Σε μια περίοδο εξαιρετικά δυσχερή με πολέμους στη γειτονιά μας και με επιπτώσεις σε όλους τους τομείς της οικονομίας, δημιουργεί τουλάχιστον περιέργεια η έκδοση μιας πολυσέλιδης μελέτης από την Κομισιόν, που παρουσίασε ανανεωμένη μεθοδολογία με την οποία επιχειρεί να εκτιμήσει τη δυνητική παραγωγή των κρατών-μελών έως και 50 χρόνια στο μέλλον. Η Κοινώς Συμφωνημένη Μεθοδολογία Συνάρτησης Παραγωγής1 είναι ένα κοινό υπολογιστικό πλαίσιο που δείχνει πού θα μπορούσε να οδηγηθεί κάθε οικονομία, εφόσον επαληθευτούν συγκεκριμένες δημογραφικές, παραγωγικές και θεσμικές παραδοχές. Από επιστημονική άποψη είναι καλοδεχούμενη, παρά τις κριτικές που μπορούν να στοιχειοθετηθούν. Στην πραγματικότητα όμως κατανοούμε ότι γίνεται προσπάθεια να κρυφτούν τα προβλήματα κάτω από το χαλί.
Τι είναι η δυνητική παραγωγή
Η δυνητική παραγωγή ή δυνητικό ΑΕΠ είναι το επίπεδο παραγωγής που μπορεί να διατηρήσει μια οικονομία χωρίς να προκαλεί επίμονες πληθωριστικές πιέσεις. Η διαφορά ανάμεσα στο πραγματικό και το δυνητικό ΑΕΠ ονομάζεται «παραγωγικό κενό»: Όταν είναι θετική, η οικονομία λειτουργεί πάνω από τη βιώσιμη δυναμικότητά της· όταν είναι αρνητική, εργασία, κεφάλαιο και άλλοι παραγωγικοί πόροι παραμένουν υποαπασχολούμενοι. Η προσπάθεια για κοινή μέθοδο ανάγεται στην πρώτη έγκριση από το ECOFIN το 2002, ώστε όλα τα κράτη-μέλη να αξιολογούνται με ενιαίους κανόνες. Πάντως, η Ομάδα Εργασίας για τη Δυνητική Παραγωγή ανέλαβε να επεκτείνει τις εκτιμήσεις έως πενήντα χρόνια από τη στιγμή της εκτίμησης (T+50). Η νέα μέθοδος που συμφωνήθηκε θα χρησιμοποιηθεί κυρίως στα δημοσιονομικά-διαρθρωτικά σχέδια
Οι τρεις κινητήρες της οικονομίας
Η Κοινώς Συμφωνημένη Μεθοδολογία της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπολογίζει το δυνητικό ΑΕΠ από τρεις παράγοντες: εργασία, κεφάλαιο και συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών(TFP).
Θεωρητικό υπόβαθρο υπάρχει, αρκεί να μπορεί ουσιαστικά να πραγματοποιηθεί. Διότι οι επιστημονικές παραδοχές μπορεί να είναι ουσιαστικές, στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για τεχνικές παραδοχές και όχι για βεβαιότητα ότι κάθε οικονομία θα έχει πράγματι επανέλθει σε ισορροπία. Είτε σε βραχυχρόνια επίπεδα, είτε σε μακροχρόνια.
Η Ελλάδα μέσα στο υπόδειγμα
Η Ελλάδα εντάσσεται ονομαστικά στις 14 παλαιότερες χώρες μέλη της ΕΕ, για τις οποίες εφαρμόζεται ο κανόνας κεφαλαίου. Μέχρι 15 χρόνια ο προβλέπεται σταδιακή μετάβαση και, στη συνέχεια, το κεφαλαιακό απόθεμα υποτίθεται ότι αυξάνεται περίπου μαζί με το δυνητικό προϊόν. Αυτό αποτελεί κοινή παραδοχή για τις παλαιότερες οικονομίες της ΕΕ και όχι απόδειξη ότι η Ελλάδα έχει ήδη φθάσει σε μακροχρόνια παραγωγική ισορροπία.
