Ο πληθυσμός της γης αυξάνεται, ενώ οι φυσικοί πόροι όπως το νερό μειώνονται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και όχι μόνο. Το πρόβλημα του πως θα τραφούν τα επόμενα 20 με 30 χρόνια 10 ακόμη και 11 δισεκατομμύρια άνθρωποι (βάσει προβλέψεων), επομένως, απασχολεί έντονα τον πλανήτη και ιδίως την επιστημονική κοινότητα, η οποία καλείται να δώσει λύσεις. Το ζήτημα φυσικά δεν είναι τόσο απλό, καθώς δεν περιλαμβάνει μόνο το πως θα καταφέρουμε ως ανθρωπότητα να βρούμε τροφή επαρκή για τα επόμενα χρόνια. Τίθενται ταυτόχρονα πολλά και σύνθετα ζητήματα με πρώτο και κύριο το τι είδους τροφή θα είναι αυτή αλλά και θέματα που σχετίζονται με την οικονομία, τη βιομηχανία, την ίδια την κοινωνία και φυσικά το ποια θα είναι η θέση του πρωτογενούς τομέα όπως τον ξέρουμε μέχρι σήμερα στον πλανήτη του μέλλοντος. Παράλληλα, σε αυτό το περιβάλλον αναδύονται και πολλά προβλήματα που μας αφορούν άμεσα όπως αυτό της υγείας μας. Η απάντηση για τη θωράκιση του ανθρώπινου οργανισμού απέναντι στην οικολογική κρίση που βιώνει ο πλανήτης βρίσκεται και πάλι στη διατροφή και τις συνήθειές μας.
Τα ζητήματα αυτά και πολλά άλλα άκρως επίκαιρα και «καυτά» για το μέλλον της ανθρωπότητας, συζητήθηκαν το απόγευμα της Τετάρτης στο πλαίσιο των καθιερωμένων πια «Βραδιών Οικολογίας», στο Πολιτιστικό και Φοιτητικό Κέντρο Ξενία. Κεντρικοί ομιλητές ήταν ο καθηγητής Δημόσιας Υγείας από το Πανεπιστήμιο Yale, Βασίλης Βασιλείου ο οποίος πραγματοποίησε ομιλία εξ’ αποστάσεως με θέμα «Πράσινες λύσεις για ένα υγιές εκθεσίωμα» και ο αναπληρωτής καθηγητής Μικροβιολογίας του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Παναγιώτης Σαρρής ο οποίος μίλησε για την «Κλιματική αλλαγή και τη διατροφική ασφάλεια». Συντονιστής – σχολιαστής της βραδιάς όπως πάντα ήταν ο καθηγητής Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Στέργιος Πυρίντσος. Οι «Βραδιές Οικολογίας» πραγματοποιούνται με τη συμμετοχή της εθελοντικής ομάδας «Νοιάζομαι και δρω», ενώ συνδιοργανωτές της εκδήλωσης είναι ο Βοτανικός Κήπος Πανεπιστημίου Κρήτης, η Κοσμητεία Σχολής Επιστημών Αγωγής, το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πράσινη Βιολογία» και το Τμήμα Παιδείας του δήμου Ρεθύμνης.
Τροφή 10 χιλιάδων χρόνων για τα επόμενα 30 έτη
Οι διατροφικές ανάγκες του πλανήτη αυξάνονται συνεχώς, ενώ όπως εξήγησε ο αναπληρωτής καθηγητής Μικροβιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Παναγιώτης Σαρρής, το 2050 σύμφωνα με τις προβλέψεις ο πληθυσμός της γης θα φτάσει τα 10-11 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Με αυτό το δεδομένο καλούμαστε ως ανθρωπότητα να εξασφαλίσουμε την τροφή μας με τους υφιστάμενούς μας πόρους, αν όχι και λιγότερους εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. «Πως θα το πετύχουμε αυτό; Είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος άνθρωπος», τόνισε χαρακτηριστικά ο καθηγητής επισημαίνοντας ότι το πρόβλημα ήδη βρίσκεται μπροστά μας καθώς καλούμαστε να διαχειριστούμε τον υδάτινο πόρο ο οποίος απειλείται ευθέως, την ώρα που είναι και ο βασικός πόρος για την ύπαρξη του φυτικού και ζωικού κεφαλαίου του πλανήτη, δηλαδή για την τροφή μας. «Όλα μας τα τρόφιμα έχουν ως βάση τους τα φυτά. Άρα χρειαζόμαστε νερό για να μπορούμε να καλλιεργήσουμε. Διότι η τροφή μας είτε έμμεσα είτε άμεσα προέρχεται από τους φυτικούς οργανισμούς. Είτε τρώμε δηλαδή τα προϊόντα των φυτών που καλλιεργούμε είτε ταΐζουμε τα ζώα από τα οποία παίρνουμε προϊόντα όπως το κρέας, το γάλα, τα αυγά, το τυρί κ.ά.», επεσήμανε ο κ. Σαρρής.
