Οι μορφές εγκληματικότητας είναι λίγο – πολύ γνωστές ενώ σε αυτό που πραγματικά πάσχουμε είναι η αντιμετώπισή τους, ανέφερε ο δικηγόρος Ανδρέας Αργυρόπουλος μιλώντας στην ημερίδα που διοργάνωσε το απόγευμα της Τετάρτης η Ένωση Αστυνομικών Υπαλλήλων Ρεθύμνου με θέμα «Η εγκληματικότητα στην Κρήτη: μύθος ή πραγματικότητα». Όπως τόνισε για την αντιμετώπισή της απαιτείται πραγματική πολιτική βούληση και φυσικά διάθεση των απαραίτητων κονδυλίων.
Ειδικότερα, ο κ. Αργυρόπουλος υποστηρίζει ότι «Η εγκληματικότητα στην Κρήτη είναι ζωντανό μόρφωμα, που εντοπίζεται στη συγχρονία και τη διαχρονία. Υπήρχε πάντοτε και αυτό που μεταβάλλεται από καιρού εις καιρόν είναι η ένταση, κάποιες από τις μορφές της και πλέον τα τελευταία χρόνια η καταγραφή της, υπό την έννοια ότι κατά το παρελθόν περισσότερα περιστατικά έμεναν στο «σκοτάδι», είτε λόγω φόβου είτε λόγω τοπικών ισορροπιών είτε λόγω κοινωνικής ανοχής. Σήμερα, υπάρχει βελτίωση των μηχανισμών καταγραφής και σε ορισμένους τομείς (όπως π.χ. τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας), αύξηση της ευαισθητοποίησης των πολιτών».
Από τις μορφές εγκληματικότητας που εντοπίζονται στην Κρήτη ξεχώρισε πέντε εξ αυτών για τις οποίες σημείωσε τα εξής:
1. Διακίνηση ναρκωτικών ουσιών
– Καλλιέργεια Ινδικής Κάνναβης
α) Μεταβολή της έκτασης: περιορισμένη μεν έκταση, είναι όμως επαγγελματικά οργανωμένες, ενώ για τη φύτευση, την ανάπτυξή τους και την παρακολούθηση τους ακολουθείται και αξιοποιείται τεχνολογία αιχμής.
β) Η κερδοφορία από την καλλιέργεια κάνναβης έχει οδηγήσει σε μία αρρωστημένη, αλλοτριωμένη κατανάλωση, η οποία έχει φτάσει να αντιμετωπίζεται θετικά από την τοπική αγορά.
Ανάμεσα σε αυτούς υπάρχουν οι έξυπνοι που επένδυσαν τα χρήματα της παράνομης δραστηριότητας σε νόμιμες δραστηριότητες [αποκτώντας οικονομική δύναμη, κοινωνική επιφάνεια και πολιτική επιρροή].
-Σιγά-σιγά οι πιο οξυδερκείς καλλιεργητές ασχολήθηκαν και με το εμπόριο κοκαΐνης, συνδέοντας το προϊόν με τη λεβεντιά, ότι δηλ. είναι πιο δυνατή από την κάνναβη.
Οι ποσότητες κοκαΐνης που καταφθάνουν και διακινούνται στην Κρήτη είναι υψηλότατες.
2. Ζωοκλοπή
Δεν είναι καθόλου περιθωριακό πρόβλημα, αλλά έχει στοιχεία οργανωμένου εγκλήματος και ως τέτοιο αντιμετωπίζεται και από την ΕΛ.ΑΣ., αν κρίνουμε από τις συστηματικές επιχειρήσεις τόσο των τελευταίων ετών όσο, κυρίως, των τελευταίων μηνών.
Υπάρχει πρόσφατο ρεπορτάζ του διεθνή ραδιοτηλεοπτικού φορέα της Γερμανίας, DW, σύμφωνα με το οποίο η ζωοκλοπή κατατάσσεται ως μορφή παράνομης επιχειρηματικότητας, καθώς τα αντικείμενα της κλοπής πωλούνται ή καταναλώνονται σε βαφτίσεις ή γάμους.
