Το βιβλίο της Σοφίας Νικολιδάκη «Φιλοσοφία με παιδιά μέσα από εικονογραφημένα παιδικά βιβλία», που παρουσιάστηκε στο Ρέθυμνο, προτείνει σε φοιτητές, εκπαιδευτικούς και γονείς τρόπους να εντάξουν τη φιλοσοφία στην πρακτική τους
«Πλέον δεν είναι πολυτέλεια ή χάσιμο χρόνου να σκέφτεσαι κριτικά και δημιουργικά, είναι αναγκαιότητα. Ιδίως σε μια εποχή που τα όρια μεταξύ αλήθειας και ψεύδους έχουν αρχίσει να γίνονται ιδιαίτερα δυσδιάκριτα», τόνισε μιλώντας στα «Ρ.Ν.» η συγγραφέας Σ. Νικολιδάκη
Η αξιοποίηση της φιλοσοφίας στην εκπαίδευση ολοένα και περισσότερο κερδίζει έδαφος, καθώς αναδεικνύεται ως ένα πρακτικό εργαλείο που «ακονίζει» την κριτική και δημιουργική σκέψη των μαθητών.
Ένα εργαλείο αναγκαίο για τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου σχολείου και τη δημιουργία δημοκρατικών πολιτών που θα πράττουν με ενσυναίσθηση και λογική στην αυριανή κοινωνία.
Μέσα από ερωτήσεις, ιστορίες και διάλογο τα παιδιά μαθαίνουν να αναρωτιούνται, να ακούν, να επιχειρηματολογούν και να κατανοούν τον εαυτό τους και τον κόσμο.
Η τέχνη – και συνεπώς η λογοτεχνία – αποτελεί ένα αντικείμενο που μπορεί να εγείρει τη φιλοσοφική σκέψη και την αναζήτηση των αιτιών πίσω από το οτιδήποτε συμβαίνει στον κόσμο, μια «στοχαστική» διάθεση που έχουν από τη φύση τους τα παιδιά, να εξερευνούν και να εξηγούν.
Πρακτική μορφή στα παραπάνω έδωσε η διδάσκουσα στο Παιδαγωγικό τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης Σοφία Νικολιδάκη με το βιβλίο της «Φιλοσοφία με παιδιά μέσα από εικονογραφημένα παιδικά βιβλία» που παρουσιάστηκε την περασμένη Τετάρτη στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου.
Με ανάλυση βασικών εννοιών της φιλοσοφίας, παραδείγματα, δραστηριότητες και αναλύσεις εικονογραφημένων παιδικών βιβλίων, η συγγραφέας προτείνει σε φοιτητές, εκπαιδευτικούς και γονείς τρόπους ώστε τα παιδιά να μπουν σε έναν φιλοσοφικό διάλογο, να αναπτύξουν κριτική και δημιουργική σκέψη, ενσυναίσθηση και συνεργατικό πνεύμα.
Μέσα από το βιβλίο οι φοιτητές και εκπαιδευτικοί μπορούν να εμπνευστούν τρόπους για να εισάγουν τα παιδιά στη διαδικασία του φιλοσοφικού στοχασμού μέσα στην τάξη, με πρακτικές βιωματικές και παιγνιώδεις, όπως μετέφερε μιλώντας στα «Ρ.Ν.» η συγγραφέας κ. Νικολιδάκη.
«Το βιβλίο προσπάθησα για να μην είναι «συνταγολόγιο», αλλά περισσότερο να δώσω κάποιες κατευθυντήριες γραμμές για το πώς ο κάθε εκπαιδευτικός να βάλει και το δικό του προσωπικό στοιχείο και να γνωρίζει μέσα από το εγχειρίδιο εάν κατευθύνεται προς φιλοσοφικά μονοπάτια», ενώ πρόσθεσε για την αξία της λογοτεχνίας και συγκεκριμένα των εικονογραφημένων βιβλίων που πραγματεύεται το πόνημά της: «Τα βιβλία προσφέρουν αισθητική απόλαυση, όμως πέρα από αυτό μπορούν να αποτελέσουν το όχημα για να διατυπώσουν τα παιδιά περαιτέρω σκέψεις τους, να διατυπώσουν ερωτήματα, να αρχίσουν τον διάλογο μεταξύ τους, να διαφωνήσουν αλλά να το κάνουν με τρόπο σωστό, να διατυπώσουν επιχειρήματα και αντιεπιχειρήματα», συμπεραίνοντας ότι η φιλοσοφία είναι χρήσιμη εάν όχι απαραίτητη να ενταχθεί ως πρακτική στις τάξεις της προσχολικής και πρωτοσχολικής εκπαίδευσης.
