Η αξία της εφαρμογής διαπολιτισμικών προγραμμάτων στη σύγχρονη εκπαίδευση, όπου οι σχολικές τάξεις αποτελούν μικρογραφίες ενός κόσμου πολυπολιτισμικού και διαρκώς μεταβαλλόμενου, αποκτά συνεχώς ιδιαίτερη σημασία.
Η διαπολιτισμική εκπαίδευση, λόγω των φιλοσοφικών διαστάσεων που ενέχει, προωθεί τη δικαιοσύνη, την ισότητα ευκαιριών προς όλους και πολλές ακόμη αντίστοιχες κοινωνικές αξίες και αρχές. Η διαπολιτισμική διαχείριση της ετερότητας, ωστόσο, δεν επιτυγχάνεται γενικά και αόριστα. Χρειάζεται συγκεκριμένες, συστηματικές και συντονισμένες προσπάθειες, οι οποίες πραγματοποιούνται από ευαισθητοποιημένα πρόσωπα σε πολλούς τομείς.
Ο τομέας της εκπαίδευσης είναι καίριος και ζωτικός, καθώς μέσα σε αυτόν διοχετεύονται αλληλεπιδραστικά ιδέες που συντελούν στη διαμόρφωση των νέων ανθρώπων σε σκεπτόμενους, δημοκρατικούς πολίτες. Σε αυτή την προσπάθεια, ο ρόλος του εκπαιδευτικού κατέχει κεντρική θέση.
Σε τοπικές κοινωνίες με ιδιαίτερη αναπτυξιακή και πληθυσμιακή δυναμική, η σχολική πραγματικότητα αντανακλά καθημερινά την πολυσυλλεκτικότητα της. Σε τέτοια περιβάλλοντα, όπου η συνύπαρξη παιδιών και οικογενειών με διαφορετικές καταγωγές αποτελεί φυσικό κομμάτι της καθημερινότητας, η ανάγκη για σχεδιασμό και εφαρμογή διαπολιτισμικών προγραμμάτων καθίσταται οργανική. Όταν η σχολική ζωή εμπλουτίζεται από τη συνάντηση διαφορετικών γλωσσών, παραδόσεων, εμπειριών και τρόπων ζωής, μετατρέπεται σε μια ουσιαστική διαδικασία διαπολιτισμικής μάθησης, επωφελή για όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, η διαπολιτισμική συνεργασία σχολείου και οικογένειας αποτελεί έναν από τους πλέον βασικούς πυλώνες επιτυχίας. Η συνεργασία αυτή δεν περιορίζεται στην τυπική επικοινωνία για την πρόοδο των παιδιών ούτε εξαντλείται στη συμμετοχή σε σχολικές εορτές. Αντίθετα, προϋποθέτει την αναγνώριση των γονέων ως ισότιμων συνοδοιπόρων στην εκπαιδευτική διαδικασία και ως φορέων πολύτιμων γνώσεων, εμπειριών και πολιτισμικών πόρων.
Μέσω των βιωματικών μαθησιακών εμπειριών και των προγραμμάτων που οργανώνει, ο εκπαιδευτικός στοχεύει στην ουσιαστική αλληλεπίδραση των μαθητών και μαθητριών μεταξύ τους. Με τον τρόπο αυτό αμβλύνονται τα όποια συναισθήματα φόβου απέναντι στην ποικιλομορφία και οξύνεται η διάθεση για απόκτηση όλων εκείνων των στοιχείων που συμβάλλουν στη δημιουργία μιας συμπεριληπτικής τάξης, στην οποία τα παιδιά μαθαίνουν να σέβονται το ένα το άλλο, χωρίς διακρίσεις.
Κάθε οικογένεια, ανεξάρτητα από τη χώρα προέλευσης, τη γλώσσα που μιλά ή τις συνήθειες που διατηρεί, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση ενός σχολείου πιο ανοιχτού, δημοκρατικού και συμπεριληπτικού. Ιδιαίτερα σε σχολικές κοινότητες όπως αυτές της περιοχής μας, όπου η συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμικών καταγωγών αποτελεί έναν ζωντανό πλούτο, η δυνατότητα των γονέων να συμμετέχουν ενεργά στη ζωή του σχολείου αποκτά ξεχωριστή παιδαγωγική αξία.
Η παρουσία τους στον σχολικό χώρο, η μοιρασιά ιστοριών, ηθών και εθίμων, τραγουδιών, χορών, παραμυθιών, παραδόσεων, γαστρονομικών συνηθειών ή βιωμάτων από τη χώρα καταγωγής τους, δεν προσφέρει απλώς ευχάριστες εμπειρίες στα παιδιά, αλλά δημιουργεί ευκαιρίες για αυθεντική γνωριμία με τον «άλλο», αποδομεί στερεότυπα, καλλιεργεί την ενσυναίσθηση και ενισχύει τον αμοιβαίο σεβασμό.
Παράλληλα, κοινές δράσεις που φέρνουν κοντά γονείς, εκπαιδευτικούς και παιδιά -όπως εθελοντικές πρωτοβουλίες, καλλωπισμοί του σχολικού περιβάλλοντος, εργαστήρια δημιουργίας, εκθέσεις ή γιορτές- ενδυναμώνουν το αίσθημα του «ανήκειν» και μετατρέπουν το σχολείο σε μια ζωντανή κοινότητα μάθησης και συνεργασίας. Το σχολείο ανοίγει την αγκαλιά του και δέχεται όλα τα παιδιά και τους γονείς!
Τα παιδιά, με τη σειρά τους, αντιλαμβάνονται ότι οι οικογένειές τους αναγνωρίζονται και γίνονται αποδεκτές, γεγονός που συμβάλλει θετικά τόσο στην αυτοεκτίμησή τους όσο και στην ομαλή κοινωνική και σχολική τους προσαρμογή. Η σύγχρονη παιδαγωγική υπογραμμίζει ότι η πολιτισμική πολυμορφία δεν αποτελεί εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί, αλλά πλούτο που αξίζει να αξιοποιηθεί!
Ένα σχολείο που ανοίγει τις πόρτες του στην κοινωνία και αντιμετωπίζει τη διαφορετικότητα ως ευκαιρία μάθησης, προετοιμάζει τους αυριανούς πολίτες να ζουν και να συνεργάζονται σε κοινωνίες πλουραλιστικές, με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα, δημοκρατικό ήθος και κοινωνική ευαισθησία.
Η υλοποίηση διαπολιτισμικών προγραμμάτων δεν είναι, επομένως, μια περιστασιακή πρακτική ούτε μια συμβολική χειρονομία καλής θέλησης. Αποτελεί μια συνειδητή παιδαγωγική επιλογή, που ενισχύει τη συνοχή της σχολικής κοινότητας, αναδεικνύει τις δυνατότητες όλων των παιδιών και συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός σχολείου στο οποίο κάθε μαθητής και κάθε οικογένεια αισθάνεται ότι ανήκει, ότι ακούγεται και ότι έχει κάτι πολύτιμο να προσφέρει.
