Η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ η οποία συνδέεται στενά με το ζήτημα της διατροφής και τους δείκτες διατροφικής υγείας απασχολεί μεγάλο μέρος του πληθυσμού
Ένα σύμπτωμα των καταπιεστικών συστημάτων κάτω από τα οποία λειτουργεί η καθημερινότητα των ατόμων πλέον είναι η αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες, ακόμα και στο νησί μας (και στο Ρέθυμνο), έναν τόπο στενά συνδεδεμένο με τον διατροφικό του πολιτισμό, την κρητική διατροφή και όλα τα οφέλη για τη υγεία που αυτή αποδεδειγμένα συνεπάγεται. Η εντατικοποίηση της εργασίας, οι γρήγοροι ρυθμοί, οι ατέλειωτες υποχρεώσεις, η ψυχολογική πίεση και το άγχος, όλα αυτά μαζί – και πολλά άλλα φυσικά – έχουν συμβάλλει μες στα χρόνια στην απομάκρυνση των ατόμων από την υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή και τη στροφή στο εύκολο, γρήγορο και χαμηλής ποιότητας φαγητό επιφέροντας συχνά ανυπολόγιστες συνέπειες στην ψυχική και σωματική υγεία. Ως άμεσο αποτέλεσμα είναι αυτό που παρατηρούν τουλάχιστον βιωματικά οι επαγγελματίες της πόλης στην καθημερινότητα των γραφείων τους: αύξηση των κλινικών περιστατικών, αύξηση των διατροφικών διαταραχών, υψηλά ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας, κακές διατροφικές συνήθειες και ένας κόσμος που στην προσπάθειά του να μεταστρέψει την όποια κατάσταση προς όφελός του υιοθετεί συχνά «ακραία» life style όπως την εμμονή με το λεγόμενο fitness ή στρέφεται σε πρόσκαιρες λύσεις όπως τα φάρμακα που όμως δεν «λύνουν» το όποιο ζήτημα στον πυρήνα του, όπως τονίζουν οι επαγγελματίες διατροφολόγοι που μίλησαν στα «Ρ.Ν.». «Τα περισσότερα περιστατικά μου πλέον έχουν κάποια πάθηση λόγω της κλινικής μου εξειδίκευσης ή κάποια διαταραχή πρόσληψης τροφής που επίσης έχω διετή εξειδίκευση. Αυτό είναι κάτι διαφορετικό από τις γενικές διατροφικές συνήθειες. Ωστόσο αναδεικνύει μια αύξηση περιστατικών υπερχοληστερολαιμίας, σακχαρώδους διαβήτη, υπερινσουλιναιμίας, προδιαβήτη. Είναι πάρα πολύ αυξημένα τα περιστατικά. Όπως επίσης έχουμε πάρα πολλά περιστατικά πλέον που παίρνουν φάρμακα GLP-1, φάρμακα της παχυσαρκίας, όπου δεν υπάρχει κάποιο φαρμακευτικό προϊόν που να μην έχει και τις αρνητικές του επιδράσεις, τις αρνητικές πλευρές», αναφέρει χαρακτηριστικά η Νίκη Τζουγανάκη, διατροφολόγος στο Ρέθυμνο, ενώ από την πλευρά της η Μαριλένα Νικολιδάκη, διαιτολόγος – διατροφολόγος επίσης στην πόλη αναφέρει: «Έχουμε πολλά περιστατικά παιδικής παχυσαρκίας, πάρα πολλά περιστατικά γυναικών με ορμονολογικά θέματα δηλαδή από θυροειδή, πολυκυστικές που έχουν θέμα με το βάρος, με γλυκόζη, ινσουλίνη κ.λπ. Και -στις γυναίκες αναφερόμενη- το πιο συστηματικό που έχουμε είναι με τη συναισθηματική πείνα. Με τους άντρες έχουμε πολλές περιπτώσεις παχυσαρκίας και περιστατικά με αθλητική διατροφή που ασχολούνται κυρίως. Αυτά είναι τα θέματα που συναντάμε κυρίως στο Ρέθυμνο ως γραφείο».
