Ένα ταχύτατα μεταβαλλόμενο τοπίο είναι αυτό της αγοράς εργασίας το οποίο εκεί που ανά 12 χρόνια παρουσίαζε σημαντικές διαφοροποιήσεις, καινούργιες θέσεις εργασίας, καινοτόμους τρόπους παραγωγής και λειτουργίας των επιχειρήσεων ενσωματώνοντας νέες τεχνολογίες και μεθόδους, τώρα με την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης, ανά δυόμισι έτη, όπως υποστηρίζουν πολλοί ειδικοί, ο κόσμος αυτός αλλάζει και έτσι οι επαγγελματίες σταδιοδρομίας παρατηρούν πως πολλά παιδιά που καλούνται από τώρα και έπειτα να εισαχθούν σε κάποιο ΑΕΙ, η γνωστή γενιά Gen Z και οι επόμενές της, ενδεχομένως όταν θα βγουν στην αγορά εργασίας, να κληθούν να απασχοληθούν σε επαγγέλματα που ακόμα δεν έχουμε φανταστεί ότι θα υπάρχουν. Έτσι με το βλέμμα στραμμένο στις πανελλήνιες εξετάσεις που πλησιάζουν και φέτος και με φόντο το «απρόβλεπτο» πια πεδίο της αγοράς εργασίας, οι επαγγελματίες σταδιοδρομίας τονίζουν πως οι μαθητές είναι πολύ σημαντικό να επιλέξουν τελικά το τι θα κάνουν με βάση τις σπουδές, δηλαδή το αντικείμενο, και όχι σκεπτόμενοι το επάγγελμα. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί που μίλησαν στα «Ρ.Ν.» όλα τα πεδία, ακόμα και εκείνα που φαντάζει δύσκολο σήμερα να αποκατασταθεί κανείς επαγγελματικά έχουν διεξόδους. Για αυτό το σημαντικότερο είναι το κριτήριο επιλογής σπουδών των μαθητών να είναι το τι τους αρέσει, που βλέπουν τον εαυτό τους να εξελίσσεται και που νιώθουν ότι μπορούν να ξεδιπλώσουν τα ταλέντα και τις δυνατότητές τους. Αυτό βέβαια όπως επισημαίνουν οι σύμβουλοι σταδιοδρομίας στην πραγματικότητα συμβαίνει κατά το ήμισυ. Το να επιλέξει ένα παιδί 18 χρονών τι θα κάνει θεωρητικά για το υπόλοιπο της ζωής του εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, από το οικογενειακό περιβάλλον, το κοινωνικό, τις προοπτικές, μέχρι τα social media και τα πρότυπα που προβάλλονται εκεί έως φυσικά και τις κλίσεις και δεξιότητές του. «Σίγουρα τα παιδιά επηρεάζονται για το τι θα επιλέξουν να σπουδάσουν πάρα πολύ από τους σημαντικούς άλλους. Αυτοί είναι οι γονείς μας, οι φίλοι μας. Το πως επιλέγω εν τέλει κατεύθυνση, πεδίο, ή σχολές και σπουδές γενικότερα εξαρτάται βέβαια από ποικίλους παράγοντες. Υπάρχουν και οι περιπτώσεις των παιδιών που ίσως έχουν κάποια επιχείρηση οι γονείς τους ή κάνουν κάποιο συγκεκριμένο επάγγελμα και επειδή είναι πιο οικείο επιλέγουν να ακολουθήσουν αυτό. Υπάρχουν και περιπτώσεις παιδιών που έχουν κάνει συζητήσεις με φίλους και αποφασίζουν από κοινού να επιλέξουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Υπάρχουν και τα παιδιά σαφώς που κινούνται με βάση τα ενδιαφέροντά τους που αυτό είναι το πιο σωστό και το πιο σημαντικό. Σίγουρα επηρεάζουν και τα social media», εξηγεί στα «Ρ.