Στο ρεπορτάζ γίνεται εκτενής αναφορά για τον τρόπο δράσης, σύμφωνα με τον οποίο, υπάρχει ο «δότης», που παρακολουθεί για μέρες τον κτηνοτρόφο και γνωρίζει καλά την περιοχή και κατευθύνει τους κλέφτες και αυτός ο δότης είναι πάντα ντόπιος που ξέρει καλά τα κατατόπια.
Παρουσιάζει υψηλότατα ποσοστά αφανούς εγκληματικότητας, λόγω του φόβου, 1 στις 10 καταγγέλλεται στις Αρχές.
3. Οπλοκατοχή και οπλοχρησία
Ενώ το νησί εκπροσωπεί μόλις το 5% του πληθυσμού της χώρας, η ΕΛ.ΑΣ. αναφέρει ότι το 16% των συλλήψεων για οπλοκατοχή πανελλαδικά αφορά στην Κρήτη. Μιλάμε για ένα διαχρονικό, εδραιωμένο φαινόμενο.
4. Τροχαία παραβατικότητα, μάλλον η πιο επικίνδυνη εγκληματικότητα στην Κρήτη. Μόνο το 2024, η Κρήτη θρήνησε 64 θανάτους από τροχαία ατυχήματα, τον υψηλότερο αριθμό θανάτων της τελευταίας πενταετίας (το 2023 οι θάνατοι ήταν 39), ενώ καταγράφηκαν 14 περιστατικά τροχαίων ατυχημάτων με εγκατάλειψη.
Προφίλ θυμάτων
• Ηλικία: 24 θύματα ήταν κάτω των 35 ετών, 18 κάτω των 24 και 3 κάτω των 17.
• Φύλο: 53 άνδρες και 11 γυναίκες.
• Τύπος οχήματος: 30 θύματα ήταν αναβάτες μηχανών, εκ των οποίων μόνο δύο φορούσαν κράνος.
Κύριες αιτίες δυστυχημάτων
• Υπερβολική ταχύτητα
• Οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ: Το 54% των δυστυχημάτων σχετίζονται με κατανάλωση αλκοόλ.
• Μη χρήση ζώνης ασφαλείας και κράνους.
• Απροσεξία και παραβίαση του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ).
Συγκριτικά στοιχεία με την Ευρώπη
Η Κρήτη κατατάσσεται πρώτη στην Ελλάδα και τρίτη στην Ευρώπη σε θανατηφόρα τροχαία. Συγκεκριμένα, το Ρέθυμνο και τα Χανιά συγκαταλέγονται στις χειρότερες περιοχές της Ευρώπης, με 156 και 148 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων αντίστοιχα, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 51.
5. Ενδοοικογενειακή Βία
Το 2024 καταγράφηκαν 1.508 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας με θύματα γυναίκες στην Κρήτη, δηλαδή περίπου 127 περιστατικά τον μήνα, αριθμός που αντιστοιχεί σε πάνω από 8% των πανελλαδικών καταγγελιών, δηλαδή περίπου 4 την ημέρα.
Από την 1η Ιουνίου 2024, ξεκίνησε η λειτουργία της εφαρμογής «Panic Button» στην Κρήτη. Μέχρι το τέλος του έτους, 263 γυναίκες και 30 άνδρες είχαν εγκαταστήσει την εφαρμογή, παρόλο που 826 γυναίκες και 236 άνδρες θεωρούνταν δικαιούχοι.
Εντατικοποίηση του φαινομένου και αυξημένη ευαισθητοποίηση και προθυμία των θυμάτων να αναζητήσουν βοήθεια. Ωστόσο, ένα σημαντικό ποσοστό περιστατικών παραμένει αδήλωτο.
Συνεχίζοντας ο κ. Αργυρόπουλος υποστήριξε ότι όλες οι μορφές εγκληματικότητας (ακόμα και η τροχαία παραβατικότητα) σχετίζονται με τις τοπικές κοινωνικές, ιστορικές και ανθρωπολογικές ιδιαιτερότητες κι εκεί ακριβώς αναζητούν το καταφύγιό τους.