Έλλειψη χρόνου, έλλειψη αντοχών, ζήτημα ταξικό
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής λειτουργεί καταλυτικά στο να απομακρυνθούν τα άτομα από την «κουλτούρα μαγειρέματος» η οποία ενέχει και τον έλεγχο στα υλικά που χρησιμοποιούνται για το φαγητό, την ποιότητά τους κ.λπ. Αλλά αυτό όχι μόνο εξαιτίας της απουσίας χρόνου, όπως επισημαίνουν οι επαγγελματίες, αλλά και λόγω έλλειψης αντοχών. Σε πολλές οικογένειες και με τους δύο γονείς να εργάζονται, συχνά πολύ παραπάνω από οκτώ ώρες, οι δυνάμεις για ένα απλό μαγείρεμα, πράξη που συνιστά βασικό δείγμα της αυτοφροντίδας, είναι ζητούμενο. «Πως έχουν αλλάξει οι διατροφικές συνήθειες στο εδώ και τώρα; Έχουμε σταματήσει να μαγειρεύουμε, έχουμε κουραστεί και βαριόμαστε και δεν έχουμε χρόνο. Είναι πάρα πολλές οι απαιτήσεις του τρόπου ζωής. Οπότε ο κόσμος δεν έχει τον χρόνο αυτόν ή δεν έχει τη δύναμη γιατί έχουμε πολλαπλά θέματα στην καθημερινότητά μας. Παλεύεις να επιβιώσεις πολλές ώρες και τελικά δεν έχεις τα απολύτως απαραίτητα για να επιβιώσεις άνετα και η ψυχολογία σου δεν είναι πάρα πολύ καλή οπότε εκεί πέρα έχουμε ένα ξέσπασμα στην τροφή και μια έλλειψη δύναμης για να ασχοληθούμε με την αυτοφροντίδα μας. Κάπως έτσι έχει μειωθεί η ποιότητα της τροφής μας γιατί στηριζόμαστε στη διατροφή απέξω», επισημαίνει η κ. Τζουγανάκη, η οποία επιπλέον θέτει και τον οικονομικό παράγοντα ο οποίος είναι καθοριστικός για την πρόσβαση στην ποιοτική τροφή. Έτσι, η πλειοψηφία πλέον βρισκόμενη στα όρια της οικονομικής ασφυξίας, ένα από τα πολλά που θυσιάζει καθημερινά είναι και η ποιοτική διατροφή. «Αν το παρατηρήσουμε είναι πιο φτηνή η κακή τροφή, η κακή ποιότητας τροφή από την καλή ποιότητας τροφή. Αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση στην καλή ποιότητας τροφή δεν είναι τόσο εύκολη για όλους. Κάποτε το 2006 μιλούσαμε πάλι για junk food και έντονη κατανάλωση κακής ποιότητας τροφής ωστόσο υπήρχε και μια γιαγιά που μαγείρευε. Τώρα η γιαγιά του σπιτιού συνήθως δουλεύει κι αυτή πυρετωδώς για να τα βγάλει πέρα», υπογραμμίζει ακόμη η κ. Νίκη Τζουγανάκη.