Όπως σημείωσε η κ. Νικολιδάκη, οι σπουδές της στη φιλοσοφία και στα παιδαγωγικά που έχει πραγματοποιήσει και η αγάπη της για τα παιδιά δεδομένης της εμπειρίας της μέσα στην τάξη, ήταν οι λόγοι της συγγραφής αυτού του εγχειρίδιου, καθώς επίσης και η αναγκαιότητα της εποχής οι μαθητές να αναπτύξουν κριτική σκέψη.
«Πλέον δεν είναι πολυτέλεια ή χάσιμο χρόνου να σκέφτεσαι κριτικά και δημιουργικά, είναι αναγκαιότητα. Ιδίως σε μια εποχή που τα όρια μεταξύ αλήθειας και ψεύδους έχουν αρχίσει να γίνονται ιδιαίτερα δυσδιάκριτα, όπως fakenews, τεχνητή νοημοσύνη κ.ο.κ. Οπότε η φιλοσοφία μπορεί να διαδραματίσει έναν ελεγκτικό ρόλο που δεν μπορούμε να τον αφήσουμε απ’ έξω. Έρχεται να κριτικάρει, να σου πει εδώ είναι τα θετικά, εδώ είναι αρνητικά και ο ίδιος ο άνθρωπος να βρει μια ισορροπία σε αυτό», περιέγραψε η κ. Νικολιδάκη.
Ενίσχυση της δημιουργικής σκέψης για ένα σύγχρονο και δημοκρατικό σχολείο
Τις πρακτικές, τη λειτουργία και τους στόχους του παραδοσιακού και του σύγχρονου εκπαιδευτικού συστήματος έθεσε στο επίκεντρο της συζήτησης στη διάρκεια της παρουσίασης του βιβλίου «Φιλοσοφία με παιδιά μέσα από εικονογραφημένα παιδικά βιβλία», ο καθηγητής Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης και πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Κρήτης Θεόδωρος Ελευθεράκης.
Οι γνωστικοί στόχοι υπό την «καθοδήγηση» του αναλυτικού προγράμματος, αλλά και τα πρότυπα συμπεριφοράς που προάγει στους μαθητές τόσο το παραδοσιακό, όσο και το σύγχρονο σχολείο, δημιουργούν το ερώτημα εάν συμβάλλουν στην ανάπτυξη κριτικά σκεπτόμενων παιδιών και ενηλίκων.
«Το βιβλίο εστιάζει στη φιλοσοφία ως εφαρμοσμένη πρακτική στην τάξη, ενθαρρύνοντας τον θαυμασμό, την απορία, τη διατύπωση ερωτημάτων, τη δημιουργική σκέψη, στοιχεία που είναι έμφυτα στα παιδιά, αλλά συχνά παραμελούνται ή χάνονται, με τις ευλογίες της ψυχρής λογικότητας του σχολείου και αντικαθίστανται από τη στείρα απομνημόνευση γνώσεων», περιέγραψε ο κ. Ελευθεράκης, συμπληρώνοντας: «Με το έργο της η κ. Νικολιδάκη ανοίγει έναν νέο δρόμο στην ελληνική βιβλιογραφία, προτείνοντας μια γόνιμη σύνδεση μεταξύ της φιλοσοφίας και της παιδικής λογοτεχνίας. Η φιλοσοφία εκτός από θεωρητικό εργαλείο, είναι και ένα πρακτικό εργαλείο για την εκπαιδευτική διαδικασία. Συμβάλει στην ανάπτυξη σκεπτόμενων, ευαίσθητων και δημοκρατικών πολιτών. Η φιλοσοφία μπορεί να ανοίξει παράθυρο στον τρόπο σκέψης των παιδιών, να δώσει χώρο ελευθερίας, να θέσει ερωτήματα».
Ο κ. Ελευθεράκης καταλήγοντας ανέφερε: «Το βιβλίο, με αφορμή μια σειρά από εικονογραφημένα λογοτεχνικά βιβλία, δίνει την ευκαιρία μέσα από μια εκτενή λίστα από απτά πρακτικά παραδείγματα να μας δείξει πώς η φιλοσοφία για παιδιά, δημιουργώντας κοινότητες έρευνας και μάθησης, μπορεί να πετύχει όλους τους στόχους ενός σύγχρονου και δημοκρατικού σχολείου».
