτά, γιατί το πρωτεύων είναι όχι απλά να γίνει το έργο, αλλά να γίνει με κάθε δυνατή ασφάλεια για όλους τους εμπλεκόμενους», κατέληξε ο κ. Πετρακάκης.
Ιδιότυπη μεροληψία της δικαιοσύνης υπέρ του εργαζόμενου μετά από εργατικό ατύχημα
Αντίστοιχα, ο Παντελής Φουρφουλάκης, δικηγόρος Παρ Αρείω Πάγω επικεντρώθηκε στο κομμάτι της ψηφιακής θωράκισης του εργοταξίου και στη σταδιακή απομάκρυνση από τα εμπόδια που θέτει η νομοθεσία. «Εστιάζω στην επόμενη μέρα του εργοταξίου και πως ένα smart phone που όλοι έχουμε στα χέρια μας μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο πρόληψης εργατικών ατυχημάτων και στο πως θα μπορεί να αποδείξει ο αντικειμενικά υπεύθυνος, δηλαδή ο πολιτικός μηχανικός και επιβλέπων, ο εργολάβος ή οι υπεργολάβοι ότι οι οδηγίες και οι εντολές και τα ατομικά μέσα προστασίας έφτασαν σωστά σε κάθε εργαζόμενο», ανέφερε ο κ. Φουρφουλάκης, εξηγώντας ότι μέσω ψηφιακών εφαρμογών μπορεί να επιτυγχάνεται η επικοινωνία σε πραγματικό χρόνο, αλλά και να καταγράφεται το ιστορικό της συνομιλίας. Εξάλλου, σύμφωνα με τον κ. Φουρφουλάκη, τα προβλήματα μετά από ένα εργατικό ατύχημα είναι πολυεπίπεδα: «Αφενός το πλαίσιο το νομικό φαίνεται να έχει μια διαστολή ως προς την ευθύνη του εργοδότη και μία συστολή ως προς την ευθύνη του εργαζομένου και αφετέρου είναι αλήθεια ότι υπάρχει ο λόγος του ενός απέναντι στον λόγο του άλλου χωρίς να υπάρχει κάποιου είδους αποδεικτικός λόγος ώστε να μπορεί ο εργοδότης, στον οποίο στοχεύει κυρίως το σύστημά μας να αποδείξει ότι οι εντολές που έδωσε έφτασαν ακέραιες στον εργαζόμενο. Θα έλεγε κανείς ότι υπάρχει μία ιδιότυπη μεροληψία υπέρ του εργαζόμενου», σημείωσε τέλος.
