Το Τραύμα της Ακρόασης
Όταν ο λόγος δεν θεραπεύει, αλλά αποκαλύπτει
Ηράκλειτος: «Ξυνὸν τὸν λόγον ζώουσιν οἱ πολλοὶ ὡς ἰδίαν ἔχοντες φρόνησιν».
(Ο λόγος είναι κοινός, αλλά οι πολλοί ζουν σαν να έχουν ιδιωτική κατανόηση).
Αββάς Ισαάκ ο Σύρος: «Σιώπα, ἵνα ἀκούσῃς τὸν Θεόν· καὶ ἄκουε, ἵνα μιλήσῃς ἀληθῶς».
Ο λόγος δεν γεννιέται αθώος. Από την πρώτη του εκφορά κουβαλά ήδη την αγωνία της πρόσληψης. Δεν αγωνιά για το αν θα ειπωθεί σωστά, αλλά για το αν θα αντέξει να ακουστεί. Διότι η ακρόαση δεν είναι καθρέφτης. Είναι θάλασσα! Και ό,τι ριχτεί μέσα της, δυστυχώς, δεν επιστρέφει ποτέ ίδιο.
Υπάρχουν λόγοι που εκφέρονται με την κρυφή προσδοκία της επιβεβαίωσης. Άλλοι, πιο σπάνιοι, με τη σιωπηρή αποδοχή του κινδύνου. Ο δεύτερος τύπος λόγου είναι εκείνος που πλησιάζει την αλήθεια. Γιατί, φρονώ, πως η αλήθεια δεν κατοικεί στην ασφάλεια αλλά στην έκθεση. Νιώθω πως δεν στεγάζεται στην αυτάρκεια της πρόθεσης, αλλά στο άνοιγμα προς τον Άλλον.
Η ακρόαση, λοιπόν φίλοι μου, δεν είναι παθητική. Δεν είναι ουδέτερη πράξη. Είναι πράξη κρίσεως, τόπος υπαρξιακής συνάντησης, ενίοτε και σύγκρουσης. Όταν ο λόγος περνά από το αυτί στην καρδιά του άλλου, χάνει τον έλεγχο της προέλευσής του. Γίνεται ξένος στον ίδιο τον δημιουργό του. Κι εκεί ακριβώς απαντά το σημείο που τραυματίζεται, όχι επειδή παρερμηνεύτηκε, αλλά επειδή αποκαλύφθηκε πέρα από τις άμυνες που τον προστάτευαν.
Εδώ, πλέον, «κατοικεί» το Τραύμα.
Το Τραύμα της Ακρόασης δεν είναι σφάλμα επικοινωνίας. Είναι η στιγμή που ο λόγος απογυμνώνεται από τις προθέσεις του. Εκεί όπου δεν κρίνεται από το «τι ήθελα να πω», αλλά από το «τι ακούστηκε». Κι αυτό είναι ίσως το πιο επώδυνο πέρασμα για τον άνθρωπο του λόγου: να συνειδητοποιήσει δηλαδή ότι η «αλήθεια του» δεν του ανήκει πια!
Αγαπητοί μου,
στην εκκλησιαστική εμπειρία, ο λόγος ποτέ δεν νοείται αυτάρκης. Ο Λόγος γίνεται σάρκα, όχι για να επιβληθεί, αλλά για να εκτεθεί. Να ακουστεί. Να απορριφθεί. Να σταυρωθεί. Η ακρόαση του Θεανθρώπου δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερη. Άλλους θεράπευσε, άλλους σκανδάλισε, άλλους αποκάλυψε. Για όλους όμως υπήρξε σωτήρια.
Ο λόγος, λοιπόν που δεν τραυματίζεται στην ακρόαση, κινδυνεύει να είναι απλώς ρητορικός. Κι ο λόγος που τραυματίζει χωρίς να αποκαλύπτει, κινδυνεύει να είναι βίαιος. Ανάμεσα σ’ αυτές ακριβώς τις δύο ακρότητες κινείται ο λόγος της κοινωνίας: εκείνος που δέχεται τη μετάληψη της σιωπής για να παραδοθεί στη σιωπή που ακούει! Εκείνη τη σιωπή που δεν είναι άρνηση, αλλά αναμονή. Που δεν είναι υποχώρηση, αλλά σεβασμός προς τον χρόνο της ψυχής του Άλλου. Γιατί ο λόγος που αγαπά την αλήθεια δεν βιάζει την πρόσληψη. Δεν ζητά δικαίωση. Στέκεται και περιμένει. Εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να μιλά για να ακούσει το βάθος που ο ίδιος αγνοούσε. Κι η σιωπή αυτή δεν σημαίνει κενό. Είναι κυοφορία! Είναι τόπος επανεύρεσης του λόγου ως σχέσης. Διότι ο λόγος δεν σώζει όταν ακούγεται πολύ, αλλά όταν ακούγεται αληθινά! Και η αληθινή ακρόαση απαιτεί την τόλμη να δεχθείς ότι ο άλλος μπορεί να σου επιστρέψει τον εαυτό σου διαφορετικό απ’ ό,τι και όπως τον ήξερες πριν ν΄ αφουγκραστείς…
Αγαπητοί μου αναγνώστες,
στον δημόσιο βίο, στον εκκλησιαστικό λόγο, στον Πολιτισμό μας συνολικά, το πρόβλημα δεν είναι ότι μιλάμε πολύ. Το πρόβλημα είναι ότι φοβόμαστε το τραύμα της ακρόασης γιατί ξέρουμε εκ προτέρων πως πονά. Προτιμούμε την αυτάρκεια της φωνής από την περιπέτεια της σχέσης. Κι έτσι ο λόγος γίνεται κραυγή μονάχα, ώστε και σύνθημα – το πλείστον θόρυβος – δίχως ως όφειλε στην ουσία κοινός τόπος…
Κι όμως, εκεί όπου ο λόγος τολμά να σταθεί χωρίς πανοπλία, γυμνός μπροστά στο βλέμμα του Άλλου χωρίς βεβαιότητες, χωρίς εγγυήσεις αποδοχής, χωρίς θώρακα αυτάρκειας, χωρίς το ένδυμα της «αυθεντίας»… εκεί συμβαίνει κάτι σχεδόν ευχαριστιακό: ο λόγος θραύεται και μοιράζεται ως μόνο θραυσμένος μπορεί να μοιραστεί. Όπως ο άρτος. Σαν την αλήθεια που μέσα απ΄ το ράγισμα της Χαραυγής περνά στο Φως! Ειν΄το μυστήριο της κοινωνίας!
Ίσως, τελικά, αυτό να είναι το κριτήριο του αυθεντικού λόγου:
όχι αν εντυπωσιάζει ή αν επιβάλλεται, αλλά αν αντέχει να ακουστεί και να πληγωθεί χωρίς να σκοτώσει!
Εκεί, στο τραύμα της ακρόασης, γεννιέται η δυνατότητα της συνάντησης.
Και εκεί αρχίζει σιωπηλά η αληθινή κοινωνία!
