Το ερευνητικό και μελετητικό έργο του Διεθνούς Κέντρου Πληθυσμιακής Δυναμικής του ΟΟΣΑ που εδράζει στην Κρήτη – Με αντικείμενο τη δημογραφία και την οικονομική ανάπτυξη και με κέντρο αναφοράς την Κρήτη λόγω της γεωπολιτικής της θέσης
Σε έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες διαμόρφωσης της αγοράς εργασίας σήμερα εξελίσσεται το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα, αλλά και στην Κρήτη, σε μία περίοδο που βασικοί πυλώνες στήριξης της τοπικής οικονομίας του νησιού, όπως ο τουρισμός και ο πρωτογενής τομέας στερούνται αναγκαίων εργατικών χεριών. Η μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και η μετανάστευση αποτελούν φαινόμενα που επηρεάζουν άμεσα την παραγωγικότητα, την κοινωνική συνοχή και την οικονομική ανάπτυξη του τόπου, με τις προβλέψεις για τα επόμενα 20-30 χρόνια να δείχνουν μια σημαντική μείωση του πληθυσμού σε παραγωγική ηλικία, με αποτέλεσμα οι θέσεις εργασίας να μένουν κενές και οι συνταξιούχοι να υπερβαίνουν τους ενεργούς εργαζόμενους. Μπορεί η Κρήτη να εμφανίζει ελαφρώς καλύτερους δείκτες στο δημογραφικό σε σχέση με την ηπειρωτική Ελλάδα, ωστόσο αυτό δεν αποτελεί σημάδι εφησυχασμού, για μία οικονομία με σημαντικές παθογένειες. Η ανάγκη για ένταξη στην αγορά εργασίας, κοινωνικών ομάδων που δεν είναι ενταγμένες σε ικανοποιητικό βαθμό, όπως οι γυναίκες, οι νέοι και οι μεσήλικες είναι μεγάλη και αποτελεί μία μακροπρόθεσμη λύση μετριασμού των συνεπειών του δημογραφικού, την ώρα που η μετάκληση εργαζομένων από χώρες του εξωτερικού προβάλλει επίσης σαν μία λύση άμεσης απόδοσης. Η συγκέντρωση δεδομένων και η μελέτη τάσεων για τη δημογραφία, την απασχόληση, την αγορά εργασίας, την εκπαίδευση και την κοινωνική πολιτική είναι το έργο που επιτελεί το Διεθνές Κέντρο Πληθυσμιακής Δυναμικής (OECD Crete Centre on Population Dynamics) του Οργανισμού για την Οικονομική Συνεργασία και την Ανάπτυξη (ΟΟΣΑ) που έχει ιδρυθεί στην Κρήτη. Πρόκειται για ένα κέντρο παροχής πολιτικών και αναλύσεων σημαντικών δεικτών της Κρητικής, Ελληνικής και Ευρωπαϊκής οικονομίας και κοινωνίας με έμφαση στην παρακολούθηση και την αξιολόγηση των δημογραφικών τάσεων, ως καθοριστικών παραγόντων επιρροής της εξέλιξης του κοινωνικοοικονομικού γίγνεσθαι, καθώς και καταγραφής των ελλείψεων, των αναγκών και των προβλημάτων της αγοράς. Κάθε χρόνο μάλιστα διοργανώνεται από τον ΟΟΣΑ και το Κέντρο ένα διεθνές συνέδριο στα Χανιά, στο οποίο συμμετέχουν σημαντικές προσωπικότητες από όλο τον κόσμο, με τη θεματική του φετινού συνεδρίου τον Νοέμβριο, στο οποίο είναι καλεσμένος και ο πρωθυπουργός να έχει στο επίκεντρο τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και τις δημογραφικές προκλήσεις.