Παιδική παχυσαρκία, εφηβικές διατροφικές διαταραχές
Οι διαστάσεις που λαμβάνει η παιδική παχυσαρκία στο Ρέθυμνο αλλά και οι διατροφικές διαταραχές που εκδηλώνουν οι έφηβοι είναι επίσης περιστατικά με ανησυχητικές διαστάσεις, όπως διαπιστώνουν οι διατροφολόγοι στα γραφεία τους καθημερινά. «Η παιδική παχυσαρκία είναι πάρα πολύ μεγάλο θέμα. Εγώ ήδη στα δύο χρόνια που έχω το γραφείο έχω δει πάνω από 10 παιδιά που είναι παχύσαρκα. Και δεν μιλάμε για υπέρβαρα, αλλά για παχυσαρκία δηλαδή ο δείκτης σώματος είναι άνω των 30. Δηλαδή όταν ένα παιδάκι 5 χρονών έρχεται και είναι 30 κιλά καταλαβαίνουμε ότι αυτό κρύβει από πίσω του πάρα πολλά θέματα και δεν είναι κάτι απλό. Η παιδική παχυσαρκία δεν είναι κάτι απλό, δεν είναι απλά ότι το παιδί τρώει πολύ. Είναι θέμα γονέων, είναι θέμα ψυχολογίας μες στο σπίτι, είναι θέμα συστημάτων ανταμοιβής όπου οι γονείς του λένε «αν κάνεις αυτό θα φας» που είναι μέγα λάθος, και ότι τα παιδάκια αυτά που έχουν αυτά τα θέματα κατά 99,9% θα έχουν και άλλα θέματα στο μέλλον, στην εφηβεία με θέμα διαχείρισης βάρους, με συναισθηματική πείνα κ.λπ.», περιγράφει η Μαριλένα Νικολιδάκη.
Κατά την κ. Τζουγανάκη, ένας άλλος λόγος που η παχυσαρκία στα παιδιά καλπάζει είναι η απουσία της κρητικής μεσογειακής διατροφής από το πρόγραμμά τους, πράγμα που για πολλές οικογένειες σήμερα είναι πολυτέλεια. «Η μεσογειακή κουζίνα έχει καλά συστατικά αν μη τι άλλο. Όμως συχνά ο γονιός για να βγει βιοποριστικά, την ώρα που δεν έχει από κάπου στήριξη, θα στραφεί σε φτηνή τροφή. Υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν με κρουασάν και πατατάκια. Αυτό σημαίνει ότι αυτά τα παιδιά εμφανίζουν αντίσταση στην ινσουλίνη από τη μικρή παιδική ηλικία. Δηλαδή έχω παιδιά 7,8,9 ετών που έχουν αντίσταση στην ινσουλίνη. Και υπάρχει μεγάλη αύξηση. Με τους παιδοενδοκρινολόγους είμαστε σε πάρα πολύ κοντινή συνεργασία. Έχουμε εξαιρετικά πολλά περιστατικά. Θλιβερά πολλά. Και διαρκώς αυξανόμενα».
Παράλληλα, ακόμα και στις εφηβικές ηλικίες ειδικά στα κορίτσια, όπως τονίζει η κ. Νικολιδάκη, παρατηρούνται πολλά περιστατικά διατροφικών διαταραχών όπως η βουλιμία, η συναισθηματική πείνα, τα υπερφαγικά επεισόδια. «Οι διατροφικές διαταραχές παρατηρούνται κυρίως σε κορίτσια εφηβείας και σε αγόρια αλλά σε μικρότερο βαθμό. Αυτό που παρατηρούμε είναι ότι από 12 ετών που αρχίζει η εφηβεία μέχρι και τα 22, έχουν πάρα πολύ μεγάλο θέμα στη διαχείριση του φαγητού και δεν μιλάμε μόνο για υπερφαγικά επεισόδια, μιλάμε για πρόκληση εμετού – δηλαδή εγώ έχω πάρα πολλά κορίτσια στο γραφείο που έχουν αυτό το θέμα – αλλά αυτό λύνεται πάλι με την αίσθηση της ελευθερίας, ότι δεν πρέπει στερούνται τίποτα από φαγητό, γιατί τα κορίτσια αυτά έχουν στο μυαλό τους ότι αυτό απαγορεύεται, το άλλο απαγορεύεται και όταν έχεις μια δυσάρεστη εμπειρία πρόκλησης εμετού μετά δεν ξαναθέλεις κάποια τρόφιμα, τρως μικρές ποσότητες επειδή φοβάμαι μην σου ξανατύχει. Είναι πολύ μεγάλο θέμα. Και δεν είναι μόνο ψυχολογικό είναι και οργανικό», περιγράφει η κ. Νικολιδάκη η οποία απαριθμεί και κάποια σημάδια που ενδεχομένως ένας γονέας μπορεί να αρχίσει να παρατηρεί και εφόσον χρειάζεται, να στραφεί σε ειδικό: «Μπορεί να παρατηρήσει μια ακούσια απώλεια βάρους, μια ακούσια αύξηση βάρους. Μπορεί το παιδί ή ο έφηβος να παραλείπει πολλά γεύματα μες στην ημέρα, ένα ή δύο και να τα κάνει και σε ακραίες ποσότητες δηλαδή είτε πάρα πολύ μικρή ποσότητα είτε πάρα πολύ μεγάλη. Να έχει αγχωτική συμπεριφορά, να είναι ευέξαπτο. Όλα αυτά είναι σημάδια που μας ανησυχούν και πρέπει κατευθείαν να απευθυνθούμε σε κάποιον ειδικό».
