Από πολύ παλιά ο άνθρωπος αναζητούσε τρόπους να εκφράσει την πίστη του όχι μόνο με λόγια, αλλά και με έργα. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα αυτής της έκφρασης είναι τα ιερά που χτίστηκαν πάνω ή μέσα σε βράχους, ως μνημεία πίστης, αντοχής και πνευματικής ανάτασης. Στον χριστιανισμό, από τα πρώτα του βήματα, υπήρξαν πολλά παραδείγματα εκκλησιών σε βράχους σε απόκρημνα και δύσβατα σημεία. Ο βράχος θεωρείται σύμβολο σταθερότητας και αιωνιότητας, παραπέμπει στον ίδιο τον Χριστό, όπως αναφέρεται στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο: «ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν». Η προσέγγιση σε αυτές τις εκκλησίες είναι δύσκολη όχι μόνο σωματικά, αλλά και πνευματικά. Ο προσκυνητής καλείται να κοπιάσει, να αφήσει πίσω του την καθημερινότητα και να στραφεί προς το θείο και την εσωτερική του γαλήνη.
Στην Ελλάδα υπάρχουν μοναδικά παραδείγματα τέτοιων ναών. Τα Μετέωρα, με τα μοναστήρια τους να αιωρούνται ανάμεσα στον ουρανό και τη γη, αποτελούν παγκόσμιο σύμβολο ορθόδοξης πνευματικότητας. Η Παναγία η Χοζοβιώτισσα στην Αμοργό, χτισμένη κυριολεκτικά μέσα στον βράχο, προκαλεί δέος με την απλότητά της και τη θέα στο απέραντο γαλάζιο. Η Μονεμβασιά με εκκλησίες σμιλεμένες πάνω στον βράχο μαρτυρούν αιώνες πίστης, αγώνων και ιστορίας. Σήμερα, οι εκκλησίες σε βράχο αποτελούν πολύτιμα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς που μας υπενθυμίζουν ότι η πίστη μπορεί να υπερνικήσει δυσκολίες, ότι η ομορφιά γεννιέται συχνά μέσα από τον κόπο δημιουργώντας έργα που αντέχουν στον χρόνο.
Η Κρήτη δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτό το φαινόμενο, αλλά αντίθετα είναι ένας τόπος όπου η φύση και η πίστη συναντιούνται με τρόπο εντυπωσιακό. Ανάμεσα στα φαράγγια, τους απόκρημνους βράχους και τα άγρια βουνά της, ο κρητικός έχτισε και πολλές φορές σμίλεψε ναούς και μοναστήρια, πάνω στην πέτρα. Οι εκκλησίες αυτές δεν αποτελούν απλώς αρχιτεκτονικά επιτεύγματα. Είναι μνημεία πίστης, αντοχής και πνευματικής αναζήτησης. Η επιλογή των δυσπρόσιτων αυτών σημείων δεν ήταν τυχαία. Οι άνθρωποι αναζητούσαν την απομόνωση, τη σιωπή και την εγγύτητα με τον Θεό, μακριά από τον θόρυβο του κόσμου. Οι εκκλησίες αυτές δεν είναι απλώς θρησκευτικά μνημεία. Είναι σύμβολα αντοχής, πίστης και ταπεινότητας.
Αφορμή γι’ αυτές τις σκέψεις είναι το βιβλίο του Χάρη Στρατιδάκη «Οι βραχοκλησιές του Ρεθύμνου», που μόλις εκδόθηκε. Η έκδοση βιβλίου από τον Χάρη δεν είναι είδηση. Έχει στο ενεργητικό του περισσότερα από πενήντα βιβλία. Μάλιστα η αναζήτηση στον ηλεκτρονικό κατάλογο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Ρεθύμνης βρίσκει εβδομήντα πέντε (75) τίτλους κάτω από το όνομά του!!! Νομίζω ότι δικαιωματικά του ανήκει ο τίτλος του χαλκέντερου.
Το βιβλίο έχει εκδοθεί από τη Γραφοτεχνική Κρήτης σε σχήμα 22×24 με σκληρό εξώφυλλο και 202 σελίδες. Πρόκειται για μια πολυτελή έκδοση με χαρτί βέλβετ 150 γραμμαρίων και πολλές έγχρωμες φωτογραφίες. Είναι εντυπωσιακό πώς ο συγγραφέας φέρνει σε πέρας ένα τέτοιο εγχείρημα με τέτοια πληρότητα, κάτι που απαιτεί τεράστια έρευνα, χωρίς μάλιστα να παραμελήσει τις άλλες του δραστηριότητας και χωρίς να γίνει αντιληπτός ακόμη και από τους φίλους και συνεργάτες του.
Ο συγγραφέας προτάσσει στο πρώτο κεφάλαιο τα Σπηλαιώδη ιερά ανά τον κόσμο με αναφορές, φωτογραφίες και παραδείγματα από σπηλαιώδη ιερά όλων των μεγάλων θρησκειών από όλον τον κόσμο.
Ακολουθεί αναφορά, με φωτογραφίες, σε σπηλαιώδεις ναούς και μονές ανά την Ελλάδα και έπονται οι σπηλαιώδεις ναοί στην Κρήτη, όπου επισημαίνεται και εξηγείται ο μεγάλος αριθμός τους που, σύμφωνα με τον συγγραφέα, ανέρχονται σε 390.
Το δεύτερο και τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου είναι το εκτενέστερο και είναι αφιερωμένο στους σπηλαιώδεις ναούς του Ρεθύμνου. Γίνεται εξαντλητική παρουσίαση, αλφαβητικά κατά χωριό, 136 Ρεθεμνιώτικων βραχοκλησιών με φωτογραφική και άλλη λεπτομερή τεκμηρίωση.
Το βιβλίο κλείνει με ένα παράρτημα στο οποίο περιλαμβάνονται παλαιότερες σχετικές δημοσιεύσεις του συγγραφέα και κατάλογοι των βραχοκλησιών των περιφερειακών ενοτήτων Ρεθύμνου, Χανίων, Ηρακλείου και Λασιθίου.
Συγχαίρω τον Χάρη Στρατιδάκη για το δώρο μας πρόσφερε τις φετινές γιορτές, το οποίο πλουτίζει το οικοδόμημα της Ρεθεμνιώτικης και ευρύτερα της Κρητικής βιβλιογραφίας με ένα βιβλίο με πρωτότυπο θέμα και με πληροφορίες που σε μεγάλο βαθμό αγνοούσαμε. Επίσης συγχαίρω τη Γραφοτεχνική Κρήτης για την εξαιρετική έκδοση.
