Η δημοκρατία, η πολιτική ελευθερία και η εθνική ανεξαρτησία δεν κρίνονται μόνο από τους νόμους και τους θεσμούς. Όπως έχουμε γράψει και παλαιότερα, δεν αρκούν οι εκλογές, το κοινοβούλιο και τα κατοχυρωμένα δικαιώματα, όταν η οικονομική δύναμη βρίσκεται στα χέρια λίγων και μπορεί να επηρεάζει τις πολιτικές αποφάσεις. Η πολιτική ισότητα αποκτά πραγματικό νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από τις αναγκαίες οικονομικές προϋποθέσεις.
Το ίδιο ισχύει και για την εθνική κυριαρχία. Μια χώρα δεν είναι πραγματικά ανεξάρτητη μόνο επειδή έχει δική της κυβέρνηση και δικούς της νόμους. Αν η οικονομία της εξαρτάται από ξένα κεφάλαια, περιορίζεται και η δυνατότητά της να αποφασίζει ελεύθερα. Η οικονομική ανεξαρτησία, επομένως, δεν είναι ξεχωριστή από την πολιτική κυριαρχία· είναι η βάση της.
Υπάρχει όμως και μια ακόμη προϋπόθεση, που όλοι την ξέρουμε πολύ καλά και η οποία σχετίζεται άρρηκτα με τη δημόσια και την ιδιωτική ζωή των πολιτών και των πολιτικών. Η ικανότητα να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας. Καμιά κοινωνία και κανένας πολιτικός φορέας και πολίτης δεν είναι αλάνθαστος. Η σοβαρότητα του καθενός μας φαίνεται από το αν έχει το θάρρος να αναγνωρίζει τα σφάλματά του, να αναζητά τις αιτίες τους και να τα διορθώνει. Η αυτοκριτική δεν είναι αδυναμία αλλά ευθύνη.
Τελικά, η πραγματική ελευθερία δεν είναι μόνο το δικαίωμα να αποφασίζουμε. Είναι η δυνατότητα να αποφασίζουμε χωρίς οικονομική εξάρτηση, να υπερασπιζόμαστε την κυριαρχία μας και να έχουμε το θάρρος να διορθώνουμε τα λάθη μας. Μόνο τότε η δημοκρατία, που όλοι θέλουμε ως σταθερό και κοινωφελές πολίτευμα και ως υγιή τρόπο ζωής στην καθημερινότητά μας, παύει να είναι ένας τύπος και γίνεται ουσιαστική πράξη.
