Στο όνομα της απλοποίησης των κανόνων για την καταπολέμηση της γραφειοκρατίας, η Κομισιόν οδηγεί αργά αλλά σταθερά στην κατάργηση των κοινών πολιτικών . Η δραστηριοποίηση αυτή ακολούθησε την «εκ των πραγμάτων» κατάργηση των θεμελιωδών κανόνων πάνω τις οποίες στηρίχθηκε η ΕΕ. Η κατάργηση δεν αφορά το σύνολο των πολιτικών, διότι θα γινόταν λόγος για ξήλωμα της ίδιας της ΕΕ. Η μεθοδολογία δεν είναι δύσκολο να κατανοηθεί: πρόκειται για συνειδητή αλλοίωση των νόμων και των κανονισμών, η οποία καθιερώνει νέες προτεραιότητες και αλλαγή των πολιτικών που μεγαλοποίησαν την ΕΕ. Έτσι, πλέον γίνεται λόγος για ανταγωνιστικότητα και παραγωγικότητα, εκεί που είχε καθιερωθεί η ανάπτυξη με σοβαρές κοινωνικές αξίες για τους εργαζόμενους τους αγρότες και τις λιγότερο αναπτυγμένες περιοχές της ΕΕ. Η νέα διαδικασία ονομάζεται απορρύθμιση. Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων επικροτούν! Κρίμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση!
Η απορρύθμιση επιδιώκει να τροποποιήσει το καθεστώς των κοινών πολιτικών. Η αιτιολογία είναι να υπάρξει «λιγότερη γραφειοκρατία». Στην πολιτική πράξη σημαίνει αφαίρεση, χαλάρωση ή αποδυνάμωση κανόνων που ρύθμιζαν μια αγορά ή μια κοινή πολιτική. Η ΕΕ σήμερα προτιμά να χρησιμοποιεί τον ηπιότερο όρο «απλούστευση»: μείωση διοικητικών βαρών, λιγότερες αναφορές, ταχύτερες διαδικασίες, λιγότερες επικαλύψεις. Όμως το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η απλούστευση περιορίζεται στη γραφειοκρατία ή αν καταλήγει σε μείωση προστασίας για εργαζόμενους, καταναλωτές, περιβάλλον, αγρότες και μικρές επιχειρήσεις.
Απορρύθμιση σημαίνει ότι το κράτος ή η ΕΕ αποσύρει μέρος των κανόνων με τους οποίους παρενέβαινε στην οικονομία. Αυτό μπορεί να γίνει με τρεις τρόπους 1:
• Με κατάργηση κανόνων.
• Με χαλάρωση υποχρεώσεων, π.χ. λιγότερες υποχρεώσεις αναφοράς για επιχειρήσεις.
• Με μεταφορά ευθύνης στην αγορά, δηλαδή λιγότερος δημόσιος έλεγχος και περισσότερη εμπιστοσύνη στην αυτορρύθμιση επιχειρήσεων ή κλάδων.
Επισήμως επιδιώκεται η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η ΕΕ θεωρεί ότι έχει χάσει έδαφος έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας, ιδίως στην τεχνολογία, την καινοτομία, την ενέργεια, την άμυνα, τις κεφαλαιαγορές και τη βιομηχανική παραγωγή. Γι’ αυτό η Επιτροπή και το Συμβούλιο μιλούν για ανάγκη «απλούστευσης», ταχύτερων αδειοδοτήσεων, λιγότερων υποχρεώσεων αναφοράς και ενοποίησης κανόνων2.
Ο δηλωμένος στόχος είναι να μειωθούν τα διοικητικά βάρη και μόνο μέχρι το 2029 αναμένεται να εξοικονομηθούν περίπου 40 δισ. ευρώ! Στην ουσία πρόκειται για αποδόμηση του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού μοντέλου, δηλαδή του μοντέλου που συνδύαζε αγορά, κανόνες, κοινωνική προστασία, ασφάλεια προϊόντων και περιβαλλοντικά πρότυπα3.
Οι βασικοί λόγοι που προβάλλονται είναι οι εξής:
Η Ευρώπη έχει υψηλό κόστος συμμόρφωσης με έντονο παγκόσμιο ανταγωνισμό, όπως άλλωστε υποστήριξε και η έκθεση Ντράγκι πριν δύο χρόνια! Παράλληλα θεωρούν ορισμένοι στις Βρυξέλλες ότι υπάρχει κατακερματισμός της ενιαίας αγοράς4, που επιβάλλει την επιτάχυνση των επενδύσεων κυρίως στην άμυνα, την τεχνολογία και την ενεργειακή ασφάλεια.
Οι θιασώτες της απορρύθμισης ξεχνούν ότι οι επονομαζόμενες «τέσσερις ελευθερίες» – αγαθά, υπηρεσίες, κεφάλαια, πρόσωπα – χρειάζονται κοινά πρότυπα, αμοιβαία αναγνώριση, κανόνες ασφάλειας, ανταγωνισμού, καταναλωτικής προστασίας και εποπτείας. Μόνον έτσι οι πολίτες μπορούν να ζουν, να εργάζονται, να σπουδάζουν και να αγοράζουν σε όλη την ΕΕ5. Με τον τρόπο αυτόν η ΕΕ είχε αποκτήσει:
Ασφάλεια προϊόντων: ο καταναλωτής ξέρει ότι ένα προϊόν που κυκλοφορεί στην ευρωπαϊκή αγορά υπόκειται σε ελάχιστα κοινά πρότυπα.
