Ο επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και επιστημονικά υπεύθυνος του Ινστιτούτο «ΕΝΑ», Νίκος Ερηνάκης μιλάει στα «Ρ.Ν.» για το νέο προπτυχιακό πρόγραμμα του τμήματος Φιλοσοφίας με τίτλο «Φιλοσοφία και Διακυβέρνηση της Τεχνολογίας»
Το πρόγραμμα προβλέπει υποχρεωτική, αμειβόμενη πρακτική άσκηση και συνεργασία με μεγάλους ιδιωτικούς εταιρικούς κολοσσούς όπως η Google
Σε μία εποχή κατακλυσμού πληροφορίας, ακραίων τεχνολογικών μετασχηματισμών, πολλαπλών κρίσεων και επαναπροσδιορισμού ρόλων, αξιών και αντιλήψεων, μία ήπια τεχνοφιλία, με εκδημοκρατική στόχευση και χαρακτηριστικά είναι ενδεχομένως το εργαλείο που μπορεί να εξυπηρετήσει την αναδιαμόρφωση εν τέλει, του αχανούς πεδίου των ψηφιακών μέσων σήμερα. Ουσιαστικά, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, με όρους διαφάνειας, ελέγχου, ενημέρωσης, γνώσης και διαχείρισης της πληροφορίας, το οποίο θα συμβάλλει στη συνέχιση της ανάπτυξης, βελτιώνοντας καθημερινές λειτουργίες και κυρίως τη σχέση του ατόμου με τον ψηφιακό κόσμο. Η έκθεση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η έλλειψη ελεγκτικών μηχανισμών στο περιεχόμενο που παιδιά και ενήλικες καταναλώνουν, η τεχνητή νοημοσύνη, που χρησιμοποιείται ενίοτε για αντικατάσταση και όχι για θωράκιση ή ενίσχυση του παραγόμενου έργου, καθώς και μία σειρά από ηθικές, νομικές και πολιτικές προκλήσεις που αναδύονται με μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση πλέον, είναι ορισμένα μόνο από τα αναπάντητα προβλήματα, τα οποία χρήζουν κριτικό αναστοχασμό, οριοθέτηση και σαφείς, συναινετικές κατευθυντήριες γραμμές προσέγγισης. Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η δημιουργική αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, με πρόθεση προαγωγής της γνώσης, της διεπιστημονικότητας, της αξιόλογης παραγωγής περιεχομένου και της αναδιάταξης εκπαιδευτικών και κοινωνικών διεργασιών. Πρόκειται για εγχείρημα, το οποίο εκτός του ότι εναρμονίζεται με τις ανάγκες της σημερινής αγοράς εργασίας σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, αποτελεί και μοναδική διέξοδο στην κατανόηση του σύγχρονου κόσμου και των χαρακτηριστικών του, στον εντοπισμό κλίσεων, ταλέντων και προτιμήσεων και στην ενίσχυση της αυτογνωσίας του κάθε ατόμου ξεχωριστά. Καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία του, διαδραματίζει η επιστήμη της φιλοσοφίας, ως κινητήριος μοχλός που βρίσκεται στην βάση της κατανόησης και της αξιολόγησης των εξελίξεων, συμβάλλοντας στην πρόταση πολιτικών και στους τρόπους εφαρμογής τους. Συνήθως η εξέταση των τεχνολογικών όρων, η χρήση υπολογιστικών συστημάτων, η αξιοποίηση των αλγορίθμων, ακόμα και η ανάγνωση των οικονομικών εξελίξεων, κρίνεται ότι αποτελεί αρμοδιότητα των θετικών, τεχνολογικών επιστημών.
Απέναντι σε αυτήν την τάση, το τμήμα Φιλοσοφίας της Φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, μέσα από το καινούργιο προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών του, με τίτλο «Φιλοσοφία και Διακυβέρνηση της Τεχνολογίας» καλείται να διαμορφώσει αποφοίτους ικανούς, να αναλύουν κριτικά τις προκλήσεις που επιφέρει αυτός ο μετασχηματισμός. Το πρόγραμμα παρουσιάστηκε το απόγευμα της Δευτέρας σε διαδικτυακή εκδήλωση που διοργάνωσε το τμήμα, θέτοντας σε προτεραιότητα την επαγγελματική αποκατάσταση των υποψήφιων φοιτητών που θα το παρακολουθήσουν και συνδυάζοντας τρία, σημαντικά αναδυόμενα, επιστημονικά πεδία στο διεθνές ακαδημαϊκό στερέωμα. Το ΠΠΣ αναπτύσσεται σε οκτώ εξάμηνα σπουδών και περιλαμβάνει 43 μαθήματα, προβλέποντας επίσης υποχρεωτική και αμειβόμενη πρακτική άσκηση σε δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς, όπως start up’s εταιρείες, δεξαμενές σκέψης και μεγάλους εταιρικούς κολοσσούς, όπως η Google.
