Η εμμηνόπαυση, δηλαδή η περίοδος κατά την οποία διακόπτεται οριστικά η έμμηνος ρύση σημαίνοντας το τέλος της αναπαραγωγικής ικανότητας, σηματοδοτεί μια νέα εποχή για τις γυναίκες. Για άλλες αποτελεί αφορμή για μια νέα αρχή, ένα νέο ξεκίνημα αναγέννησης και επαναπροσδιορισμού της ταυτότητάς της και του ρόλου της μέσα στην οικογένεια και την κοινωνία, ενώ για άλλες γυναίκες η εμμηνόπαυση, βλέποντάς την με μια πιο απαισιόδοξη βλέψη, συνιστά την «αρχή του τέλους» όπως τη σκέφτονται πολλές και συνοδεύεται από αρνητικές πεποιθήσεις όπως το τέλος της θηλυκότητας και της ελκυστικότητας. Σε κάθε περίπτωση η εμμηνόπαυση δεν είναι μια απαρατήρητη διαδικασία για τη ζωή της γυναίκας. Είναι μια απόλυτα φυσιολογική διαδικασία η οποία όμως συχνά συνοδεύεται από σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα, η ένταση των οποίων πολλές φορές σχετίζεται με το κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον της κάθε γυναίκας για αυτό και όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, κάθε γυναίκα βιώνει αυτή την περίοδο με τον δικό της, μοναδικό τρόπο. Η εμμηνόπαυση κατά μέσο όρο αφορά γυναίκες ηλικίας από 45-55 ετών, ενώ πριν από αυτήν έχουν προηγηθεί δύο άλλες μεγάλες περίοδοι, η προ-εμμηνόπαυση που συμβαίνει γύρω στα τέλη της δεκαετίας των 30 και η περιεμμηνόπαυση. Και οι δύο αυτές περίοδοι σχετίζονται με την έναρξη της διαδικασίας της εμμηνόπαυσης, κατά τις οποίες αρχίζει να αλλάζει ο κύκλος της γυναίκας και να υπάρχουν σημαντικές διακυμάνσεις στις θηλυκές ορμόνες δηλαδή στα οιστρογόνα και στην προγεστερόνη.
Όλα τα παραπάνω, όπως σημείωσε η Θεανώ Κοκκινάκη καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας στο τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης σε σχετική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Λύκειο Ελληνίδων με πρωτοβουλία του φορέα, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας, το απόγευμα της Κυριακής, αν και είναι φυσιολογικά για κάθε γυναίκα, είναι σημαντικό να συζητιούνται και να αναδεικνύονται καθώς η εμμηνόπαυση ακόμα και στις μέρες μας αποτελεί ταμπού για πάρα πολλές γυναίκες ανά τον κόσμο, με αποτέλεσμα πολλές να περνάνε τα συμπτώματα – σωματικά και ψυχολογικά – μόνες τους, ακόμα και μέσα στην οικογένειά τους. Όπως ανέδειξε η καθηγήτρια, η εμμηνόπαυση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ψυχική υγεία της γυναίκας, για αυτό και παράγοντες όπως η κοινωνικότητα, η υποστήριξη και η βοήθεια από το οικείο περιβάλλον καθορίζουν σημαντικά και το πως θα βιώσει μια γυναίκα αυτή τη διαδικασία, η οποία μάλιστα συνδέεται στενά με αφόρητα συχνά συμπτώματα όπως η εφίδρωση, οι εξάψεις, ο πονοκέφαλος, ακόμα και η κατάθλιψη, η ευερεθιστότητα, η ανηδονία, η διαταραχή στον ύπνο και πολλά άλλα. Η επικοινωνία του ζητήματος, η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση γυναικών και αντρών είναι