Στη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Μαρτίου 2026 που έληξε, διακρίναμε αρκετά τρωτά σημεία στα οποία θα αναφερθούμε στη συνέχεια. Η γενική εντύπωση είναι ότι η σύνοδος κινήθηκε σε δυο παράλληλα σύμπαντα: αφενός τη γεωπολιτική ασφάλεια (Ουκρανία, Ιράν/Μέση Ανατολή, ναυσιπλοΐα, άμυνα), αφετέρου την οικονομική ανθεκτικότητα της ΕΕ (ανταγωνιστικότητα, ενιαία αγορά, επενδύσεις, ενέργεια, μετανάστευση, πολυμέρεια, δημοκρατική ανθεκτικότητα). Τα αποτελέσματα της συνόδου ήταν από ανύπαρκτα μέχρι αδύναμα και αρχίζει να λειτουργεί ένας προβληματισμός που αφορά την παρούσα διολίσθηση της ΕΕ, χωρίς ορατό μέλλον.
Μπορεί τα αποτελέσματα της τελευταίας συνόδου να μην είναι αναμενόμενα και να επιδεικνύουν την ανικανότητα και την έλλειψη συνοχής των κρατών μελών, αλλά αυτή η Σύνοδος Κορυφής της 19ης Μαρτίου 2026 επιχείρησε να εκπέμψει ένα μήνυμα ευρωπαϊκής συνοχής σε μια περίοδο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζεται ταυτόχρονα από δύο μεγάλα μέτωπα αστάθειας: τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή1.
Στα επίσημα συμπεράσματα, οι ηγέτες της ΕΕ καταγράφουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: Ουκρανία, Μέση Ανατολή, ανταγωνιστικότητα και ενιαία αγορά, ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια, μετανάστευση, πολυμέρεια και, στα «άλλα σημεία», την ενίσχυση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας της Ευρώπης. Η ίδια η σελίδα της συνόδου δείχνει καθαρά ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θέλησε να παρουσιάσει μια ενιαία εικόνα: εξωτερική ασφάλεια, οικονομική ανθεκτικότητα και θεσμική προστασία της ΕΕ ως τμήματα του ίδιου προβλήματος.
Στο σκέλος της Μέσης Ανατολής, το Συμβούλιο μιλά με ιδιαίτερα αυστηρή γλώσσα. Ζητεί αποκλιμάκωση, αυτοσυγκράτηση, προστασία αμάχων και πολιτικών υποδομών, καθώς και πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Ζητεί ακόμη μορατόριουμ σε πλήγματα κατά ενεργειακών και υδάτινων εγκαταστάσεων, καταδικάζει τις αδιάκριτες επιθέσεις του Ιράν στην περιοχή, εκφράζει αλληλεγγύη προς τα κράτη που επλήγησαν και υπογραμμίζει την ανάγκη ελευθερίας ναυσιπλοΐας και ασφάλειας στα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, επισημαίνει τον ρόλο των επιχειρήσεων EUNAVFOR ASPIDES και ATALANTA και ζητεί την ενίσχυσή τους με πρόσθετα μέσα.
Το ενεργειακό πρόβλημα αναφέρεται στο ειδικό κείμενο για τη Μέση Ανατολή καλεί την Επιτροπή να παρακολουθεί τις πιθανές επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ, στις τιμές ενέργειας, στις αλυσίδες εφοδιασμού και στις μεταναστευτικές πιέσεις, και να προτείνει μέτρα όπου χρειάζεται και αναφέρεται σε «Προσιτές τιμές ενέργειας και την Ενεργειακή Ένωση 2030», αποδεχόμενο το πόσο ευάλωτη παραμένει η Ευρώπη. Δηλώνει ότι η ενεργειακή μετάβαση είναι η πιο αποτελεσματική στρατηγική για στρατηγική αυτονομία, χαμηλότερες τιμές και ενίσχυση της ανθεκτικότητας, αλλά ταυτόχρονα παραδέχεται ότι χρειάζονται άμεσα στοχευμένες βραχυπρόθεσμες λύσεις. Μάλιστα, τονίζει ότι η σύρραξη στη Μέση Ανατολή έχει «άμεσο αντίκτυπο» στις τιμές ενέργειας για πολίτες και επιχειρήσεις και ζητεί συντονισμένη αντίδραση. Καλεί την Επιτροπή να παρουσιάσει εργαλειοθήκη προσωρινών μέτρων, επείγουσες παρεμβάσεις για τη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και επανεξέταση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών έως τον Ιούλιο του 2026 για να περιοριστεί η αστάθεια που μεταφέρεται στις τιμές ρεύματος.