«Ένα κοινωνικό συμβόλαιο για την ψηφιακότητα με όρους ελευθερίας, αυθεντικότητας, αλληλεγγύης και ισότητας»
Το πραγματικό στοίχημα, σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο υπεύθυνος επικοινωνίας του προγράμματος, επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και επιστημονικά υπεύθυνος του Ινστιτούτου ΈΝΑ, Νίκος Ερηνάκης είναι η καλλιέργεια ερευνητών και επαγγελματιών, με όραμα για την εξέλιξη, κοινωνική ανησυχία για τη δημιουργία και με γνώσεις για την αξιοποίηση της τεχνολογίας. «Δηλαδή να επιστρέψει ο άνθρωπος προς τον έλεγχο και την κατεύθυνση, όχι με τεχνοφοβία. Δεν μπορούμε προφανώς να λειτουργούμε αναχρονιστικά ή φοβικά, αλλά ούτε με κάποια τεχνολατρεία, να γινόμαστε έρμαια του που πάει η τεχνολογία. Αυτό που χρειαζόμαστε, έχοντας αυτοπεποίθηση, είναι μια ήπια τεχνοφιλία, η οποία να είναι εκδημοκρατιστική και εξανθρωπιστική, δηλαδή να μας βοηθήσουν τα εργαλεία μας, όπως πάντα στην ιστορία του είδους μας, σε κάθε εξέλιξη να γίνουμε ακόμα περισσότερο άνθρωποι, δηλαδή να πραγματώσουμε ακόμα περισσότερο την ανάπτυξή μας και παράλληλα να βελτιώσουμε την δημοκρατία μας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για την τεχνητή νοημοσύνη γιατί βλέπουμε ότι ακόμα δεν συμφωνούμε ούτε στην ορολογία διεθνώς, είμαστε ακόμα στα πρώτα στάδια περιγραφής και ανάπτυξης αυτού, αλλά και κυρίαρχα τι θέλουμε να γίνει όλο αυτό, προς τα που θέλουμε να μετασχηματιστεί και να αλλάξει όλο αυτό, ώστε όχι εμείς να υπηρετήσουμε αυτό, αλλά αυτό να εξυπηρετήσει εμάς προς το μετασχηματισμό μας προς αυτό που θέλουμε να γίνει», τόνισε. Όπως επίσης επεσήμανε, υπάρχει η ανάγκη για την διαμόρφωση ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου για το πεδίο της ψηφιακότητας. «Σε μία εποχή επιταχυντισμού, που όλα είναι αδιανόητα γρήγορα, αλλά και αδιανόητα επιφανειακά, εμείς μπορούμε να κάνουμε έναν δημιουργικό και κριτικό αναστοχασμό, να εμβαθύνουμε και να μπορέσουμε να διαμορφώσουμε και μία οριοθέτηση, με κριτικό τρόπο, για να ωθήσουμε τα πράγματα προς τα μπροστά, προς τη σωστή κατεύθυνση, δηλαδή με ένα συγκεκριμένο αξιακό σύστημα. Με όρους ελευθερίας και αυθεντικότητας, αλληλεγγύης και ισότητας, θέλουμε να προσδώσουμε τη δυνατότητα βάσης, δηλαδή τα εργαλεία που χρειαζόμαστε για να κάνουμε πρωτίστως αυτήν την συζήτηση, διαβούλευση και να πάρουμε και αποφάσεις για την κοινωνία ευρύτερα. Ένα τέτοιο κοινωνικό συμβόλαιο είναι απαραίτητο στον 21ο αιώνα και θα προασπίζει και θα προωθεί την δυνατότητα της κοινωνίας μας σε όλες τις μεγάλες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει και οι οποίες είναι άμεσα αλληλένδετες. Χρειαζόμαστε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που δεν μπορεί παρά η τεχνολογία και δη η ΤΝ και η ψηφιακότητα να είναι στον πυρήνα όλης αυτής της πρωτοβουλίας, ως εργαλείο δημιουργικής ανάπτυξης και καινοτομίας και όχι ως εργαλείο αποξένωσης και αλλοτρίωσης, όπως γίνεται σε μεγάλο βαθμό μέχρι τώρα», κατέληξε.