Για παράδειγμα , τόνισε ότι η χρήση των όπλων, η οδήγηση σε κατάσταση μέθης, η άσκηση βίας, η «κλεψά» κλπ. Προβάλλονται – δικαιολογούνται ως δήθεν συνέχειες εθίμων (και της εξοικείωσης των Κρητικών με τα όπλα και της πείρας τους στη μάχη, που τους κατέστησε πρότυπο λεβεντιάς και ανδρείας στην υπόλοιποι Ελλάδα).
«Οι μορφές εγκληματικότητας είναι λίγο-πολύ γνωστές (τις συγκεντρώνουμε, να τις καταγράφουμε, να τις αναλύουμε). Τα αίτια επίσης, ειδικά για εμάς που ζούμε εδώ, είναι προσδιορίσιμα.
Εκεί που πραγματικά πάσχουμε είναι η αντιμετώπιση.
Μετά από κάθε περιστατικό, που έρχεται στη δημοσιότητα, με απώλεια ζωής ή σωματική βλάβη, με στοιχεία οργανωμένης εγκληματικότητας ή μετά από κάθε πολύνεκρο τροχαίο ατύχημα που αποκαλύπτει τόσο το απαρχαιωμένο οδικό δίκτυο όσο και την πρωτόγονη οδηγική συμπεριφορά μας, οι εξαγγελίες περισσεύουν. Πιο χαρακτηριστικό και πιο λυπηρό παράδειγμα, ο Νοέμβριος του 2007, μετά την επιχείρηση στα Ζωνιανά: «Μόνιμο και πλήρως στελεχωμένο Α.Τ. Δημόσια Γαλακτοκομική Επαγγελματική Σχολή (ΕΠΑΣ) με έδρα τα Ζωνιανά και ειδικότητα Γαλακτοκομίας- Τυροκομίας Πολιτιστικό Κέντρο – Δρόμος που θα ένωνε τα Ζωνιανά με τον Ψηλορείτη – Κατασκευή του περιφερειακού δρόμου – Λιμνοδεξαμενή – Πλήρης ανάπλαση του σπηλαίου».
Και όταν δεν υπάρχουν τέτοιου είδους εξαγγελίες, «ανακαλύπτονται» οι δήθεν «άξεστοι», «απολίτιστοι», «αγράμματοι» Κρητικοί, οπότε ανακοινώνονται οριζόντια αυστηροποίηση των ποινών και νέες μορφές καταστολής» υπογράμμισε.
«Η καταστολή βραχυπρόθεσμα μπορεί να έχει αποτελέσματα όμως αποκαλύπτει την έλλειψη πολιτικής για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος»
Χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτησή του σχετικά με την καταστολή η οποία όπως είπε αποδεικνύει την απουσία πολιτικής για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Χαρακτηριστικά, ανέφερε: «Η καταστολή βραχυπρόθεσμα μπορεί να έχει αποτελέσματα και είναι σε κάποιες περιπτώσεις απαραίτητη, όμως αποκαλύπτει την έλλειψη πολιτικής για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος και, κυρίως, είναι βραχύβια, την προλαβαίνει η αλλαγή προσώπων – δόγματος, η αντίδραση κ.ο.κ., οπότε η δραστηριότητα, αφού τα γενεσιουργά αίτια δεν θα έχουν αντιμετωπιστεί, θα ξαναξεκινήσει.
Σε αντίθεση με τις αφοριστικές προσεγγίσεις των δήθεν ειδικών μεγάλων αστικών κέντρων δεν θεωρώ την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας στην Κρήτη εύκολη υπόθεση ούτε υπόθεση λίγων επεμβάσεων και μικρού χρονικού διαστήματος. Αντίστροφα, η εγκληματικότητα στην Κρήτη δεν έχει μπει μέχρι σήμερα σε τροχιά ορθής και συστηματικής αντιμετώπισης, για δύο κύριους λόγους:
– Ο πρώτος είναι, ότι «η Κρήτη κείται μακράν», δεν αγγίζει την κεντρική πολιτική σκηνή. Άρα, σοβαρό ενδεχόμενο αντιμετώπισης της εγκληματικότητας χωρίς πραγματική πολιτική βούληση και χωρίς διάθεση κονδυλίων από την κεντρική πολιτική σκηνή, δεν μπορεί να υπάρξει.