Αλκοολισμός, φαρμακευτικές θεραπείες, ορθορεξία, μακροχρόνιες συνέπειες
Ένα μεγάλο θέμα του Ρεθύμνου, όπως το παρατηρεί η κ. Τζουγανάκη, είναι η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ η οποία συνδέεται στενά με το ζήτημα της διατροφής και τους δείκτες διατροφικής υγείας. Από την άλλη, η ίδια περιγράφει μια κοινωνία η οποία αδυνατεί να βρει την ισορροπία της ανάμεσα στο υγιές και το «παραστράτημα» που είναι αποδεκτό και ανθρώπινο. Είτε θα πίνουμε πολύ, είτε θα εκτονωνόμαστε στο φαγητό, είτε θα στραφούμε σε ακραίο βαθμό στο «fitness life style», που ενέχει και αυτό τους κινδύνους του. Η ισορροπία στην οποία επιμένει η κ. Τζουγανάκη είναι και αυτή που θα εξασφαλίσει πιο φυσιολογικούς ρυθμούς στην αναπόφευκτη πτώση του γραφήματος της υγείας μας.
«Ένα ακόμα χαρακτηριστικό είναι ο αλκοολισμός στο Ρέθυμνο. Αυτό είναι ένα τεράστιο θέμα του Ρεθύμνου. Έχουμε τεράστια ποσοστά και θεωρώ ότι έχουμε πάρα πολλά αδιάγνωστα περιστατικά. Ο τρόπος ζωής μας είναι υπέρ του αλκοολισμού και εκεί χρειάζεται να δούμε λίγο το τι διαφορετικό μπορούμε να κάνουμε για να διασκεδάσουμε γιατί είναι κάτι που «πληρώνει» ο πληθυσμός μας πάρα πολύ ακριβά. Αυτό που μπορεί να περιμένει ένας νέος ο οποίος δεν φροντίζει τη διατροφή του είναι αυτή η μείωση των επιπέδων υγείας που αναμένεται να υπάρχει ανά δεκαετία ζωής γιατί αν δούμε το γράφημα πορείας της υγείας στη ζωή μας ανά δέκα χρόνια έχουμε μια πτώση αναμενόμενη. Αυτή η πτώση απλά είναι πιο έντονη, πιο μεγάλη όταν δεν φροντίζουμε τον εαυτό μας επαρκώς. Και εδώ κάπου να διευκρινίσουμε το τι σημαίνει φροντίδα γιατί τα τελευταία χρόνια αυξάνονται ιδιαιτέρως τα ποσοστά ορθορεξίας ή bigorexia, οποία είναι μια διαταραχή που μας θέλει πολύ μυώδεις και τρίγωνους όταν είμαστε άντρες και πάρα πολύ «φιτ» και μυώδεις όταν είμαστε γυναίκες, γραμμωμένες. Αυτό τι σημαίνει; Ότι έχουμε πάει στο άλλο άκρο. Οπότε θέλουμε μια ισορροπία στη ζωή μας. Θέλουμε να είμαστε υγιείς, να έχουμε φυσική δραστηριότητα, να έχουμε άσκηση και να τρεφόμαστε υγιεινά. Αυτό σημαίνει ότι διασφαλίζουμε καλύτερη ποιότητα ζωής μελλοντικά. Πολλοί μου λένε «μα εμένα ο παππούς μου έτρωγε και έπινε μέχρι τα βαθιά γεράματα και δεν εκδήλωσε τίποτα». Αυτό υπάρχει όντως και στη ουσία εκεί έχουμε να κάνουμε με