Από τα πιο συγκλονιστικά στοιχεία τα οποία παρέθεσε ο καθηγητής είναι ότι σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας (Food and Agriculture Organization) των Ηνωμένων Εθνών, στα επόμενα 20-30 χρόνια ο άνθρωπος θα πρέπει να παράξει όσα τρόφιμα έχει παράξει συνολικά τα τελευταία 10.000 χρόνια για να μπορέσει να καλύψει τις διατροφικές ανάγκες του πληθυσμού της γης. «Αντιλαμβάνεστε ότι αυτό είναι σχεδόν αδύνατο», σχολίασε ο ίδιος.
Η πρόκληση λοιπόν για την επιστημονική κοινότητα που αναζητά λύσεις σε αυτά τα θέματα είναι μεγάλη. «Δεν μπορώ να πω ότι τα έχουμε καταφέρει επαρκώς μέχρι σήμερα. Για αυτό και οι προσπάθειες είναι έντονες σε παγκόσμιο επίπεδο, και ελπίζω ότι κάποια στιγμή θα έχουμε τη δυνατότητα να πούμε ότι ωραία έχουμε φτάσει σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο που μπορούμε πλέον να εφαρμόσουμε τεχνολογίες και τεχνικές που θα δώσουν μια μερική λύση στο πρόβλημα», εξήγησε ο καθηγητής. Προς το παρόν πάντως, η ορθολογική χρήση, όπως είπε, της τροφής διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση του ζητήματος. «Ορισμένες περιοχές στον πλανήτη παράγουν και καταναλώνουν τροφή σε τέτοιο βαθμό που θα μπορούσαν να ζήσουν διπλάσιες και τριπλάσιες κοινωνίες. Ο Δυτικός κόσμος πετάει στα σκουπίδια καθημερινά τόσο φαγητό που αν ήταν χώρα το αποτύπωμα σε άνθρακα αυτής της χώρας θα την έκανε την τρίτη μεγαλύτερη χώρα του κόσμου», κατέληξε χαρακτηριστικά.
Κρέας από εκτυπωτές, τεχνητό κρέας, πρωτεΐνη από έντομα
«Αδηφάγα» χαρακτήρισε με τη σειρά του ο καθηγητής, Στέργιος Πυρίντσος, τα μεγάλα αστικά κέντρα, τα οποία όπως επεσήμανε πρέπει να τροφοδοτούνται. Σε αυτό το πλαίσιο και με δεδομένο πια ότι ο πληθυσμός της γης αυξάνεται, η αγροτική παραγωγή, όπως είπε, δεν είναι πλέον μια απλή υπόθεση και δεν έχει καμία σχέση με το «καλλιεργώ το χωράφι μου, παράγω προϊόντα, τα πουλάω στη λαϊκή και την ευρύτερη αγορά». Αυτό το μοντέλο πια έχει καταργηθεί τουλάχιστον σε παγκόσμιο επίπεδο και «το αγροτικό σύστημα γίνεται αγροτο-βιομηχανικο-κοινωνικο-οικονομικο-πολιτικό, αν μπορούμε να φτιάξουμε μια τέτοια λέξη», δήλωσε χαρακτηριστικά ο κ. Πυρίντσος.