– Ο δεύτερος λόγος είναι η αμβλυμένη κοινωνική συνείδησή μας. Εμείς οι ίδιοι, άμεσα ή έμμεσα, υποστηρίζουμε την οπλοκατοχή στην Κρήτη, εμείς επιτρέπουμε τους άσκοπους πυροβολισμούς στις εκδηλώσεις που συμμετέχουμε, εμείς καθημερινά οδηγούμε μεθυσμένοι. Και φυσικά εμείς συνεχίζουμε τις ζωές μας κανονικά μετά από κάθε περιστατικό, που μας βγάζει για λίγο από τη ρουτίνα μας.
Μια κοινωνία που επιλέγει συνειδητά ή που ανέχεται την ενασχόληση με την παρανομία έχει η ίδια πρόβλημα αξιών και δημιουργεί τους πολιτικούς προστάτες, που θα της επιτρέψουν να συνεχίσει τον δρόμο της αυτόν».
Η διαγνωστική ανάλυση του προβλήματος
Στην εισήγησή του ο κ. Αργυρόπουλος μίλησε για την Κρήτη και το ιδιαίτερο προφίλ της που απαιτεί εξειδικευμένες παρεμβάσεις.
«Από τη μία πλευρά, έχουμε χαμηλότερα ποσοστά αστικής εγκληματικότητας, όπως ληστείες και διαρρήξεις, σε σχέση με άλλες γεωγραφικές περιοχές. Ωστόσο, παράλληλα, παρατηρούμε επίμονες, τοπικά εντοπισμένες μορφές υψηλής βλάβης. Αυτές περιλαμβάνουν την παράνομη οπλοκατοχή, τις τοπικές συγκρούσεις, τις ζωοκλοπές, τα ναρκωτικά, την ενδοοικογενειακή βία και την υψηλή οδική παραβατικότητα.
Αυτά τα προβλήματα διαφέρουν από την τυπική αστική εγκληματικότητα, καθώς έχουν έντονη κοινωνική ρίζα. Χαρακτηρίζονται συχνά από χαμηλή καταγγελτικότητα και αναπαράγονται μέσα από πολιτισμικά μοτίβα, όπως το κύρος, η «ομερτά», και οι οικογενειακές αντιπαλότητες. Αυτή η σύνθετη διάγνωση απαιτεί μια διαφοροποιημένη στρατηγική» είπε παρουσιάζοντας τους άξονες για την αντιμετώπιση του προβλήματος ως εξής:
Άξονας Α: Διάγνωση και Χαρτογράφηση (χρονικός ορίζοντας 6 μήνες)
Να εντοπιστούν οι βασικές ομάδες – συμμορίες – οικογένειες της σοβαρής βίας και της σιωπής.
Δημιουργία Μικτής Ομάδας Ανάλυσης Εγκληματικότητας Κρήτης (με συνεργασία ΕΛ.ΑΣ. Εισαγγελίες, Περιφέρεια – αντιπεριφέρειες, δήμοι).
Συστηματική συλλογή και ανάλυση δεδομένων εγκληματικότητας 5-10 ετών, δικογραφιών οργανωμένων υποθέσεων, τοπικών πληροφοριών (π.χ. επαναλαμβανόμενες βεντέτες, παράνομες καλλιέργειες).
Εντοπισμός «θερμών ζωνών» (2-3 περιοχές για πιλοτική φάση).
Άξονας Β: Εστιασμένη αποτροπή (Focused deterrence)
Πρόκειται για την άσκηση συγκεντρωτικής πίεσης σε δράστες ή ομάδες υψηλού κινδύνου, τις οποίες «στραγγαλίζεις» οικονομικά
Να σταλεί ξεκάθαρο μήνυμα στις βασικές ομάδες που παράγουν βία ότι:
• Αν συνεχίσουν, θα υποστούν συλλογικό, εντατικό θεσμικό κόστος.
• Αν σταματήσουν, υπάρχουν διέξοδοι ένταξης.
Δράσεις
1. Επιλογή στόχων: 10-20 βασικές ομάδες / δίκτυα ή οικογένειες / παρέες που συνδέονται με:
• Σοβαρές βίαιες πράξεις.
• Κύκλους αντεκδίκησης.
• Οργανωμένη εγκληματική δραστηριότητα.