Μπορούμε όμως να ασκήσουμε κριτική στο ότι τα συμπεράσματα αναγνωρίζουν τον κίνδυνο, της εκτροπής των τιμών και των ποσοτήτων ενέργειας, αλλά δεν τον αντιμετωπίζουν ακόμη με το ίδιο πολιτικό βάρος που δίνουν στην άμυνα, στη ναυσιπλοΐα και στη γεωπολιτική στάση της Ένωσης. Με άλλα λόγια, η ΕΕ περιγράφει το πρόβλημα πιο καθαρά και δεν μπορεί να το λύσει.
Αυτή η κριτική ενισχύεται από το ευρύτερο οικονομικό περιβάλλον. Τα μεγάλα πρακτορεία ειδήσεων μετέδωσαν ότι η κλιμάκωση του πολέμου με το Ιράν προκάλεσε έντονη άνοδο των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ η Κεντρική τράπεζα της Ευρώπης (ΕΚΤ) προειδοποίησε για μεγαλύτερους κινδύνους στον πληθωρισμό και στην οικονομική δραστηριότητα της ευρωζώνης.
Αυτό, όπως μεταδίδει το Reuters2 ανέφερε επίσης ότι, έως τη στιγμή της συνόδου, δεν είχε ακόμη παρουσιαστεί συντονισμένη ευρωπαϊκή δημοσιονομική απάντηση αντίστοιχη του σοκ. Αυτό ακριβώς τροφοδοτεί την εντύπωση ότι οι ηγέτες διολισθαίνουν σοβαρά στην αντιμετώπιση της προστασίας των οικονομιών και των νοικοκυριών της ΕΕ. Και δυστυχώς δε βλέπουμε ικανές αντιπολιτεύσεις να μπορούν να σπρώξουν τα πράγματα προς τη λύση τους!
Σημαντικό σημείο κριτικής αφορά την Ουκρανία, σχετικά με το δάνειο των 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία, που ενώ είχαν αποφασίσει τον περασμένο Δεκέμβριο να το δώσουν φαίνεται πως αρκετοί ευχαριστήθηκαν από τη συνεχιζόμενη ουγγρική αντίθεση. Έτσι πολλοί είναι εκείνοι που περιέγραψαν τη σύνοδο ως ακόμη μία στιγμή όπου η ΕΕ έδειξε πολιτική βούληση υπέρ της Ουκρανίας, χωρίς όμως να έχει ακόμη οριστικά λύσει το θεσμικό πρόβλημα που προκαλεί η δυνατότητα ενός κράτους μέλους να μπλοκάρει μια κρίσιμη απόφαση.
Τελικά, η Σύνοδος του Μαρτίου 2026 δεν κατάφερε να πείσει ούτε ως προς τη δημοκρατική ανθεκτικότητα, ιδίως ως προς την παραπληροφόρηση και την ευθύνη των ψηφιακών πλατφορμών. Τονίζουμε μάλιστα ότι η αδυναμία να βρίσκουν λύσεις ειδικά σε σοβαρά προβλήματα όπως η ανατίμηση της ενέργειας, δημιουργεί πρόσθετη πίεση στη βιομηχανία, κινδύνους για τον πληθωρισμό και φθοράς της κοινωνικής συνοχής. Και ακριβώς εκεί η ΕΕ δείχνει ακόμη περισσότερο να διαχειρίζεται την κρίση παρά να την προλαβαίνει. Τονίζουμε ακόμη τη λάθος παράμετρο της παραγράφου 60 που αφορά τις Ανατολικές περιοχές της ΕΕ που συνορεύουν με τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και την Ουκρανία. Και λέμε λάθος παράμετρο γιατί δεν είναι μόνο αυτές οι περιοχές, αλλά και άλλες, αν συνυπολογίσουμε τη συνέχεια της οριογραμμής που φθάνει μέχρι τη διώρυγα του Σουέζ, βγαίνοντας από το Βόσπορο τότε μόνο μπορούμε να μιλήσουμε για τις «Ισχυρές περιοχές για μια ασφαλή Ευρώπη».
1https://www.consilium.europa.eu/el/meetings/european-council/2026/03/19/
2 https://www.reuters.com/business/energy/wrapup1-iran-targets-energy-facilities-across-gulf-after-israel-struck-its-key-2026-03-19/