Αξιοποίηση των διαθέσιμων δεξαμενών στην αγορά εργασίας
Κοινή διαπίστωση όλων των ερευνών είναι το γεγονός ότι υπάρχουν ολοένα και λιγότεροι νέοι και συνεπώς λιγότερα εργατικά χέρια και άνθρωποι σε παραγωγική ηλικία από 20 μέχρι 55, οι οποίοι θα μπορούσαν να ενισχύσουν και ουσιαστικά να αποτελέσουν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής αγοράς εργασίας. Σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο Νεκτάριος Αλεξόπουλος, Επικεφαλής του Διεθνούς Κέντρου του ΟΟΣΑ στην Κρήτη και καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, υπάρχει ανάγκη για αξιοποίηση δεξαμενών εργαζομένων που βρίσκονται σε έλλειψη στην αγορά εργασίας. «Οι γυναίκες δεν εργάζονται στο βαθμό που θα έπρεπε και έχει ανάγκη η αγορά. Οι γυναίκες στην αγορά εργασίας δεν είναι 50-50 με τους άντρες, υπάρχουν πολλά περιθώρια για απασχόληση. Οι εργοδότες εξακολουθούν να είναι διστακτικοί στο να προσλάβουν γυναίκες, γιατί φοβούνται μία ενδεχόμενη εγκυμοσύνη. Υπάρχει ένας κόφτης εκεί», ανέφερε και στη συνέχεια σημείωσε τη μεγάλη ανεργία στους νέους: «Υπήρχε επίσης και εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη ανεργία στους νέους, η οποία ακουμπάει το 14-15%. Υπάρχουν επίσης αυτοί που έφυγαν με το brain drain και πρέπει να δοθούν κίνητρα να επιστρέψουν. Δυστυχώς υπάρχει διαθεσιμότητα θέσεων στην αγορά εργασίας, αλλά δεν υπάρχουν άνθρωποι να δουλέψουν». Στη συνέχεια ο κ. Αλεξόπουλος συμπλήρωσε: «Μία άλλη δεξαμενή είναι οι μεσήλικες, οι άνω των 40, αυτοί αν χάσουν τη δουλειά τους, δεν είναι εύκολο να ξαναβρούν δουλειά. Αυτούς τους θέλεις μέσα στην αγορά εργασίας». Επιπλέον, μία μεγάλη αναξιοποίητη δεξαμενή, η οποία μάλιστα ξεπροβάλλει ως μία λύση άμεσης απόδοσης είναι η μετακλητή μετανάστευση, η οποία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και στην Κρήτη. «Πρόκειται για μία λύση άμεσης απόδοσης, αλλά θέλει δουλειά, αρχικά να εντοπίσεις τι ακριβώς χρειάζεσαι, δηλαδή υδραυλικούς, μηχανικούς, προγραμματιστές και μετά να βρεις ανθρώπους που σιγά-σιγά θα τους χρησιμοποιείς κάθε χρόνο. Η Κρήτη έχει πρωτογενή τομέα, αλλά ελάχιστοι θα πάνε να δουλέψουν στα θερμοκήπια ή στις ελιές. Επίσης υπάρχουν ξενοδοχεία και έντονο το τουριστικό στοιχείο, αλλά δεν απασχολούνται οι άνθρωποι στον βαθμό που θα έπρεπε στον τουρισμό. Οπότε εδώ χρειάζονται πολιτικές που σχετίζονται με το πώς θα φέρεις τους ανθρώπους στην αγορά εργασίας και πως θα βάλεις σε αυτήν αναξιοποίητες δεξαμενές υποψήφιων εργαζομένων», ανέφερε.
Σημαντικές ελλείψεις στο παραγωγικό εργατικό δυναμικό την επόμενη 20ετία
Μειωμένος κατά περίπου 40% θα είναι ο πληθυσμός της Ελλάδας την επόμενη εικοσιπενταετία, με το δημογραφικό πρόβλημα να οδηγεί σε γερασμένο γενικό πληθυσμό και ολοένα και λιγότερες γεννήσεις. «Στην Ελλάδα η κάθε γυναίκα γεννάει περίπου 1,2 παιδιά, ενώ θα έπρεπε να γεννάει 2 παιδιά. Αν δούμε τα δεδομένα, η Ελλάδα σε 20 χρόνια θα είναι 6,5-7 εκατομμύρια, το 2050 δηλαδή. Αυτό σημαίνει ότι πάνω από το 50% αυτού του πληθυσμού θα είναι πάνω από 50 χρονών, δηλαδή θα έχουμε ελλείψεις στο εργατικό δυναμικό 20-40 χρονών. Θα καταρρεύσει το συνταξιοδοτικό μας σύστημα, γιατί αυτός που παίρνει τη σύνταξη σήμερα στηρίζεται στις εισφορές που πληρώνει αυτός που εργάζεται», ανέφερε ο κ. Αλεξόπουλος και στη συνέχεια συμπλήρωσε ότι η παροχή κινήτρων για αύξηση των γεννήσεων είναι ένα μέτρο που δεν έχει άμεση εφαρμογή και αποτελέσματα. «Το να δώσουμε κίνητρα για να γεννηθούν παιδιά είναι μία λύση που θα χρειαστεί καιρό για να λειτουργήσει, επομένως αυτό που πρέπει να ξέρουμε είναι ότι θα πρέπει να περιμένουμε 20 με 30 χρόνια για να δούμε αποτελέσματα», ανέφερε και επίσης σημείωσε ότι: «Σε λίγα