καθοριστική. Καθώς τόσο μια γυναίκα γνωρίζοντας τι την περιμένει μπορεί να προετοιμαστεί καλύτερα ψυχικά αναπτύσσοντας μηχανισμούς αντιμετώπισης αλλά και ένας άντρας μπορεί να αποκτήσει μια καλύτερη εικόνα για το τι περνάει η σύζυγός του, καταφέρνοντας να σταθεί πιο αποτελεσματικά δίπλα της, υποστηρίζοντάς της και δείχνοντας κατανόηση. «Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, της εμμηνόπαυσης προηγείται μια περίοδος η οποία ονομάζεται προ-εμμηνόπαυση, η οποία διαρκεί περίπου από 6 έως 8 έτη, και η οποία χαρακτηρίζεται από έντονες ορμονικές διακυμάνσεις κυρίως αναφερόμαστε σε διακυμάνσεις στα οιστρογόνα και στην προγεστερόνη που είναι οι θηλυκές ορμόνες. Αυτό σημαίνει ακανόνιστος κύκλος, ακανόνιστη ωορρηξία. Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμα και στο τέλος της δεκαετίας των 30 και αυτό καθιστά δύσκολη την εγκυμοσύνη όταν μια γυναίκα αποφασίσει να αποκτήσει παιδιά σε εκείνη την ηλικία. Γενικότερα το ηλικιακό εύρος κυμαίνεται σύμφωνα με τη βιβλιογραφία από τα 45 μέχρι τα 55. Ωστόσο υπάρχουν και έρευνες που δείχνουν την έναρξη περίπου στα 48 με 55, ή ακόμα και στο τέλος της δεκαετίας των 40, μέχρι το τέλος της δεκαετίας των 50. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μια έντονη διακύμανση και ότι πολλές γυναίκες μπορεί να βιώσουν την εμμηνόπαυση στο μέσο όρο ή πολύ νωρίτερα, ή και πολύ αργότερα», ανέφερε στα «Ρ.Ν.» η κ. Κοκκινάκη.
Μάλιστα η ίδια τόνισε ότι το γεγονός ότι το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται φτάνοντας σήμερα μέχρι τα 82, αυτό πρακτικά, όπως είπε, σημαίνει ότι το έτος 2030, 1,3 δισ. γυναίκες θα βρίσκονται σε εμμηνόπαυση. Κάτι το οποίο σημαίνει ότι στο μέλλον για τις γυναίκες περίπου το 1/3 της ζωής τους θα το περνούν στη φάση της εμμηνόπαυσης.
Συνολικά, το γεγονός ότι πρόκειται για μια φυσιολογική διαδικασία για τις γυναίκες που ακόμα όμως δεν συζητιέται τόσο ανοιχτά όσο θα έπρεπε, αλλά και το ότι στο μέλλον θα αφορά τόσο μεγάλο αριθμό γυναικών καταλαμβάνοντας μεγάλος μέρος της ζωής τους ως χρονικό διάστημα, κρίνεται απαραίτητη η οποιαδήποτε διερεύνηση και συζήτηση του θέματος.
Για άλλες απελευθέρωση, για κάποιες απώλεια
Όπως τόνισε στα «Ρ.Ν.» η καθηγήτρια, Θεανώ Κοκκινάκη, η εμμηνόπαυση μπορεί να επηρεάσει είτε θετικά είτε αρνητικά τις στενές διαπροσωπικές σχέσεις των γυναικών, κυρίως τις σχέσεις με τον σύζυγο, τα παιδιά αλλά και τις στενές φιλικές σχέσεις, ενώ το προγενέστερο ιστορικό μιας γυναίκας σε ό,τι έχει να κάνει με την ψυχική της υγεία ενδέχεται να παρατηρηθεί έντονα και σε αυτή τη διαδικασία. Σύμφωνα με την καθηγήτρια, πολλές γυναίκες θα συνδέσουν την εμμηνόπαυση ως την απελευθέρωσή τους από την έμμηνο ρύση και την πιθανότητα εγκυμοσύνης, ενώ άλλες ενδέχεται να εμφανίσουν συμπτώματα θλίψης και απώλειας. Οι τελευταίες, βέβαια, εντοπίζονται σε μικρό ποσοστό, όπως λέει η ίδια, της τάξεως του 4%.
«Δεν βιώνει καμία γυναίκα με τον ίδιο τρόπο την εμμηνόπαυση όπως μια άλλη γυναίκα. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών το βιώνουν σαν μια απελευθέρωση από την ενοχλητική αιμορραγία, σαν μια απελευθέρωση από το ενδεχόμενο της εγκυμοσύνης, σαν μια απελευθέρωση γενικότερα από τις υποχρεώσεις που έχει η ανατροφή των παιδιών. Από την άλλη, υπάρχουν βεβαίως και γυναίκες οι οποίες βιώνουν – σε ένα ποσοστό της τάξης του 4%- θλίψη, καταθλιπτικά συμπτώματα, συμπτώματα άγχους αλλά αυτό εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό και από την ψυχική υγεία μιας γυναίκας, το προγενέστερο διάστημα. Δηλαδή συνήθως οι γυναίκες οι οποίες είναι ευάλωτες είναι συνήθως εκείνες οι οποίες είχαν ένα ιστορικό προβλημάτων ψυχικής υγείας το προγενέστερο διάστημα. Χωρίς να σημαίνει αυτό πάντα ότι μια γυναίκα που βρίσκεται σε εμμηνόπαυση δεν θα αντιμετωπίσει καταθλιπτικά συμπτώματα ή συμπτώματα άγχους, απλά οι περιπτώσεις του προγενέστερου ιστορικού αυξάνουν την πιθανότητα για κάτι τέτοιο».
Από έρευνες που έχουν γίνει, όπως εξηγεί η κ. Κοκκινάκη, η εμμηνόπαυση φαίνεται να σηματοδοτεί και μια περίοδο επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας και του ρόλου της γυναίκας. «Πολλές γυναίκες βλέπουν την εμμηνόπαυση ως μια νέα αρχή, και μάλιστα ομολογούν ότι ξαναγεννιούνται κατά τη διάρκειά της. Υπάρχει όμως και μια άλλη ομάδα γυναικών οι οποίες το βλέπουν σαν την αρχή του τέλους, σαν μια μεγάλη απώλεια, θεωρούν ότι η απώλεια της αναπαραγωγικής ικανότητας σημαίνει και απώλεια της ελκυστικότητας, της θηλυπρέπειας. Θεωρούν ότι χάνουν τον έλεγχο των συναισθημάτων τους. Θεωρούν ότι βρίσκονται σε μια κατάσταση η οποία δεν έχει επιστροφή και πολλές φορές βιώνουν και απελπισία. Οπότε σε όλα αυτά μεγάλο ρόλο παίζει το κοινωνικό δίκτυο, η σχέση με τον σύντροφο. Και εδώ πρέπει να πούμε βεβαίως ότι πολλοί είναι οι σύντροφοι οι οποίοι δεν γνωρίζουν καν τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, ή ακόμα κα αν τα γνωρίζουν και θέλουν να βοηθήσουν δεν ξέρουν πως να το κάνουν».
Άσκηση, διατροφή, ισχυρό κοινωνικό δίκτυο
Ένα περιβάλλον, επομένως, υποστηρικτικό για μια γυναίκα στην εμμηνόπαυση είναι καθοριστικό για την ευζωία της. Όταν αυτή βιώνει έντονα σωματικά συμπτώματα, διαταραχές στον ύπνο, στη διάθεσή της, η δυσφορία και οι αλλαγές στη συμπεριφορά είναι φυσιολογικές εκδηλώσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κατανόηση από τον σύζυγο, τα παιδιά και τους φίλους είναι σημαντικό να υπάρχει. Και από την άλλη, η ίδια η γυναίκα για την ανακούφισή της από τα συμπτώματα συνίσταται να στραφεί στη σωματική άσκηση, στην υιοθέτηση μια υγιεινής διατροφής, ενώ πολλές είναι εκείνες που απευθύνονται τόσο σε ειδικό ψυχικής υγείας όσο και σε κατάλληλο γιατρό που ανάλογα την περίπτωση θα της συνταγογραφήσει κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή.
«Για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων είναι σημαντικό καταρχήν η ίδια η γυναίκα να γνωρίζει τι την περιμένει στην εμμηνόπαυση. Δηλαδή το γεγονός ότι πρόκειται για μια φυσιολογική περίοδο της ζωής της γυναίκας και όχι κάτι μη φυσιολογικό μπορεί να λειτουργήσει καθησυχαστικά στις γυναίκες αυτές. Σαφώς βοηθάει επίσης ένας σύντροφος ο οποίος αποδέχεται την κατάσταση αυτή και δείχνει και κάποια κατανόηση σε σχέση με τη μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας. Το δίκτυο κοινωνικής υποστήριξης είναι σημαντικό επίσης, να υπάρχει δηλαδή ομάδα φίλων που μοιράζονται κοινές ανησυχίες. Η άσκηση φαίνεται να βοηθάει, κυρίως αερόβια και γιόγκα. Καθώς επίσης και η καλή διατροφή. Δηλαδή διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνες, πλούσια σε βιταμίνες, σε φρέσκα λαχανικά, πράσινα λαχανικά, φρούτα. Όχι κάτι το οποίο διαφέρει πολύ από τη μεσογειακή διατροφή», επισημαίνει στα «Ρ.Ν.» η κ. Κοκκινάκη.
Πολιτισμικές διαφορές
Ενδιαφέρον σημείο, μεταξύ άλλων, στην ομιλία της καθηγήτριας, ήταν το κομμάτι με τις πολιτισμικές διαφοροποιήσεις γύρω από την εμμηνόπαυση. Όπως εξήγησε η κ. Κοκκινάκη, η εμμηνόπαυση αποτελεί μια διαδικασία στη ζωή της γυναίκας που διαφοροποιείται σε πολύ έντονο βαθμό ανάλογα με τον πολιτισμό, όπου μάλιστα σε κάποιους πολιτισμούς δεν αναγνωρίζεται καν η λέξη «εμμηνόπαυση» όπως ούτε και η λέξη «έξαψη», που είναι κύριο και σημαντικό σωματικό σύμπτωμα της εμμηνόπαυσης.
«Κυρίως αυτό που συμβαίνει είναι στη δυτική κοινωνία η οποία είναι ατομοκεντρική δηλαδή σημασία έχουν η αυτονομία και η ανεξαρτησία. Η εμπειρία της εμμηνόπαυσης βιώνεται σιωπηλά, κάθε γυναίκα δηλαδή τη βιώνει με έναν εντελώς μοναχικό τρόπο και εδώ η έμφαση που δίνεται είναι κυρίως ιατροκεντρική. Η έμφαση δίνεται στα συμπτώματα και πως θα τα θεραπεύσουμε. Στα συμπτώματα αναφέρομαι κυρίως στα σωματικά συμπτώματα. Από την άλλη μεριά σε Ασιατικούς πολιτισμούς και ανατολικές κοινωνίες θεωρείται ότι είναι μια φυσιολογική περίοδος στη ζωή μιας γυναίκας η οποία συνεπάγεται και αυτεπίγνωση, ένα υψηλότερο status κοινωνικό, είναι μια περίοδος ευημερίας, αναγέννησης, και κυρίως εξαιτίας όλης αυτής της προσέγγισης χρησιμοποιούνται μη φαρμακευτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων. Επομένως, βλέπουμε τελείως διαφορετικές προσεγγίσεις χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουμε καθαρές πολιτισμικές προσεγγίσεις. Θέλω να πω ότι και στις δυτικές κοινωνίες βλέπουμε πολλές φορές ότι σημασία έχει η αρμονία μέσα στην ομάδα. Δηλαδή υπάρχει ένα μείγμα πολιτισμικό και στους μεν και στους δε. Απλά αυτό που κυριαρχεί είναι από τη μια μεριά η αυτονομία και η ανεξαρτησία και άρα μια δυσκολία στο να συζητήσουμε το ταμπού της εμμηνόπαυσης και από την άλλη μεριά είναι πιο εύκολη διαδικασία αλλά και πάλι δεν συζητιέται μέσα στους κύκλους των γυναικών εύκολα και μέσα στην οικογένεια. Γενικότερα υπάρχει μια σιωπή για το θέμα κάτι το οποίο επιδεινώνει την κατάσταση των γυναικών και καθιστά ακόμα πιο δύσκολη την προσαρμογή τους».