Σε αυτό το πλαίσιο εξελίξεις λαμβάνουν χώρα στο παγκόσμιο αγροτικό σύστημα, μπροστά στις οποίες, σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμη και οι πολιτικοί συχνά αδυνατούν να διαχειριστούν, ενώ νέες τάσεις, δεδομένα και διατροφικά συστήματα αναδύονται, συστήματα τα οποία φέρνουν στο τραπέζι μας καινούργιες τροφές και διατροφικά πρότυπα, που δεν έχουν καμία σχέση με ό,τι ξέραμε μέχρι σήμερα. «Ακούσατε για την αντιστροφή της διατροφικής πυραμίδας. Φεύγουμε από τα λαχανικά και τα φρούτα που ήταν η βάση και πάμε τώρα να βάλουμε ως βάση το κρέας. Ακούτε για την περίπτωση των εντόμων από τα οποία θα έχουμε πρωτεΐνη. Ακούτε για την περίπτωση του κρέατος το οποίο θα παράγεται από τρισδιάστατους εκτυπωτές, ακούτε για το τεχνητό κρέας», παρέθεσε χαρακτηριστικά ο καθηγητής εξηγώντας πως οι νέες αυτές «τάσεις», δεν είναι τυχαίες, ούτε απλώς η προσπάθεια κάποιου να εξερευνήσει τις παραπάνω δυνατότητες – αν μπορούμε δηλαδή να φτιάξουμε τεχνητό κρέας – αλλά όπως είπε ο κ. Πυρίντσος «αυτά τα πράγματα σχετίζονται με αυτά που λέμε κινητήριες δυνάμεις του αγροδιατροφικού συστήματος και γενικότερα του διατροφικού συστήματος αν πια μπορούμε να μιλάμε για ένα διατροφικό σύστημα σε πλανητικό επίπεδο γιατί πια μιλάμε για πολλά διατροφικά συστήματα».
Ο απλός άνθρωπος πάντως μπροστά σε αυτά τα γεγονότα όπως τόνισε ο κ. Πυρίντσος δεν μπορεί να έχει άμεσο ενεργό ρόλο. Αυτό που όμως μπορεί να καθορίσει είναι το πως θα συμπεριφερθεί ως καταναλωτής όταν θα αρχίσουν πράγματι να προωθούνται τα νέα διατροφικά πρότυπα. «Ο απλός άνθρωπος σίγουρα θα έχει ρόλο στο θέμα που λέμε συμπεριφορική οικολογία με το πως θα διαμορφωθεί η συμπεριφορά του δηλαδή σαν καταναλωτής όταν αρχίσουν και διαμορφώνονται διάφορα διατροφικά πρότυπα, νέα και τελείως απομακρυσμένα από τον ίδιο. Και εκεί πέρα τώρα βλέπουμε ότι η θεωρία που υπάρχει στην οικολογία μπορεί να μας ερμηνεύσει πάρα πολλά πράγματα γύρω από αυτό».
Ο ίδιος ο απλός αγρότης όπως επεσήμανε ο κ. Πυρίντσος είναι αδύναμος μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις. Η πολιτεία αυτό που μπορεί να κάνει, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι η ουσιαστική στήριξη, η χάραξη αγροτικής πολιτικής με αναπτυξιακό χαρακτήρα και όχι «επιδοτησιακό», όπως ανέφερε χαρακτηριστικά. «Χωρίς την υποστήριξη της πολιτείας σας διαβεβαιώ είναι αδύνατο να προσδιοριστεί ο αγρότης σε αυτό περιβάλλον. Απλώς η υποστήριξη αυτή θα πρέπει να είναι ουσιαστική και όχι μια επιδοτησιακή του τύπου «πάρτε λεφτά και δείτε τι θα κάνετε». Δηλαδή θα πρέπει η πολιτεία να σταθεί δίπλα και να λύσει πραγματικά προβλήματα και να του δώσει μια αναπτυξιακή προοπτική».
Επιστροφή στις ρίζες
Ο καθηγητής Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Yale, Βασίλης Βασιλείου, από την πλευρά του στάθηκε στις άμεσες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος άνθρωπος, ο οποίος εξαιτίας των περιβαλλοντολογικών ζητημάτων εκτίθεται συνεχώς σε χημικά και ρύπους βλαβερούς για την υγεία του. Μάλιστα τόνισε πως πιστεύεται στην επιστημονική κοινότητα ότι ο λόγος που διαπιστώνεται όλο και συχνότερα στις μέρες μας νέοι άνθρωποι να νοσούν από καρκίνο όπως του συκωτιού, οφείλεται στις περιβαλλοντολογικές προκλήσεις.
Οπότε για τον καθηγητή καθοριστική για την υγεία του ανθρώπου σήμερα είναι η διατροφή του. Το ελαιόλαδο όπως είπε είναι ικανό να προστατεύσει τον άνθρωπο, ενώ τόνισε: «Μια λύση είναι να κοιτάξουμε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαμε να κάνουμε καλύτερη τη ζωή μας. Αυτό που είναι σημαντικό είναι πως μπορούμε να πάμε στις ρίζες μας. Στην καλή διατροφή. Ώστε να προστατευτούμε από αυτούς τους περιβαλλοντολογικούς ρύπους και ειδικά το ελαιόλαδο που είναι ένα θέμα πολύ σημαντικό για την Κρήτη και για όλους μας μπορεί να μας προστατεύσει», κατέληξε ο καθηγητής.