Η μεθοδολογία περιλαμβάνει επίσης δικλείδα για χώρες των οποίων το ΑΕΠ ανά άτομο εργάσιμης ηλικίας βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ για την ερχόμενη δεκαετία (T+10) και αυξάνεται βραδύτερα από τον ευρωπαϊκό ρυθμό έως την ερχόμενη πεντηκονταετία (T+50). Οι χώρες αυτές λαμβάνουν πρόσθετη υπολογιστική ώθηση, ώστε να αποφεύγεται η μακροχρόνια σχετική οπισθοδρόμηση. Η Ελλάδα δεν κατονομάζεται ως δικαιούχος. Η Ελλάδα δεν αποκλείεται από τη δικλείδα. Η ενεργοποίησή της θα κριθεί από τα αποτελέσματα των προβολών του συστήματος αυτού. Δηλαδή η Ελλάδα στην ερχόμενη δεκαετία αν είναι κάτω του μέσου όρου του ΑΕΠ της ΕΕ και εξακολουθεί να είναι και στις εκτιμήσεις για την ερχόμενη πεντηκονταετία κάτω του Μ.Ο. του ΑΕΠ της ΕΕ, τότε η δικλείδα ενεργοποιείται. Πρέπει όμως να πούμε ότι η «πρόσθετη υπολογιστική ώθηση» δεν είναι οικονομική ενίσχυση ούτε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Είναι μια τεχνική διόρθωση στο αποτέλεσμα του μοντέλου. Δεν προσφέρει στην Ελλάδα χρήματα, επενδύσεις ή πραγματική ανάπτυξη· μεταβάλλει μόνο τη μακροχρόνια υπολογιστική προβολή2.
Οι εαρινές προβλέψεις της Επιτροπής τοποθετούν την ελληνική ανάπτυξη στο 1,8% το 2026 και στο 1,6% το 2027, μετά το 2,1% του 2025. Οι επενδύσεις εξακολουθούν να στηρίζονται από το Ταμείο Ανάκαμψης, αλλά αναμένεται να επιβραδυνθούν μετά την ολοκλήρωσή του. Η ανεργία προβλέπεται να υποχωρήσει στο 7,9% το 2027, ενώ παραμένουν διαρθρωτικά προβλήματα δεξιοτήτων και μακροχρόνιας ανεργίας. Για την Ελλάδα, επομένως, το κρίσιμο ζήτημα είναι αν οι σημερινές χρηματοδοτήσεις θα μετατραπούν σε μόνιμη αύξηση επενδύσεων, παραγωγικότητας και συμμετοχής στην εργασία, ή απλά χορηγούνται χωρίς δομή επικερδούς χρήσης των πόρων αυτών3.
Πολιτικές αλλαγές και τεχνητή νοημοσύνη
Οι προβολές δεν μπορούν να ενσωματώσουν με βεβαιότητα μελλοντικές πολιτικές ανατροπές. Η προτεινόμενη αρχιτεκτονική του προϋπολογισμού 2028-2034 εντάσσει γεωργικούς και διαρθρωτικούς πόρους σε ευρύτερα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης. Πρόκειται για σημαντική μεταβολή της ΚΓΠ και της πολιτικής συνοχής, και επιμένουμε ότι η δημόσια διοίκηση πρέπει να εντείνει την προσοχή της, ώστε οι τελικές επιπτώσεις να μπορούν να αντλήσουν θετικά αποτελέσματα από τις νομοθετικές αποφάσεις και την εθνική εφαρμογή4.
Αντίστοιχα, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί ακόμη αυτοτελή μεταβλητή του εξεταζόμενου συστήματος. Οι επιπτώσεις της θα εμφανιστούν έμμεσα στην TFP, στις επενδύσεις, στις δεξιότητες και στην απασχόληση.
Η τεχνητή νοημοσύνη και το κλίμα βρίσκονται εκτός του βασικού μηχανισμού
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αλλάξει δραστικά την παραγωγικότητα, τις δεξιότητες, την απασχόληση και την κατανομή του εισοδήματος. Η κλιματική αλλαγή μπορεί να καταστρέψει κεφάλαιο, να μειώσει την παραγωγικότητα και να επιβαρύνει ιδιαίτερα τον τουρισμό και τη γεωργία χωρών όπως η Ελλάδα. Ωστόσο, η μελέτη δεν ενσωματώνει ακόμη ολοκληρωμένα αυτούς τους παράγοντες. Τους παραπέμπει σε μελλοντική έρευνα.
Συμπέρασμα – Οι πραγματικοί σκοποί της νέας μεθοδολογίας
Η μελέτη δεν εκδόθηκε απλώς για ακαδημαϊκούς λόγους. Οι εκτιμήσεις του νέου συστήματος θα χρησιμοποιηθούν:
• Στις τεχνικές δημοσιονομικές πορείες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
• Στα μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά-διαρθρωτικά σχέδια των κρατών-μελών.
• Στις αναλύσεις βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους.
• Στην Έκθεση Γήρανσης του 2027.
• Στις προβολές των μελλοντικών δαπανών για συντάξεις, υγεία και μακροχρόνια φροντίδα.
Συνεπώς, μια τεχνική εκτίμηση για τη μελλοντική ανάπτυξη μπορεί να επηρεάζει έμμεσα τον δημοσιονομικό χώρο μιας χώρας. Με βάση τη μέχρι σήμερα γνώση, τίποτα το θετικό δεν προκύπτει από την νέα πρόταση.
3βλέπε σελίδες 102-103 στο έγγραφο: https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/3360898c-cd40-46c0-b170-7adfcb993add_en?filename=ip341_en.pdf