«Η σχέση του φιλοσοφικού και του λογοτεχνικού λόγου είναι βαθιά, διαχρονική και εν τέλει εγγενής»
Μπορεί η φιλοσοφία και η προσχολική εκπαίδευση να είναι εκ πρώτης όψεως δύο φαινομενικά ετερόκλητα πεδία, όμως η σχέση τους αναδεικνύεται στενή και βαθιά συνδεδεμένη.
Από τα παιδικά εικονογραφημένα βιβλία αντλούνται φιλοσοφικά ερωτήματα, γεγονός που «παντρεύει» τη φιλοσοφία με την παιδική ηλικία, όπως περιέγραψε στη διάρκεια της βιβλιοπαρουσίασης η επίκουρη καθηγήτρια Νεοελληνικής φιλολογίας στο Παιδαγωγικό τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Κρήτης Μαρία Καραΐσκου.
«Το φιλοσοφείν δεν είναι ασύμβατο με την παιδική ηλικία, αντίθετα, τα παιδιά, όπως η συγγραφέας διαπιστώνει με την περιέργεια που τα διακρίνει και τις επίμονες συνεχείς ερωτήσεις τους, αγγίζουν τις ρίζες της φιλοσοφικής προβληματικής που εδράζεται στην έννοια της απορίας», περιέγραψε η ίδια.
Σε ό,τι αφορά τη συμβολή και τα οφέλη της λογοτεχνίας στην ανάπτυξη των παιδιών, κάτι το οποίο ενσωματώνει η συγγραφέας στο βιβλίο, σημείωσε μεταξύ άλλων: «Η συγγραφέας ανατρέχει σε λογοτεχνικά έργα που δεν έχουν ως αυτοσκοπό τη φιλοσοφία. Τελεί εν πλήρει συνειδήσει ότι η σχέση του φιλοσοφικού με τον λογοτεχνικό λόγο είναι βαθιά, διαχρονική και εν τέλει εγγενείς. Όλα τα λογοτεχνικά έργα εγείρουν φιλοσοφικά ερωτήματα σχετικά με την ανθρώπινη φύση, τη σχέση με τον φυσικό κόσμο, την έννοια του πραγματικού, την ουσία και το νόημα της ύπαρξης. Η λογοτεχνία που έχει αποδέκτη το παιδί λειτουργεί ως ένας διπλός καθρέφτης μέσα στον οποίο ο καθένας από εμάς μπορεί να δει τόσο τον εαυτό του, όσο και τον κόσμο. Η γνώση του εαυτού και η ανίχνευση ζητημάτων που αφορούν στην ανίχνευσή μας ως κοινωνικών και πολιτικών όντων εμπίπτουν στο πεδίο των φιλοσοφικών αναζητήσεων».
«Μια παιδαγωγική πρόταση που ενώνει τη θεωρία με την πράξη»
Για μια παιδαγωγική και φιλοσοφική πρόταση που ενώνει τη θεωρία με την πράξη έκανε λόγο στη διάρκεια της βιβλιοπαρουσίασης η επόπτρια ποιότητας και σύμβουλος προσχολικής εκπαίδευσης στο Ρέθυμνο Ελευθερία Σιμιτζή – Δέλλα.
«Το βιβλίο συμβάλει να μετατρέψουν τα παιδιά τις φυσικές απορίες σε έναν δημιουργικό διάλογο που μπορεί να οδηγήσει σε μονοπάτια σκέψης που ενώνουν τη φαντασία με τη λογική και τη χαρά με τη γνώση. Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να σκέφτονται και να ρωτούν, αλλά και οι εκπαιδευτικοί έχουμε το προνόμιο να τα συνοδεύομε σε αυτήν τη διαδρομή αναζήτησης γνώσης», περιέγραψε μεταξύ άλλων η ίδια, ενώ πρόσθεσε για το βιβλίο: «Πρόκειται για μια παιδαγωγική – φιλοσοφική πρόταση που ενώνει τη θεωρία με την πράξη, προσκαλώντας τα παιδιά να σκεφτούν, να εκφραστούν, να συνδημιουργήσουν. Βοηθάει τους νηπιαγωγούς να περάσουν όλη αυτήν την αφηρημένη έννοια της φιλοσοφίας μέσα από το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο. Δείχνει πώς οι ιστορίες μπορούν να οδηγήσουν τα παιδιά σε ερωτήματα και βασικές έννοιες όπως η φιλία, η δικαιοσύνη, η διαφορετικότητα, η ευθύνη, η ελευθερία. Μέσα από τον διάλογο τα μαθαίνουν αυτά, καθώς μαθαίνουν να σκέφτονται, να σέβονται τους άλλους, να διαφωνούν, να ψάχνουν επιχειρήματα και να αναζητούν νοήματα».