γονίδια. Αυτό δεν σημαίνει ότι και εμείς θα κάνουμε το ίδιο και θα τη βγάλουμε καθαρή όπως ο παππούς μας γιατί δεν έχουμε απαραίτητα τα ίδια γονίδια. Αλλιώς μεγάλωσε επίσης ο παππούς στα χωράφια να δουλεύει και αλλιώς εμείς στον καναπέ μας να κοιτάζουμε το κινητό μας οπότε είναι πάρα πολλά τα θέματα που προκύπτουν και χρειάζεται να έχουμε στο μυαλό μας απλά ότι για να μην «πληρώσουμε» με άσχημους τρόπους στο μέλλον αυτά που κάνουμε σήμερα, ας μάθουμε με κάποιον τρόπο να φροντίζουμε τον εαυτό μας και ας μας δίνουμε και το περιθώριο του να βγούμε πιο έξω από τα όρια που έχουμε θέσει που και που. Αυτό στο κάτω κάτω είναι η υγιεινή ισορροπημένη μεσογειακή διατροφή. Στην πυραμίδα της διατροφής η πάνω της γωνίτσα είναι η ανθυγιεινή τροφή. Και αυτό γιατί πάρα πολύ απλά χρειάζεται να την έχουμε και αυτή. Όχι βιολογικά αλλά είναι μέρος της ζωής μας και τα κορεσμένα λιπαρά».
Όχι στερήσεις – Πυρηνική αλλαγή
Σε μια κοινωνία που «ασθενεί» και δυσκολεύεται να ισορροπήσει (όχι άδικα πολλές φορές) οι λύσεις όπως τα φάρμακα δεν λύνουν απαραίτητα τα ζητήματα στον πυρήνα τους, όπως τονίζει η κ. Τζουγανάκη. «Νιώθουμε ότι έχουμε βρει ένα «μαγικό ραβδί» που μόνο «μαγικό ραβδί» δεν είναι. Είναι ένα πολύ καλό εργαλείο, είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο αλλά δυστυχώς έχει και τα αρνητικά του», σχολιάζει χαρακτηριστικά τονίζοντας πως «αν καταφέρναμε κάπως να βρούμε αυτόν τον χρόνο να δώσουμε αυτή την προτεραιότητα στη διατροφή μας είμαι αισιόδοξη γιατί τα εργαλεία είναι εύκολα να τα βρούμε. Είναι πολύ εύκολο για εμάς να τα βρούμε, πιο εύκολο από ό,τι νομίζουμε. Είναι θέμα προτεραιοποίησης».
Για την κ. Νικολιδάκη, πάντως, το «κλειδί» για όποιον φτάνει στο γραφείο ενός ειδικού διατροφής είναι να κατανοήσει πως δεν υπάρχουν απαγορεύσεις, επισημαίνοντας τελικά πως «δεν πρέπει να έχει στο μυαλό του κάποιος που ζητάει βοήθεια από έναν επαγγελματία ότι υπάρχει κάτι απαγορευμένο γιατί η απαγόρευση φέρνει υπερκατανάλωση και να μάθει ότι έχει και εναλλακτικές παρόμοιας αίσθησης και γεύσης και από πράγματα στο σπίτι που είναι πάρα πολύ εύκολο να γίνουν και πολύ οικονομικά εξίσου και ότι κάποια φαγητά θέλουνε πάρα πολύ λιγότερο χρόνο από όσο νομίζουμε, λιγότερο και από το να το παραγγείλεις και να το περιμένεις».