Οργάνωση «συναντήσεων προειδοποίησης» (call-ins)
Παρουσία εισαγγελέα, αξιωματικών ΕΛ.ΑΣ., δημάρχου / αντιπεριφερειάρχη, υπηρεσιών απασχόλησης κ.λπ.
Σαφές μήνυμα: «Αν υπάρξει νέο σοβαρό περιστατικό από την ομάδα σας, θα ενεργοποιηθούν έλεγχοι σε ΟΛΗ την ομάδα (φορολογικοί, διοικητικοί, αστυνομικοί)».
«Αν σταματήσει η βία, μπορούμε να σας βοηθήσουμε να αξιοποιήσετε νόμιμες ευκαιρίες (προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης, απασχόλησης, κατάρτισης)».
2. Συντονισμένες θεσμικές παρεμβάσεις σε περίπτωση συνέχισης βίας:
• Συχνοί έλεγχοι σε επιχειρήσεις / καταστήματα που συνδέονται με την ομάδα.
• Έρευνες για φοροδιαφυγή, αυθαίρετα, παράνομα όπλα.
• Αξιοποίηση κάθε νόμιμου εργαλείου πίεσης.
3. Παράλληλη προσφορά θετικών κινήτρων:
• Σύνδεση με προγράμματα ΟΑΕΔ/ΔΥΠΑ.
• Υποστήριξη σε νέους που θέλουν να φύγουν από κύκλους βίας (εκπαίδευση, σπουδές σε άλλη πόλη κ.λπ.).
Άξονας Γ. Θεσμική προστασία όσων «σπάνε τη σιωπή»
Ενισχυμένα σχήματα προστασίας μαρτύρων για σοβαρά εγκλήματα (αλλαγή τόπου κατοικίας σε άλλη περιοχή της Ελλάδας, κάλυψη βασικών αναγκών για ένα διάστημα, πλήρης ανωνυμία στις διαδικασίες όσο γίνεται).
Σαφείς οδηγίες στους τοπικούς εισαγγελείς και αστυνομικούς:να χρησιμοποιούν μέχρι τέλους τα διαθέσιμα μέτρα (όχι «τυπικά»), να μη «διαρρέουν» στοιχεία σε τοπικά δίκτυα (κάτι που στην πράξη τσακίζει την εμπιστοσύνη). Σαφή μηνύματα ότι δεν ποινικοποιείται ο «μάρτυρας»: πολλοί φοβούνται όχι μόνο τη βεντέτα αλλά και τη «μπλεξίματος» με το κράτος· χρειάζεται απλούστευση διαδικασιών.
Δημιουργία ασφαλών καναλιών ανώνυμης αναφοράς:
• Ειδική τηλεφωνική γραμμή.
• Online πλατφόρμα με τεχνική ανωνυμία.
• Στενή εποπτεία από Εισαγγελία για αποφυγή διαρροών.
Εκπαίδευση αστυνομικών και εισαγγελέων στην Κρήτη:
• Στη διαχείριση προστατευόμενων μαρτύρων.
• Στη σημασία της μη διαρροής πληροφοριών σε μικρές κοινωνίες.
Άξονας Δ: Πολιτισμικές και εκπαιδευτικές παρεμβάσεις
Στόχος: Σταδιακή αποδυνάμωση της κουλτούρας βεντέτας και «μαγκιάς της βίας».
Δράσεις
4. Προγράμματα στα σχολεία (Γυμνάσιο-Λύκειο) σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας:
• Εργαστήρια για επίλυση συγκρούσεων.
• Συζητήσεις για τις συνέπειες βεντέτας/όπλων.
• Συμμετοχή ανθρώπων που έζησαν κύκλους βίας.
5. Συνεργασία με τοπικούς πολιτιστικούς συλλόγους, μουσικούς, αθλητικούς συλλόγους:
• Δράσεις που αναδεικνύουν την «καλή» κρητική λεβεντιά (φιλοξενία, στήριξη αδύναμων).
• Αποστασιοποίηση από το πρότυπο «οπλισμένου macho».
6. Εκστρατείες ενημέρωσης σε τοπικά ΜΜΕ: όχι ηρωοποίηση εγκληματιών ανάδειξη συνεπειών και θετικών προτύπων.
