Μπορεί εν μέρει οι ποσοτικοί δείκτες να αποτυπώνουν μία αγορά εργασίας στην Ελλάδα σήμερα που ευημερεί, αλλά στην πραγματικότητα η ποιότητα της εργασίας και συνεπώς της παραγωγικότητας βρίσκεται σε φθίνουσα πορεία, καταγράφοντας χαρακτηριστικά που ελλοχεύουν προβληματισμούς. Πρόκειται αρχικά για μία αγορά εργασίας η οποία διακρίνεται από έμφυλες ανισότητες, σημαντικά ποσοστά αποκλεισμού των νέων από αυτήν, ολοένα και περισσότερους μακροχρόνια άνεργους, υψηλά ποσοστά εργαζόμενων σε θέσεις μη ηθελημένης απασχόλησης και χαμηλή απορροφησιμότητα πτυχιούχων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στο εγχώριο οικονομικό οικοσύστημα. Επιπλέον, η αγορά εργασίας, ιδιαίτερα σε περιφερειακό επίπεδο στερείται καινοτομίας στο υφιστάμενο επιχειρηματικό μοντέλο, διακρίνεται από εποχικότητα και διακοπτόμενη εργασία και διαθέτει ένα σημαντικό αριθμό εργαζομένων που αισθάνονται υποκειμενικά φτωχοί. Όλα τα παραπάνω συστήνουν ένα μοντέλο επισφαλούς απασχολησιμότητας, παρατεταμένης δυσαρέσκειας και εργασιακής εξουθένωσης των εργαζομένων και ουσιαστικά έλλειψης κεφαλαιοποίησης του διαθέσιμου εργατικού μηχανισμού. Την ίδια ώρα, η αγορά εργασίας τα τελευταία χρόνια μετασχηματίζεται, απομακρυνόμενη από τις ανάγκες για εργαζόμενους με συμβατικές και παραδοσιακές δεξιότητες και δίνοντας έμφαση σε ένα εργατικό δυναμικό με πρακτικές δεξιότητες, προσαρμοστικότητα και ανθεκτικότητα απέναντι σε υψηλές απαιτήσεις. Υπό αυτό το πρίσμα, διακρίνεται επίσης ένα χάσμα ανάμεσα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και την αγορά εργασίας, με πολλούς αποφοίτους να δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις, στερούμενοι προσόντων που βρίσκονται σε μεγάλη ζήτηση. Όλα τα παραπάνω συζητήθηκαν και αναλύθηκαν σε ημερίδα που διοργάνωσε το Κέντρο Πολιτικής Έρευνας και Τεκμηρίωσης του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Φοιτητών του Τμήματος. Η ημερίδα είχε θέμα «Η αγορά εργασίας στην Ελλάδα σήμερα: Το διεθνές περιβάλλον, οι μεγάλοι μετασχηματισμοί, η ελληνική κατάσταση των πραγμάτων και οι προκλήσεις για τις δημόσιες πολιτικές» και πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα Καμπίτση στην Πανεπιστημιούπολη του Γάλλου. Χαιρετισμό στην ημερίδα απηύθυνε ο πρόεδρος του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης, Ηλίας Γεωργαντάς, καθώς και η πρόεδρος του συλλόγου Φοιτητών, Κάλλια Αποστολάκη. Στη συνέχεια ακολούθησαν ομιλίες από τον Νίκο Παπαδάκη, καθηγητή και διευθυντή του ΚΕΠΕΤ και του ΚΕΔΙΒΙΜ Πανεπιστημίου Κρήτης, καθώς και από την Ελίνα Δρακάκη, Διδάκτωρ Οικονομικών Επιστημών του Π.Κ. και μέλος του ΙΝΕ ΓΣΕΕ. Μετά τις ομιλίες ακολούθησε συζήτηση και ερωτήσεις, με τη συμμετοχή του κοινού.
Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, ο κ. Παπαδάκης αναφέρθηκε στις τάσεις, τους μετασχηματισμούς και τις διεθνείς επιρροές της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα σήμερα. Όπως σημείωσε, η αγορά εργασίας διακρίνεται από τρία βασικά χαρακτηριστικά, αυτά της ρευστότητας, της επισφάλειας και της δυσκολίας επανένταξης στην εργασία, ενώ επίσης αναφέρθηκε σε μία ποσοτική ευημερία, αλλά φθίνουσα ποιότητα στις εργασιακές σχέσεις. Η ένταση της επισφαλούς απασχόλησης, σύμφωνα με τον κ. Παπαδάκη αποτελεί εστία προβληματισμού και εντοπίζεται μάλιστα και σε πτυχιούχους, οι οποίοι σε σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην Ελλάδα απορροφώνται σε πολύ μικρότερο βαθμό. Ο κ. Παπαδάκης αναφέρθηκε επίσης στο ότι ένα μεγάλο ποσοστό νέων εργάζεται σε επαγγελματικά περιβάλλοντα με τα οποία δεν είναι ικανοποιημένο, ενώ μία κατεξοχήν ομάδα που εμπίπτει στο καθεστώς επισφαλούς απασχόλησης είναι οι λεγόμενοι ψηφιακοί και κοινωνικοί νομάδες, στους οποίους καταγράφεται έλλειψη δικαιωμάτων. Με την σειρά της η κ. Αποστολάκη ανέφερε μεταξύ άλλων στα «Ρ.Ν.»: «Η εκδήλωση ανέδειξε με απόλυτα επίκαιρο και ουσιαστικό τρόπο τα ζητήματα της εργασίας και της επαγγελματικής πορείας, προσφέροντας στους φοιτητές και αποφοίτους πολύτιμα εφόδια για να κατανοήσουν τις προκλήσεις του διεθνούς και εγχώριου περιβάλλοντος. Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να εμβαθύνουν όχι μόνο στις απαιτήσεις της αγοράς, αλλά κυρίως στην ουσία της ίδιας της εργασίας, ως κεντρικό πυρήνα προσωπικής και επαγγελματικής ανέλιξης. Ιδιαίτερα μας χαροποίησε το γεγονός ότι τέτοιου είδους πρωτοβουλίες υποστηρίζονται ένθερμα από τους καθηγητές μας, εμπνέοντάς μας να συνεχίσουμε με δράσεις που εμπλουτίζουν τη γνώση, ενδυναμώνουν τη θέση μας και καθιστούν τη συμμετοχή μας ουσιαστική και δημιουργική. Τέτοιες ενέργειες καταδεικνύουν ότι η εκπαίδευση δεν περιορίζεται στη γνώση. Απεναντίας, μεταμορφώνεται σε δράση, όραμα και εργαλείο που ανοίγει δρόμους, χαράζει ορίζοντες δυνατοτήτων και σμιλεύει το μέλλον της νέας γενιάς με αποφασιστικότητα και έμπνευση».