χρόνια θα είμαστε μία οικογένεια μεσηλίκων. Αυτή η κοινωνία μεσηλίκων θα τροφοδοτήσει την οικονομία και με εργατικά χέρια, δηλαδή πλέον δεν θα παίρνουμε σύνταξη στα 67, όπως είναι τώρα. Αυτά τα όρια θα γίνουν εθελοντικά σύμφωνα με τις μελέτες, όπως επίσης δείχνουν ότι και παιδιά που γεννιούνται σήμερα θα πεθάνουν σε πολύ μεγαλύτερη ηλικία», υπογράμμισε ο κ. Αλεξόπουλος και τέλος επεσήμανε ότι η εικόνα που σκιαγραφείται περιγράφει μία «ασημένια οικονομία»: «Μία οικονομία των 50+. Το στοίχημα είναι να τους κρατήσεις ενεργούς και να τους ξαναβάλεις στην παραγωγή, αλλιώς θα υπάρχει σοβαρό θέμα. Αυτή είναι η δεξαμενή που γίνονται προσπάθειες να ενεργοποιηθεί». Επιχειρώντας να απαντήσει τώρα στο γιατί δεν μπορούν να απασχοληθούν οι νέοι άνθρωποι στην τοπική αγορά εργασίας, ο κ. Αλεξόπουλος εξήγησε στα «Ρ.Ν.» ότι η αγορά εργασίας δεν είναι φτιαγμένη με έναν τρόπο που να είναι ελκυστική. Ωστόσο, όπως τόνισε, το Κέντρο προτείνει λύσεις που αφορούν την καλύτερη εκπαίδευση και κατάρτιση, καθώς και την πιο στοχευμένη προσέγγιση των επιμορφωτικών προγραμμάτων, όπως για παράδειγμα αυτά της ΔΥΠΑ. «Επίσης ένα μεγάλο πρόβλημα με τους νέους είναι ότι αυτό που λέμε skilled labor (εργασία υψηλής εξειδίκευσης) δεν είναι καλά εκπαιδευμένο το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό, γιατί δεν έχουμε καλή επαγγελματική και τεχνική εκπαίδευση», ανέφερε ο κ. Αλεξόπουλος, επιβεβαιώνοντας ότι υπάρχει έλλειψη σε νέους επιστήμονες, αναγκαίους για την στελέχωση της αγοράς εργασίας. «Οι πολιτικές που χρειάζονται πρέπει να είναι μακροχρόνιες και να είναι έξυπνες», κατέληξε ο κ. Αλεξόπουλος.
Ελαφρώς καλύτερους δείκτες στο δημογραφικό η Κρήτη από την υπόλοιπη Ελλάδα
Μεγάλο πρόβλημα εντόπισε ο κ. Αλεξόπουλος και αποδεικνύεται και από την ερευνητική προσέγγιση του Κέντρου, στον πρωτογενή τομέα της Κρήτης, καθώς και στην έλλειψη εργατικών χεριών στον τουρισμό, γεγονότα που ο κ. Αλεξόπουλος απέδωσε τόσο στο δημογραφικό, όσο και στην απομάκρυνση των νέων από αυτούς τους τομείς. «Φυσικά και η Κρήτη έχει θέμα με το δημογραφικό της, γιατί ο δείκτης γεννήσεων είναι κάτω από 2 (παιδιά ανά γυναίκα). Για να μην υπάρχει πρόβλημα στην αντιστοιχία θανάτων γεννήσεων, πρέπει ο «βαθμός αναπλήρωσης» (fertility rate), του πληθυσμού, κάθε γυναίκα να γεννάει τουλάχιστον 2 παιδιά. Η Κρήτη είναι λίγο πιο πάνω από την ηπειρωτική Ελλάδα σε αυτόν τον δείκτη», γεγονός που οφείλεται στο ότι «Η νησιωτικότητα που συνδέεται με τον τουρισμό βοηθάει στο να παραμένουν νέοι και να μην υπάρχει ερήμωση στον τόπο. Με αυτήν την έννοια υπάρχουν περισσότερα νέα ζευγάρια και περισσότερα από ότι στην Ευρυτανία για παράδειγμα», σημείωσε ο κ. Αλεξόπουλος, εξειδικεύοντας τα στοιχεία για το Ρέθυμνο: «Κάθε γυναίκα στον νομό Ρεθύμνου δεν γεννάει 3 και 4 παιδιά, αλλά γεννάει 1 προς 2, την ώρα που η υπόλοιπη Ελλάδα είναι στο 1,2. Και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι υπάρχει διαθεσιμότητα εργασίας και κρατιούνται ακόμα νέοι άνθρωποι στον νομό. Είναι οριακές οι διαφορές με τους υπόλοιπους νομούς της Κρήτης και υπάρχει μία μικρή διαφορά με την υπόλοιπη Ελλάδα». Τέλος, ο κ. Αλεξόπουλος τόνισε ότι τα προβλήματα της Κρητικής οικονομίας είναι ένα «τυπικό παράδειγμα της άμεσης ανάγκης για μετακλήσεις». Όπως εξήγησε: «Υπάρχει ένας πρωτογενής τομέας που προσφέρει θέσεις εργασίας, αλλά δεν υπάρχουν άνθρωποι να πάνε να δουλέψουν. Αν δεν το κάνει θα καταρρεύσει η παραγωγή. Πρέπει να αξιοποιήσουμε όλες τις δεξαμενές και παράλληλα χρειαζόμαστε έξυπνες πολιτικές για να βάλουμε περισσότερα εκπαιδευμένα και κατάλληλα παιδιά με προγράμματα κατάρτισης και επανακατάρτισης και με κίνητρα για να μπουν στην αγορά εργασίας».
