Η Αναπνοή του Ήχου – Το άρρητο μέτρο της ζωής
«Κάθε τι που ακούγεται έχει προϋπάρξει ως σιωπή. Και κάθε σιωπή που αντέχεται, γεννά έναν ήχο ικανό να αλλάξει τον άνθρωπο».
Ένα σημείο στο εσωτερικό «Είναι» του ανθρώπου δεν κατονομάζεται. Ένας θάλαμος σκιερός, σαν να φυλάγει θησαυρό όπου ο χρόνος δεν κυλά. Αμετακίνητος φρουρός στέκει στο κατώφλι του ορθός κι αναπέμπει τον παλμό του. Ακριβώς εκεί, πριν από κάθε σύλληψη του νου, πριν καν ψελλίσει λέξη, γεννιέται το άρρητο μέτρο της ζωής: Η αναπνοή.
Δεν είναι ο αέρας που εισέρχεται και εξέρχεται. Είναι μια τελετή χωρίς τελετάρχη. Είναι η πρώτη κίνηση του κόσμου. Καθώς εισπνέει, ο άνθρωπος ανοίγει στη στιγμή τα παραθυρόφυλλα της ψυχής του σα να πως δέχεται μέσα του ένα φως που τόλμησε να φανερωθεί. Εκπνέει κι επιστρέφει στον κόσμο κάτι από το μυστήριο που τον γέννησε, το αόρατο αποτύπωμα της ύπαρξής του.
Στις συμπληγάδες των δύο κινήσεων, στη φωτεινή θεία διαστηματική ρωγμή όπου η καρδιά προλαβαίνει να θυμηθεί τον προαιώνιο ρυθμό της, ανθίζει ο Ήχος!
Ο ήχος, φίλοι μου, δεν είναι πράξη φωνής. Είναι αποκάλυψη. Είναι η στιγμή που η εσωτερική χώρα του ανθρώπου αποφασίζει να δείξει τον εαυτό της, να σηκώσει το παραπέτασμα και να πει: «Εδώ κατοικώ, είναι το σπίτι μου». Κι αν ένας ήχος συγκινεί, δεν είναι γιατί είναι μελωδικός, αλλά γιατί είναι αληθινός.
Κάθε αναπνοή γράφει μια ιστορία πάνω στο σώμα. Ο φοβισμένος άνθρωπος μετρά κοφτή την αναπνια του σα ν’ αποζητά την έξοδό του απ’ τον κόσμο, ένα άρμα στη φυγή. Ο πληγωμένος αναπνέει βαθιά, σα ν’ αποζητά άσυλο μέσα του, μια καταφυγή προστασίας για την ψυχή του. Κι εκείνος που ‘μαθε να αφουγκράζεται τη σιωπή, αναπνέει όπως ένας παλαιός ποταμός: Απλά, σταθερά, αρχαία.
Φίλοι μου,
οι άνθρωποι νομίζουμε πως μιλάμε με το στόμα. Μα, αληθινά σας λέγω πως, στην πραγματικότητα μιλάμε με το βάθος της αναπνοής μας. Γιατί ο ήχος που παράγεται δεν προέρχεται από τον λάρυγγα. Πηγή του είναι το σημείο όπου το Είναι ξυπνά και αγγίζει τα όριά του πριν τολμήσει να περάσει απέναντι.
Κάθε άνθρωπος κρύβει έναν δικό του ρυθμό, μια μυστική παλλόμενη γραμμή που δεν αντιγράφεται. Ακούς κάποιον να ψάλλει, να τραγουδά ή απλώς να μιλά και χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι, ακούς τη ζωή του. Όχι τα γεγονότα, τις μετακινήσεις της ψυχής του. Διότι ο ήχος είναι πάντα ο πιο ειλικρινής μάρτυρας της έκφρασης του.
Και όταν ο κόσμος γίνεται βαρύς, όταν ο θόρυβος ο εξωτερικός, μα ακόμα κι εκείνος ο εσωτερικός υπερκαλύπτει την ισορροπία, τότε αρκεί μια στάση. Αρκεί ένα κλείσιμο των ματιών. Μια εισπνοή που θυμίζει πως ο αέρας είναι δώρο, όχι συνήθεια. Και μια εκπνοή, ένα θρόισμα που μοιάζει με λύτρωση.
Κείνη τη στιγμή κάτι αναδύεται. Δεν είναι φως, ούτε εικόνα, ούτε ιδέα. Είναι η αίσθηση ότι ο άνθρωπος ξαναβρήκε το μέτρο του. Ότι επέστρεψε στον τόπο όπου οι αντιστάσεις γίνονται άνεμος και η ζωή βαδίζει στο πραγματικό της στάδιο.
Ο ήχος που θα γεννηθεί από τη συμφιλίωση τούτη με την ουσία, θα είναι καθαρός σαν πρωινό που δεν το άγγιξε ακόμη η μέριμνα.
Γιατί η αναπνοή δεν είναι μόνο κίνηση ζωής. Είναι αναγνώριση! Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος υπογράφει την παρουσία του στον κόσμο.
Και κάθε ήχος είναι η απόδειξη ότι αυτή η υπογραφή υφίσταται και παραμένει άφθαρτη. Ότι μέσα μας κατοικεί κάτι που, όσο κι αν ο χρόνος φθείρει παρασύρει τα πάντα στο πέρασμά του, αυτό μένει ακέραιο, απλό και αναλλοίωτο, που η ζωή το βάφτισε «η πρωτογενής ανάσα της ανθρώπινης ύπαρξης».
Είναι η φάτνη που γεννιέται ο ήχος. Όχι στον ορίζοντα του πελάγους, αλλά στην πρώτη σύλληψη για τον σχεδιασμό του σκάφους που θα το διασχίσει. Εκεί όπου ο άνθρωπος ξανασυναντά το άρρητο μέτρο της ζωής του.
Λαογραφική – Πολιτισμική σημείωση
Στις παραδοσιακές κοινωνίες του ελληνικού χώρου, η αναπνοή ως ρυθμός και ως μέτρο, αποτελούσε κρυμμένο θεμέλιο της συλλογικής έκφρασης. Οι παλαιοί τραγουδιστές του δημοτικού τραγουδιού δεν μιλούσαν για τεχνική. Μιλούσαν για «ανάσες», για τον τρόπο που η ψυχή προλαβαίνει τον ρυθμό και ο ρυθμός προλαβαίνει τη φωνή. Στους κύκλιους χορούς, η κοινή αναπνοή δημιουργούσε την αόρατη συνέχεια της ομάδας· στις μαντινάδες, η ανάσα καθόριζε τη διάρκεια του στοχασμού πριν ο λόγος βγει στο φως. Έτσι, η «αναπνοή του ήχου» ανέκαθεν δεν είναι μόνο ατομική εμπειρία, αλλά πολιτισμική μνήμη.
Είναι ο παλμός μέσα από τον οποίο η κοινότητα συνεχίζει να αναγνωρίζει τον εαυτό της.