Προστασία καταναλωτή: κοινά δικαιώματα, εγγυήσεις, δυνατότητα επιστροφών, ηλεκτρονικές αγορές με ενιαίο πλαίσιο.
Περιβαλλοντικά πρότυπα: κοινές υποχρεώσεις για ρύπανση, εκπομπές, χημικές ουσίες, γεωργική παραγωγή, νερό, απόβλητα.
Κοινή Αγροτική Πολιτική: σταθερότητα εισοδήματος για αγρότες, ασφάλεια εφοδιασμού, κοινές ενισχύσεις, αγροτική ανάπτυξη.
Περιφερειακή ανάπτυξη και συνοχή για τις λιγότερο ευνοημένες περιοχές.
Ανταγωνισμό με κανόνες: περιορισμό κρατικών ενισχύσεων που νοθεύουν την αγορά, έλεγχο μονοπωλίων, κοινό πλαίσιο για επιχειρήσεις.
Αυτά όλα έγιναν με ρυθμίσεις, όχι με απορρυθμίσεις6.
Τα παραδείγματα της απλούστευσης μπορούν να μετατραπούν σε πραγματική απορρύθμιση.
Όμως, άλλο πράγμα η απλούστευση κανόνων και άλλο πράγμα η κατάργηση προστασίας.
Αν η ΕΕ απλουστεύει έντυπα, προθεσμίες, αλληλεπικαλυπτόμενες αναφορές και περιττές διαδικασίες, αυτό μπορεί να είναι θετικό. Αν όμως μειώνει ουσιαστικές υποχρεώσεις για το περιβάλλον, την ασφάλεια τροφίμων, την προστασία εργαζομένων, την εποπτεία τραπεζών, τα προσωπικά δεδομένα ή τη διαφάνεια μεγάλων επιχειρήσεων, τότε ο πολίτης πρέπει να δει την πολιτική αυτή με μεγάλη επιφύλαξη.
Το ερώτημα που τίθεται είναι απλό: ποιος απαλλάσσεται από βάρος και ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο; Αν απαλλάσσεται η επιχείρηση και ο κίνδυνος μεταφέρεται στον καταναλωτή, στον εργαζόμενο, στον αγρότη, στο περιβάλλον ή στον φορολογούμενο, τότε δεν πρόκειται για υγιή απλούστευση αλλά για απορρύθμιση.
Η καλή απλούστευση μπορεί να επιφέρει πλούτο. Η κακή απορρύθμιση συσσωρεύει φτώχεια.
Μπορεί να την κάνει πλουσιότερη αν μειώσει άχρηστα διοικητικά βάρη, διευκολύνει τις ΜΜΕ, επιταχύνει επενδύσεις, ενισχύσει την παραγωγή, μειώσει το κόστος ενέργειας και κάνει την ενιαία αγορά πραγματικά ενιαία.
Μπορεί όμως να την κάνει φτωχότερη αν οδηγήσει σε χαμηλότερα πρότυπα, κοινωνική ανασφάλεια, περιβαλλοντικό κόστος, αθέμιτο ανταγωνισμό, μεγαλύτερη ισχύ των μεγάλων επιχειρήσεων έναντι των μικρών, και απώλεια εμπιστοσύνης των πολιτών στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Το ιστορικό πλεονέκτημα της ΕΕ ήταν ότι προσπάθησε να συνδυάσει οικονομική ισχύ, κανόνες, κοινωνική συνοχή και προστασία του πολίτη. Αν η απλούστευση υπηρετήσει αυτόν τον συνδυασμό, μπορεί να είναι χρήσιμη. Αν όμως η ΕΕ μιμηθεί άκριτα μοντέλα χαμηλότερης προστασίας για να ανταγωνιστεί ΗΠΑ ή Κίνα, τότε κινδυνεύει να χάσει αυτό που την έκανε διαφορετική: την ιδέα ότι η αγορά πρέπει να υπηρετεί την κοινωνία και όχι το αντίστροφο.
Συμπέρασμα: η απορρύθμιση δεν είναι από μόνη της πρόοδος. Πρόοδος είναι η έξυπνη ρύθμιση: λιγότερη γραφειοκρατία, αλλά όχι λιγότερη προστασία.
Εμείς διαπιστώνουμε ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν χάσει την αίσθηση της αλληλεγγύης και της φιλοδοξίας τους7. Σήμερα, τα πάντα πλαισιώνονται από την άποψη της ανταγωνιστικότητας και της απορρύθμισης – καταργώντας τους ίδιους τους κανόνες που έχουν κάνει την Ευρωπαϊκή Ένωση σεβαστή ρυθμιστική δύναμη στον κόσμο.
1 https://commission.europa.eu/law/law-making-process/better-regulation/simplification-implementation-enforcement/simplification_en
2 https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/draghi-report_en
3 https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/simplification_en
4 https://www.consilium.europa.eu/media/ny3j24sm/much-more-than-a-market-report-by-enrico-letta.pdf
5 https://commission.europa.eu/topics/single-market_en
6 https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/eu-parliament-votes-freeze-sustainability-rules-2025-04-03/
7 https://www.socialeurope.eu/deregulation-will-make-europe-poorer-not-stronger
* Ο Γιώργος Μαρκατάτος είναι διευθύνων σύμβουλος