Ν.» Βάλια Κανελλάκη, φιλόλογος και σύμβουλος σταδιοδρομίας. Και αυτό που παρατηρεί σχετικά με το «οικείο» φαίνεται πως διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο και στο τι θέλουν αλλά και στο τι δεν θέλουν πλέον τα παιδιά. Ειδικότερα, φαίνεται πως πλέον η νέα γενιά με βάση το παράδειγμα των γονέων όπου τους βλέπουν «ταλαιπωρούνται» πολλές ώρες σε δουλειές οι οποίες δεν αποφέρουν ικανοποιητικές απολαβές ούτε και κάποια εμφανή ηθική ικανοποίηση στο τέλος της μέρας, αποστρέφονται να απασχοληθούν στο λεγόμενο 9-5 ωράριο και ονειρεύονται επηρεαζόμενα και από τα πρότυπα των social media να κάνουν κάτι δικό τους, να αυτονομηθούν, να ορίζουν εκείνα το χρονοδιάγραμμά τους και όχι να είναι δέσμιοι υπάλληλοι. «Βλέπουμε ότι σε μια έρευνα από μια εταιρεία που έγινε (σ.σ. «Τα επαγγελματικά ενδιαφέροντα Ελλήνων μαθητών και μαθητριών: 2022-2024», από την Orientum), ένα στα τέσσερα παιδιά δηλώνει επιχειρηματικότητα ότι δηλαδή θέλει να κάνει κάτι δικό του. Σε μετά ανάλυση που έγινε από άλλες μελέτες αυτό φάνηκε ότι δεν είναι ότι έχουν το επιχειρηματικό δαιμόνιο και θέλουν να κάνουν κάποια start-up να καινοτομήσουν αλλά δεν θέλουν να βιώσουν τη σαθρή κουλτούρα του 9-5 σε εταιρεία και να παίρνουν ελληνικούς μισθούς. Αυτό σημαίνει ότι βλέπανε τους γονείς τους να μην είναι ευχαριστημένοι από τη δουλειά τους, να δουλεύουν πολλές ώρες χωρίς να έχουν καλές οικονομικές απολαβές, έχουν επηρεαστεί από τα πρότυπα των social media να κάνουν ταξίδια, να έχω work life balance, να έχω αρκετό ελεύθερο χρόνο και να έχω και την οικονομική δυνατότητα να το υποστηρίξω αυτό. Αυτό όμως δυστυχώς δεν συνάδει με την ελληνική πραγματικότητα», περιγράφει χαρακτηριστικά στα «Ρ.Ν.» ο Δημήτρης Σαμψωνίδης, σύμβουλος σταδιοδρομίας και ιδρυτής της Career Con. Και από την άλλη, φαίνεται όπως παρατηρούν και οι δύο επαγγελματίες πως η νέα γενιά σήμερα δεν επιθυμεί σχολές τις λεγόμενες «καθηγητικές» όπως το Μαθηματικό, το Φυσικό, το Χημικό, τη Φιλολογία, τη Φιλοσοφική. «Αρκετά παιδιά εκφράζουν την απροθυμία τους να ασχοληθούν με την εκπαίδευση», αναφέρει χαρακτηριστικά η κ. Κανελλάκη και όπως επισημαίνει αυτό κυρίως σχετίζεται με το γεγονός ότι τα παιδιά είναι εντελώς ανενημέρωτα ακόμα εν έτει 2026 για τις δυνατότητες που έχουν αυτές οι σχολές και πολλές άλλες φυσικά. «Στην εποχή της υπερπληροφόρησης, τα παιδιά πάσχουν από «απληροφορησία». Αν τελειώσω μαθηματικό δεν πάει να πει αποκλειστικά ότι θα ασχοληθώ με την εκπαίδευση. Μπορώ να ασχοληθώ και με την ανάλυση δεδομένων για παράδειγμα. Αν τελειώσω χημεία, δεν πάει να πει ότι θα ασχοληθώ με την εκπαίδευση, μπορώ να ασχοληθώ με την παραγωγή τροφίμων, με τον έλεγχο ποιότητας, με την έρευνα. Υπάρχουν διάφορες εναλλακτικές», επισημαίνει η ίδια. Μάλιστα ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα που αποδεικνύει πως τα παιδιά δεν γνωρίζουν τις δυνατότητες πολλών σχολών είναι αυτό της Σχολής των Μηχανικών Ορυκτών Πόρων στο Πολυτεχνείο Χανίων, σύμφωνα με τον κ. Σαμψωνίδη: «Οι μη γνωστές ειδικότητες μηχανικών δεν παρουσιάζουν τη ζήτηση που έχουν οι γνωστές ειδικότητες. Έτσι ο μηχανικός ορυκτών πόρων στα Χανιά ενώ είναι μια σχολή που θα σε οδηγήσει σε θέσεις στις οποίες στο Ντουμπάι ή στην Ολλανδία θα αμείβεσαι με μισθούς φαντασμαγορικούς από 5.000€ – 7.500€ – 10.000€ τον μήνα, αναλόγως τη χώρα ή την εταιρεία, τα παιδιά δεν την επιλέγουν γιατί πραγματικά δεν γνωρίζουν αυτά τα επαγγέλματα», επισημαίνει χαρακτηριστικά.