Εναρμονισμός με τις διεθνείς τάσεις και ανάδυση επαγγελματικών προοπτικών
Καινοτόμο, πηγαία διεπιστημονικό και μάλιστα το μοναδικό στο είδος του στην Ελλάδα είναι το νέο προπτυχιακό πρόγραμμα, σύμφωνα τον κ. Ερηνάκη. «Δεν μιλάμε για ένα παλαιού τύπου προπτυχιακό πρόγραμμα, στο οποίο έμπαινε κανείς και μετά το δεύτερο έτος ακολουθούσε μία συγκεκριμένη κατεύθυνση για να εξειδικευτεί, αλλά αντίθετα δεν έχει κατευθύνσεις. Στόχος μας είναι στο πρώτο έτος να τεθούν όλα τα θεμέλια και στα τρία πεδία και από εκεί και πέρα ξεκινάμε συνδυαστικά μαθήματα, που συνδέουν τα τρία πεδία μεταξύ τους», ανέφερε μεταξύ άλλων και στη συνέχεια συμπλήρωσε: «Στην εποχή των τόσο μεγάλων πολυκρίσεων και πολυμετασχηματισμών που βιώνουμε σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας, της οικονομίας, της επιστήμης, αλλά κυρίως της τεχνολογίας, χρειαζόμαστε να οχυρωθούμε και με έναν συνδυασμό ανθρωπιστικών και τεχνολογικών και πολιτικών σπουδών. Δηλαδή να επιστρέψουμε πίσω στη βάση της γνώσης, της φιλοσοφίας, του δημιουργικού και κριτικού στοχασμού. Ακολουθούμε ένα ρεύμα το οποίο ήδη στο εξωτερικό είναι κυρίαρχο και ήδη βλέπουμε μία ιδιαίτερη άνθηση και ζήτηση αυτού του συνδυασμού των τριών πεδίων και προσπαθούμε να το φέρουμε με ακόμα πιο προωθητικό και καινοτόμο τρόπο στην χώρα μας, συνειδητοποιώντας ότι η φιλοσοφία είναι αναγκαία και επείγουσα στις μέρες μας, για να αντιμετωπίσουμε όλες αυτές τις μεγάλες προκλήσεις. Και για να μπορέσουμε να εφαρμόσουμε όλα αυτά τα οποία αναπτύσσουμε στην φιλοσοφία, χρειαζόμαστε και ειδικές γνώσεις τεχνολογίας, να ξέρουμε τι είναι ο αλγόριθμος, πώς δουλεύει, να μπορούμε να καταλάβουμε τα υπολογιστικά συστήματα, να έχουμε κάποιες καλές γνώσεις σε αυτά τα πεδία».
Οι σχολές των ανθρωπιστικών επιστημών, ιδιαίτερα στα Περιφερειακά Πανεπιστήμια υπόκεινται μία διαρκή συρρίκνωση και απαξίωση τα τελευταία χρόνια, με το ΠΠΣ να καλείται να δώσει απάντηση σε έναν από τους βασικούς προβληματισμούς, αυτόν της επαγγελματικής αποκατάστασης. «Μας ενδιαφέρει πολύ, γιατί καταλαβαίνουμε ότι και αυτό είναι μία αγωνία, προφανώς δεν ζούμε σε κάποιο ακαδημαϊκό χρυσελεφάντινο πύργο. Θέλουμε οι γονείς και οι νέοι να ξέρουν ότι ξεκινούν ένα πρόγραμμα για να αποκτήσουν ένα πτυχίο, με το οποίο μετά μπορούν να δουν μπροστά τους καθαρά και κάποιες επαγγελματικές προοπτικές. Αυτή η δυνατότητα να συνδέσουμε την φιλοσοφία και να αναδείξουμε τον πυρηνικό της ρόλο στο πώς διαμορφώνουμε το μέλλον μας, με αυτά τα πρακτικά εφόδια, ανοίγει μία δυνατότητα πολύ μεγάλου εύρους και βάθους για τις επαγγελματικές προοπτικές. Σε μια εποχή τόσο έντονου επιταχυντισμού, όπου οι δουλειές και οι ανάγκες της αγοράς εργασίας αλλάζουν σε τέτοιο βαθμό και τέτοια ταχύτητα όπως ποτέ άλλοτε στο παρελθόν, έχει σημασία να εστιάζουμε στο ποια εφόδια, απαραιτήτως πολυεπιστημονικά, μπορούν να μας εμπλουτίσουν με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούμε όχι μόνο να ανταποκριθούμε αλλά και αυτόνομα να επιλέξουμε και αναπτύξουμε τα επαγγέλματα που οραματιζόμαστε ότι θέλουμε να ασκήσουμε στη ζωή μας, και αυτό ακριβώς προσφέρει το νέο ΠΠΣ μας», κατέληξε ο κ. Ερηνάκης.
