Σε συζητήσεις μου με φίλους και συναδέλφους συχνά ένα ερώτημα που τίθεται αλλά δύσκολα βρίσκει απάντηση είναι τούτο: Σε έναν κόσμο όπου τα επαγγέλματα αλλάζουν ταχύτερα από ποτέ, πόσο ασφαλές μπορεί να θεωρείται σήμερα ένα πτυχίο; Η σύγχρονη αγορά εργασίας μεταβάλλεται με ρυθμούς που συχνά αιφνιδιάζουν ακόμη και τους πιο έμπειρους εργαζομένους. Νέα επαγγέλματα δημιουργούνται, άλλα εξαφανίζονται, ενώ πολλά μετασχηματίζονται υπό την επίδραση της τεχνολογίας και της παγκοσμιοποίησης.
Μέσα σε αυτή τη διαρκή ρευστότητα, η διά βίου μάθηση παύει να είναι προνόμιο ή προσωπική επιλογή και μετατρέπεται σε αναγκαιότητα. Αποτελεί τον βασικό μηχανισμό «ανεφοδιασμού» του σύγχρονου ανθρώπου, επιτρέποντάς του όχι μόνο να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της αγοράς, αλλά και να εξελίσσεται ουσιαστικά.
Η σχέση μάθησης και αγοράς είναι σημαντική, άμεση και αμφίδρομη. Όσο εμφανίζονται καινούργιες ανάγκες – όπως, για παράδειγμα, η εξοικείωση με την τεχνητή νοημοσύνη ή οι ψηφιακές δεξιότητες – τόσο αυξάνεται η ζήτηση για νέες γνώσεις. Ένα πτυχίο δεν επαρκεί πλέον για μια ολόκληρη επαγγελματική πορεία. Οι γνώσεις γρήγορα παλιώνουν· αυτό που αποκτά πραγματική αξία είναι η ικανότητα του ατόμου να μαθαίνει διαρκώς, να προσαρμόζεται και να μετατρέπει τη θεωρία σε πράξη.
Η σημασία της διά βίου μάθησης αναδεικνύεται και μέσα από διαφορετικές ιδεολογικές οπτικές. Από τη μία πλευρά, οι μαρξιστές τη θεωρούν μέσο ενδυνάμωσης του εργαζομένου απέναντι σε μια αγορά που μεταβάλλεται χωρίς να λαμβάνει πάντοτε υπόψη τις ανάγκες του. Για εκείνους, η μάθηση συμβάλλει στην ατομική χειραφέτηση και τη συλλογική ευημερία. Από την άλλη, οι σύγχρονοι συντηρητικοί υπερθεματίζουν την προσωπική ευθύνη, υποστηρίζοντας ότι κάθε άτομο οφείλει να καλλιεργεί δεξιότητες που το καθιστούν αυτάρκες. Οι φιλελεύθεροι, τέλος, λογαριάζουν τη μάθηση ως μια ασφαλή επένδυση που ενισχύει την κινητικότητα, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα – στοιχεία, κατά τη γνώμη τους, απαραίτητα για την πρόοδο της κοινωνίας.
Παρά τις επιμέρους διαφορές, κοινή παραδοχή όλων είναι ότι η αγορά χρειάζεται ανθρώπους που δεν σταματούν να εξελίσσονται. Οι επιχειρήσεις δεν ενδιαφέρονται μόνο για το τι γνωρίζει κάποιος σήμερα, αλλά κυρίως για το πόσο γρήγορα μπορεί να μάθει αύριο. Σε αυτό το πλαίσιο, η οργανωμένη και ουσιαστική διά βίου μάθηση και η κατάλληλη κατάρτιση, ιδιαίτερα όταν υποστηρίζονται από την πολιτεία και προσαρμόζονται στις κοινωνικές ανάγκες, αναδεικνύονται σε πρωτεύοντα επαγγελματικά προσόντα· ταυτόχρονα, εξελίσσονται σε άτρωτες ασπίδες απέναντι στην ανεργία και την επαγγελματική αβεβαιότητα, που μαστίζουν τα χρόνια μας, ιδίως μετά τον covid.
Ωστόσο, η αξία της μάθησης δεν περιορίζεται στην εργασία. Η διά βίου μάθηση θα συμφωνήσετε ότι διευρύνει τους ορίζοντες, καλλιεργεί την κριτική σκέψη, ότι ενισχύει τη δημιουργικότητα και ότι επιτρέπει στο άτομο να συμμετέχει ενεργά σε μια σύνθετη και διαρκώς μεταβαλλόμενη κοινωνία. Παράλληλα, συμβάλλει ποικιλότροπα στη διαμόρφωση πολιτών με συνείδηση και γνώση, ικανούς να συνυπάρχουν αρμονικά και να συνδιαμορφώνουν ένα πιο δυνατό και συνεκτικό κοινωνικό σύνολο.
Σε μια εποχή, λοιπόν, που μοιάζει με κινούμενη άμμο, η μάθηση αποτελεί ίσως το πιο σταθερό και πολύτιμο εργαλείο που διαθέτουμε – όχι μόνο για να προσαρμοστούμε, αλλά και για να προχωρήσουμε αληθινά όλοι μπροστά…