Ταυτόχρονα, μια άλλη επιλογή που είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής όπως την αναφέρει ο κ. Σαμψωνίδης λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που φέρει είναι οι στρατιωτικές σχολές. «Τα παιδιά δεν θέλουν καθόλου στρατιωτικές σχολές. Το υπουργείο Εθνικής Αμύνης έκανε μια έρευνα πέρυσι και από τα αποτελέσματα προέκυψε πως ένας λόγος που δεν τις επιλέγουν είναι ότι οι οικονομικές απολαβές είναι χαμηλές σε σχέση με το κόστος ζωής, οι μεταθέσεις είναι συχνές και πολλές σε σχέση με την αεροπορία ή το ναυτικό που είναι λιγότερες. Και γενικότερα πολλά παιδιά δεν διαλέγουν τον στρατιωτικό τρόπο ζωής γιατί μιλάμε και για αυτό. Οπότε όλα αυτά συνδυαστικά είναι αποτρεπτικά. Λιγότερο από 1% των παιδιών επιλέγει στρατιωτικές σχολές. Εξαίρεση αποτελούν η Σχολή Ικάρων, οι πιλότοι, που είναι μια σχολή με υψηλή ζήτηση και το όνειρο πολλών παιδιών, όπως και το Πολεμικό Ναυτικό».
Τι θέλουν τα παιδιά σήμερα;
Όπως επισημαίνουν και οι δύο επαγγελματίες σταδιοδρομίας καθοριστικός παράγοντας που διαμορφώνει τις τάσεις στις προτιμήσεις των παιδιών είναι το «γνώριμο». Έτσι, σπουδές που είναι γνωστές, οικείες, παραμένουν υψηλά στη ζήτηση όπως για παράδειγμα η νομική και η ιατρική. Όπως παρατηρεί ο κ. Σαμψωνίδης μπορεί να πρόκειται για απαιτητικές σπουδές, με το πέρας των οποίων μάλιστα δεν είναι στρωμένος ο δρόμος με «ροδοπέταλα» αλλά απαιτείται μακροχρόνια μετεκπαίδευση μέχρι να φτάσει κανείς να απολαμβάνει υψηλούς μισθούς και υψηλόβαθμες θέσεις, ωστόσο τα επαγγέλματα αυτά είναι διαχρονικά υψηλά στις επιθυμίες των παιδιών. Παράλληλα ο ίδιος τονίζει: «Για τα παιδιά υπάρχουν τα γνώριμα και τα μη γνώριμα επαγγέλματα. Είναι επαγγέλματα τα οποία τα έχουν ζήσει, τα έχουν στην καθημερινότητά τους και τα έχουν δει και σε ταινίες ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έτσι, όπως βλέπουμε σε σχετική μελέτη αλλά και από ομιλίες που κάναμε σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης σε λύκεια του νησιού, αρχικά από το 1ο Πεδίο η ψυχολογία είναι στις «top» προτιμήσεις γιατί ακριβώς είναι ένα γνώριμο επάγγελμα. Μετά βλέπουμε ότι τα πολυτεχνεία είναι επίσης σε υψηλή θέση. Και είναι πολύ σημαντικό να σημειωθεί ότι όλες οι ειδικότητες των μηχανικών έχουν ζήτηση. Επιπλέον, υψηλή ζήτηση έχουν και η διοίκηση επιχειρήσεων και οι σχολές μάρκετινγκ. Μετά βλέπουμε επιστήμες υγείας όπως ιατρική, νοσηλευτική, φαρμακευτική να είναι επίσης ψηλά γιατί είναι γνωστά επαγγέλματα όλα αυτά αλλά είναι και πολλά παιδιά που εκφράζουν την επιθυμία να βοηθήσουν τον συνάνθρωπο, να συνεισφέρουν κ.λπ. Έχουν αυτό το αίσθημα. Και τέλος ψηλά είναι και οι σχολές πληροφορικής».
Τέλος από την πλευρά της η Βάλια Κανελλάκη, αναφορικά με τις τάσεις στις προτιμήσεις των παιδιών παρατηρεί: «Βλέπουμε μια μεγαλύτερη προτίμηση όσον αφορά το 4ο Πεδίο των σχολών πληροφορικής και οικονομίας και αυτό διότι κυρίως υπάρχει η φήμη ότι είναι πιο εύκολο. Βέβαια αυτό δεν ισχύει. Για παράδειγμα, αν επέλεγα εγώ το 4ο Πεδίο δεν θα κατάφερνα να μπω ούτε στην πιο χαμηλή σχολή γιατί δεν με ενδιαφέρει ούτε η πληροφορική, ούτε η οικονομία. Άρα εσφαλμένα κάποια παιδιά σκέφτονται ας επιλέξω το 4ο γιατί είναι πιο εύκολο. Το τι είναι πιο εύκολο εξαρτάται από τι μου αρέσει και που είμαι πιο αποδοτικός. Ταυτόχρονα βλέπουμε ότι πλέον η θεωρητική κατεύθυνση δεν έχει τόση ζήτηση. Και αυτό ίσως οφείλεται στην εξέλιξη της τεχνολογίας, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και γενικότερα στην τάση που υπάρχει όσον αφορά την πληροφορική».