Περιβαλλοντικά και οικονομικά μη βιώσιμο το μοντέλο του μαζικού τουρισμού
Η κ. Δρακάκη κατά τη διάρκεια της ομιλίας της επικεντρώθηκε στους μετασχηματισμούς της αγοράς εργασίας, στην επιχειρηματικότητα και στις προκλήσεις για τις δημόσιες πολιτικές. Αναλύοντας μεταξύ άλλων το κομμάτι της καινοτομίας στην επιχειρηματικότητα και του καθοριστικού ρόλου της στην επίτευξη υψηλότερης ποιότητας εργασιακών θέσεων, η κ. Δρακάκη ανέφερε στα «Ρ.Ν.»: «Η ενίσχυση των δεξιοτήτων των επιχειρηματιών οδηγεί σε καινοτόμα επιχειρηματικά μοντέλα και σε καλύτερη ποιότητα απασχόλησης, άρα και καλύτερες θέσεις εργασίας. Στην Κρήτη είναι σε λειτουργία ένα περιφερειακό οικοσύστημα καινοτομίας, αλλά έχουμε ακόμα πολύ δρόμο όσον αφορά τις επιχειρήσεις. Φαίνεται ότι στην πλευρά των Πανεπιστημίων τα καταφέρνουμε καλά, γιατί οι δείκτες μας αποδεικνύουν ότι είναι αυξημένη η δαπάνη σε έρευνα και ανάπτυξη στον δημόσιο τομέα, υπάρχει δηλαδή όντως δραστηριότητα σε τεχνολογία, καινοτομία και έρευνα. Αυτό που δεν έχουμε είναι στις επιχειρήσεις δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη». Αναφορικά με την εξάρτηση της αγοράς εργασίας στην Κρήτη από τον τουρισμό, η κ. Δρακάκη επεσήμανε ότι: «Το μοντέλο μας προβληματίζει γιατί πρέπει να γίνει βιώσιμο οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά και ο μαζικός τουρισμός σίγουρα δεν είναι περιβαλλοντικά βιώσιμος, τώρα πρέπει να καταλάβουμε ότι και οικονομικά δεν είναι βιώσιμο το μοντέλο. Η ποιότητα της εργασίας έχει πολλές διαστάσεις, οπότε δεν μπορούμε να πούμε ότι φθίνει η ποιότητα στον τουρισμό, αλλά βλέπουμε σίγουρα ότι οι θέσεις εργασίας στην περιφερειακή αγορά εργασίας εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από τον τουρισμό και έχουν χαρακτηριστικά ασταθούς και εποχιακής εργασίας. Αυξάνεται η απασχόληση, αλλά ένα μεγάλο μέρος της είναι με προσωρινές και διακοπτόμενες συμβάσεις». Τέλος, ένα μεγάλο κομμάτι αποφοίτων Πανεπιστημίων απασχολείται σε θέσεις χαμηλών και μεσαίων προσόντων και δεξιοτήτων ή ακόμα και εντελώς άσχετων με το αντικείμενό του. Σύμφωνα με την κ. Δρακάκη αυτό είναι μία παθογένεια της αγοράς εργασίας, που εξηγείται βάση του παραγωγικού υποδείγματος: «Ουσιαστικά η διάρθρωση της οικονομίας, το που επιλέγουμε να παράγουμε, ποιους κλάδους θέλουμε να αναπτύσσουμε, αυτό ουσιαστικά καθορίζει και το τι εργασία ζητάμε. Το παραγωγικό μοντέλο κινείται σε μία κατεύθυνση που δεν έχει ανάγκη θέσεις εργασίας υψηλότερων προσόντων στον βαθμό που θα θέλαμε τουλάχιστον. Επίσης μία άλλη εξήγηση είναι ότι χρειάζεται να έρθουν πιο κοντά οι επιχειρήσεις με τα πανεπιστήμια και τους φορείς που ενισχύουν την καινοτομία και να μετασχηματιστούν οι ίδιες οι επιχειρήσεις και να δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης υψηλής ποιότητας».
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΣΤΑΚΟΓΛΟΥ
