Εισαγωγή: κάθε χρόνο θεατές στο ίδιο έργο
Μοιάζει με θέατρο του παραλόγου. Κάθε Απρίλιο, βαρύγδουπες δηλώσεις από επίσημα χείλη μας διαβεβαιώνουν για την ετοιμότητα του κρατικού μηχανισμού ενόψει της νέας αντιπυρικής περιόδου. Ο νέος εξοπλισμός παρουσιάζεται με υπερηφάνεια – όπως στο Πρώτο Θέμα (16/4/2026) ή στο DW.com (23/7/2026): «Επιπλέον, η κυβέρνηση έχει αντλήσει διδάγματα από τις καταστροφικές πυρκαγιές των τελευταίων ετών. Εκτός από τα 85 κρατικά αεροσκάφη πυρόσβεσης, η πυροσβεστική υπηρεσία διαθέτει πλέον 18.000 επαγγελματίες και εποχικούς πυροσβέστες. Η χρήση της τεχνολογίας είναι επίσης σημαντική: περισσότερες από 100 βάσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε ιδιαίτερα ευάλωτες περιοχές υποστηρίζουν πλέον την έγκαιρη ανίχνευση πυρκαγιών. Επιπλέον, τέσσερις δορυφόροι ειδικά σχεδιασμένοι για πυρόσβεση έχουν εκτοξευθεί στο Διάστημα, για την παρακολούθηση ιδιαίτερα ξηρών περιοχών».
Και, βεβαίως, λίγους μήνες αργότερα, μαζί με τις περιουσίες και τις ανθρώπινες ζωές, καίγεται ολοσχερώς και ο πολυδιαφημισμένος αντιπυρικός σχεδιασμός.
Οι μεγάλες καταστροφικές πυρκαγιές δεν είναι, προφανώς, ελληνικό φαινόμενο. Είμαστε όμως από τις πρώτες χώρες σε καμένη έκταση αναλογικά με το μέγεθός μας – ενδεικτικός ο σχετικός πίνακας της Εφημερίδας των Συντακτών (26/7/2026).
Το τι πραγματικά συμβαίνει όταν ξεσπά μια πυρκαγιά το περιγράφει κάτοικος της Χίου στο ίδιο δημοσίευμα. Ο Σωτήρης Θεοδώρου, μόνιμος κάτοικος και ιδιοκτήτης επιχείρησης εστίασης στα ΛημνιάΒολισσού, θυμάται τις πέντε ημέρες του περασμένου Αυγούστου, όταν κάηκαν στο νησί 79.140 στρέμματα – στην πλειονότητά τους περιοχές Natura 2000 – μαζί με αγροτικές καλλιέργειες, ποιμενικές εγκαταστάσεις, σπίτια και επιχειρήσεις: «Ο ΔΕΔΔΗΕ για αρκετά χρόνια δεν είχε καθαρίσει καθόλου την περιοχή και έτσι δημιουργήθηκε το ηλεκτρικό τόξο που προκάλεσε τη φωτιά. Όταν ξέσπασε η πυρκαγιά, ακολούθησε ένα μπάχαλο. Δεν υπήρχε σχέδιο, κράτος, δήμος, περιφέρεια, τίποτα. Και γι’ αυτό η φωτιά πήρε τόσο ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Την πρώτη μέρα, μάλιστα, δεν επιχείρησε κανένα αεροπλάνο».
Ξέχασε να προσθέσει ότι το 112 χτυπούσε ασταμάτητα και ότι η φωτιά έσβησε, όπως οι περισσότερες, στη θάλασσα.
Τι φταίει
1) Ένα αποτυχημένο μοντέλο που στηρίζεται στην καταστολή αντί για την πρόληψη
Η βασική αιτία, κατά τη γνώμη μας, είναι η μεταφορά της διαχείρισης των πυρκαγιών από τη Δασική Υπηρεσία στην Πυροσβεστική με τον Νόμο 2612/1998, που στο πρώτο του άρθρο ορίζει ότι «Η ευθύνη και ο επιχειρησιακός σχεδιασμός της καταστολής των πυρκαγιών στα δάση και στις δασικές εν γένει εκτάσεις ανατίθεται στο Πυροσβεστικό Σώμα…». Η απόφαση αυτή μετατόπισε το κέντρο βάρους από την πρόληψη στην καταστολή. Γι’ αυτό και η μάχη με τη φωτιά χάνεται συχνά πολύ πριν αυτή ξεσπάσει.
Η Δασική Υπηρεσία γνώριζε το έδαφος και τη μορφολογία του: απομάκρυνε την καύσιμη ύλη, χάραζε αγροτικούς δρόμους για την κίνηση των οχημάτων, εκπονούσε επιχειρησιακά σχέδια προσαρμοσμένα στο ανάγλυφο (σε ποιο σημείο έπρεπε να ανακοπεί η φωτιά για να μην επεκταθεί), κατασκεύαζε δεξαμενές και γεωτρήσεις για τον ανεφοδιασμό των υδροφόρων, κινητοποιούσε και συντόνιζε τους τοπικούς πληθυσμούς. Με την αφαίρεση αρμοδιοτήτων και την υποστελέχωση, όλα αυτά περιορίστηκαν δραστικά ή εξαφανίστηκαν. Έμεινε μόνο η Πυροσβεστική να επιχειρεί κυρίως με εναέρια μέσα – αν το επιτρέπει ο καιρός – και με όσα οχήματα καταφέρνουν να πλησιάσουν.
Μετά την τραγωδία στο Μάτι, η τότε κυβέρνηση συγκρότησε επιτροπή με πρόεδρο τον καθηγητή JohannGeorgGoldammer, διευθυντή του GlobalFireMonitoringCenter. Το πόρισμα παραδόθηκε στη Βουλή τον Φεβρουάριο του 2019 και πρότεινε:
– μετατόπιση του βάρους από την καταστολή στην πρόληψη·
– ολοκληρωμένη διαχείριση του τοπίου και της καύσιμης ύλης·
– στενή συνεργασία Δασικής Υπηρεσίας, Πυροσβεστικού Σώματος, Πολιτικής Προστασίας και τοπικής αυτοδιοίκησης·
– επιστημονικό σχεδιασμό της διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών·
– εκπαίδευση και συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών·
– δημιουργία εθνικού συστήματος διαχείρισης πυρκαγιών με ενιαίο στρατηγικό σχεδιασμό.
Στη χώρα μας, αντίθετα, επαναλαμβάνουμε διαρκώς το ίδιο μοτίβο: «ανθρώπινο λάθος» του σταθμάρχη στα Τέμπη, «ανθρώπινο λάθος» του χειριστή του ελικοπτέρου, «κακιά στιγμή» για τους δύο πυροσβέστες που κάηκαν στο Ρέθυμνο. Μια σοβαρή χώρα θα εξέταζε γιατί το ίδιο το σύστημα δασοπυρόσβεσης επέτρεψε στο λάθος να συμβεί. Ο ουσιαστικότερος τρόπος να τιμηθεί η μνήμη των αδικοχαμένων πυροσβεστών δεν είναι οι ανδριάντες για τον ηρωισμό τους, αλλά η αλλαγή του συστήματος, ώστε να μη χρειαστεί να πεθάνουν ως ήρωες κι άλλοι εργαζόμενοι.
Ενδιαφέρον έχει όσα γράφει ο Βασίλειος Τσάμης σε ανάρτησή του στο Facebook (30/7/2026) για την αντίδραση του Ισραήλ μετά από πυρκαγιά με 44 νεκρούς:
«Το Ισραήλ δεν αντιμετώπισε το γεγονός ως «ατυχία». Προχώρησε σε ριζική μεταρρύθμιση: Ίδρυσε Ενιαία Εθνική Αρχή Πυρόσβεσης, επέβαλε υποχρεωτικό ατομικό εξοπλισμό επιβίωσης και συστήματα αυτοπροστασίας στα οχήματα, δημιούργησε εθνική ακαδημία με βιωματικούς εξομοιωτές εγκλωβισμού και ενσωμάτωσε τεχνολογίες real-time παρακολούθησης (drones και C4I) για να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή τη θέση κάθε πεζοπόρου τμήματος. Μετέτρεψε την τραγωδία σε σημείο καμπής για ένα από τα πιο σύγχρονα συστήματα Πολιτικής Προστασίας παγκοσμίως».
2) Πάρτι αναθέσεων, πανάκριβα μέσα, καμία λογοδοσία
Το ήδη ακριβό και αναποτελεσματικό μοντέλο επιδεινώνεται από τους ανεπαρκείς – για να μην πούμε κάτι χειρότερο – χειρισμούς της κυβέρνησης. Μερικά εύλογα ερωτήματα:
Τι ακριβώς έκαναν οι πολυδιαφημισμένοι δορυφόροι; Ποια ήταν η συμβολή τους στον συντονισμό και στην εποπτεία της κατάσβεσης;
Τα εξίσου προβεβλημένα αεροσκάφη συντονισμού SAR/ISR (Diamond DA62 MPP), για τα οποία στήθηκε τηλεοπτικό σόου με κορδέλες, πού ακριβώς βρίσκονταν την ώρα των καταστροφών στον Άγιο Βασίλειο; Όπως τελικά έγινε γνωστό, δεν είχε καν προκηρυχθεί διαγωνισμός για πρόσληψη πιλότων.
Με το κόστος ενοικίασης των αυστραλιανών ελικοπτέρων (ακούγεται το ποσό των 500 εκατ. ευρώ) δεν θα ήταν αποδοτικότερο να αγοραστούν ιδιόκτητα πτητικά μέσα; Και αντί να τα πετούν ιδιώτες – που μείωσαν το πλήρωμα από δύο πιλότους και έναν μηχανικό σε έναν πιλότο και έναν διερμηνέα – να τα χειρίζεται η Πολεμική Αεροπορία, όπως ήδη κάνει με τα ελικόπτερα διάσωσης;
Γιατί αφαιρέθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης η αγορά νέων πτητικών μέσων (7 Canadair, 11 Air Tractor, ελικόπτερα S-64 Skycrane και Super Puma, UAV);
Γιατί απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης η υπογειοποίηση των καλωδίων του ΔΕΔΔΗΕ, τη στιγμή που μεγάλο ποσοστό των πυρκαγιών ξεκινά από σπινθήρες του δικτύου;
Θα υπάρξει λογοδοσία για τα προγράμματα ΑΝΤΙΝΕΡΟ και ΑΙΓΙΣ; Πού διατέθηκαν τα χρήματα, τι έργα έγιναν, τι υποδομές άφησαν πίσω τους;
Η αίσθηση είναι ότι στην πυρόσβεση, όπως και σε άλλα οξυμένα προβλήματα της χώρας, στήνεται ένας χορός εκατομμυρίων χωρίς ανάλογο αντίκρισμα σε αποτελέσματα. Ενδεικτικό το απόσπασμα από το ίδιο άρθρο της Εφημερίδας των Συντακτών: «Το Παρατηρητήριο για τις Δασικές Πυρκαγιές FireWatch, που δημιούργησε ο δημοσιογράφος δεδομένων Θανάσης Τρομπούκης, έχει αναλύσει 6.247 δημοσιευμένες συμβάσεις που καλύπτουν τα έτη 2024-2026 (δεν προσμετρώνται συμβάσεις που προέκυψαν από διεθνείς διαγωνισμούς) – μεταξύ αυτών και 1.008 απευθείας αναθέσεις φέτος – και έχει υπολογίσει τη συνολική δαπάνη ώς τώρα για υπηρεσίες καθαρισμού, προμήθειες εξοπλισμού και έργα υποδομής στα 810 εκατομμύρια ευρώ. Δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε, όμως, ποιες συμβάσεις έχουν εκτελεστεί ή καθυστερήσει».
Στο διά ταύτα
Οι φωτιές υπήρχαν, υπάρχουν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν, ειδικά στη λεκάνη της Μεσογείου. Και η κλιματική κρίση – άνοδος θερμοκρασίας, ελάχιστες βροχοπτώσεις, ισχυροί άνεμοι – θα συσσωρεύει τις προϋποθέσεις για μεγαπυρκαγιές.
Μήπως, λοιπόν, πρέπει να σχεδιάσουμε τοπικά, μέχρι η πολιτική αλλαγή να αλλάξει το κεντρικό μοντέλο; Μήπως πρέπει το περιφερειακό συμβούλιο να συνεδριάσει με μοναδικό θέμα την πρόληψη σε συγκεκριμένες περιοχές που καίγονται κάθε τέσσερα χρόνια, και να υλοποιήσει σχέδια με σαφή χρονοδιαγράμματα και εξασφαλισμένες χρηματοδοτήσεις;
Μήπως, τελικά, πρέπει να αποφασίσουμε να κατεβάσουμε την αυλαία στο έργο που παρακολουθούμε κάθε χρόνο: τυμπανοκρουσίες για την ετοιμότητα του κρατικού μηχανισμού, και στη συνέχεια περιοδείες κυβερνητικών στα αποκαΐδια, με παρηγοριές («τα σπίτια ξαναχτίζονται»), άφθονες υποσχέσεις για αποζημιώσεις και για έργα που θα… γίνουν.
Αν δεν φτιάξουμε επιχειρησιακά σχέδια για το που πρέπει να σταματήσει η πορεία της πυρκαγιάς πριν κατακάψει τα πάντα και σβήσει στη θάλασσα, αν δεν έχουμε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για την φωτιά και μοντέλα για την πρόβλεψη της εξέλιξης της, αν δεν υπάρχει ένα συντονιστικό κέντρο να καθοδηγεί τις δυνάμεις τότε και η πυρόσβεση θα συνεχίσει να είναι ένα ακόμα πεδίο ….πάμε κι όπου βγει.
