• Μια ευρεία συζήτηση για την ευμετάβλητη αγορά εργασίας η οποία επηρεάζεται άμεσα από τις εξελίξεις στο πεδίο της Τεχνητής Νοημοσύνης. Υπάρχουν επαγγέλματα του μέλλοντος και ποια είναι αυτά; Και από την άλλη, τι πρέπει να προσέξει ένας νέος που για πρώτη φορά βουτάει στη θάλασσα της αγοράς εργασίας; Τέλος, ποια η θέση της γυναίκας στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον, υπάρχει ισοτιμία ή ακόμα εν έτει 2026 οι έμφυλες διακρίσεις επιβιώνουν;
Ένα εξαιρετικά ευμετάβλητο πεδίο είναι αυτό της αγοράς εργασίας τα τελευταία χρόνια ειδικά εξαιτίας της ταχύτατα αναπτυσσόμενης Τεχνητής Νοημοσύνης. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός πως πριν μια πενταετία επαγγέλματα όπως αυτό του προγραμματιστή και άλλων συναφών πεδίων, θεωρούνταν «νούμερα ένα» στη ζήτηση και στην αποκατάσταση, ενώ τώρα η τεχνητή νοημοσύνη μοιάζει να απειλεί ευθέως τους χώρους αυτούς καθώς υπόσχεται αυτοματοποιημένη και γρήγορη εργασία. «Ο κλάδος της πληροφορικής έχει συρρικνωθεί κατά 20% σύμφωνα με μελέτες της Microsoft σε Ηνωμένο Βασίλειο και Αμερική. Αλλά μιλάμε για θέσεις χαμηλά στην ιεραρχία μιας εταιρείας, όχι ιδιαίτερα για τις εξειδικευμένες. Βέβαια στην Αμερική ξεκίνησαν ένας νέος γύρος απολύσεων εργαζομένων. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή έχει έρθει η αυτοματοποίηση από την ΤΝ. Έχει έρθει επειδή οι εταιρείες είναι πιο φειδωλές, δεν θέλουν να ανοίξουν και να δεσμευτούν σε νέες θέσεις εργασίας. Περιμένουν ακόμα να δουν τι θα γίνει με την ΤΝ και που θα πάει όλο αυτό με την αυτοματοποίηση. Δεν έχουμε φτάσει στο να πούμε στους νέους «μην πάτε στην πληροφορική». Βεβαίως και η πληροφορική έχει αποκατάσταση ακόμα και μάλιστα σε πολύ καλύτερα επίπεδα σε σχέση με άλλα παραδοσιακά επαγγέλματα. Εξακολουθεί να είναι προτεινόμενος κλάδος, απλώς δεν γίνεται ο χαμός που γινόταν πριν πέντε χρόνια όπου δεν προλάβαινες να πάρεις το πτυχίο και έβρισκες δουλειά. Δεν είναι πλέον ο νούμερο ένα τομέας», εξηγεί στα «Ρ.Ν.» ο Δημήτρης Σαμψωνίδης, σύμβουλος σταδιοδρομίας και ιδρυτής της Career Con.
Σε κάθε περίπτωση, το παγκόσμιο τοπίο της αγοράς εργασίας και αυτό της Ελλάδας και του νησιού μας ειδικότερα, εξαρτάται ταυτόχρονα και από πολλούς άλλους παράγοντες οπότε δεν θα ήταν εύστοχο αν μιλούσαμε για επαγγέλματα του μέλλοντος όταν από τη μια χρονιά στην άλλη όλα μπορούν να αλλάξουν. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι σίγουρα οι νέοι που μπαίνουν τώρα στην αγορά εργασίας αλλά και οι παλαιότεροι φυσικά οφείλουν να έχουν μια άλφα εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες και να διαθέτουν μια σειρά άλλες σημαντικές δεξιότητες, τα λεγόμενα soft skills, εάν επιθυμούν να σταθούν στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον, ενώ διαφαίνεται από τα λεγόμενα του κ. Σαμψωνίδη πως ειδικά η αγορά εργασίας στην Κρήτη αναζητά όσο ποτέ άλλοτε την εξειδίκευση. Συγκεκριμένα, ο ίδιος αναφέρει πως βάσει των αναγκών του νησιού και των κλάδων που έχουν μεγαλύτερη δυναμική, προοπτικές φαίνεται να εμφανίζουν τα τεχνικά επαγγέλματα (ηλεκτρολόγοι, υδραυλικοί κ.ά.) αλλά και οι πολιτικοί μηχανικοί καθώς «Η Περιφέρεια Κρήτης είναι η πρώτη Περιφέρεια της Ελλάδος σε νέες οικοδομικές άδειες. Αντίστοιχα, και στο εξωτερικό οι κατασκευαστικές εταιρείες αδυνατούν να βρουν μηχανικούς να καλύπτουν τις ανάγκες τους», αναφέρει ο κ. Σαμψωνίδης. Επιπλέον, ο ίδιος δεν παραλείπει να αναφέρει τις θέσεις που υπάρχουν στον τουρισμό, επισημαίνοντας ωστόσο πως αυτό που λείπει από τον κλάδο είναι η εξειδίκευση. Έτσι, επαγγέλματα που σχετίζονται με πόστα όπως η υποδοχή, στελέχη στο τμήμα μάρκετινγκ, τουριστικοί πράκτορες, χρηματοοικονομικοί σύμβουλοι ξενοδοχείων κ.ά. σίγουρα στην Κρήτη υπόσχονται μια καλή αποκατάσταση. Ο κ. Σαμψωνίδης, μάλιστα κάνει λόγο ιδιαίτερα και για το νέο σχετικά αλλά πολλά υποσχόμενο πεδίο του Εnvironment Social Governοr το οποίο αποτελεί τμήμα πλέον σε όλες τις μεγάλες εταιρείες και σχετίζεται με τα ηθικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα μιας επιχείρησης, απασχολώντας διάφορες ειδικότητες: Από μηχανικούς, στελέχη διοίκησης επιχείρησης, κοινωνιολόγους, πολιτικούς επιστήμονες κ.ά. «Πολύ μεγάλος κλάδος πλέον είναι αυτός της βιωσιμότητας. Πλέον οι μεγάλες επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να καταβάλουν στην ΕΕ αναφορά για το τι κάνουν για το περιβάλλον, για την κοινωνία. Έχουν ανοίξει πάρα πολλές θέσεις εργασίας πάνω σε αυτό. Ο κλάδος προέρχεται από το ακρωνύμιο Εnvironment Social Governοr όπου στα τμήματα αυτά κοιτάνε και κάνουν δράσεις με περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα, ενώ ελέγχουν να μην υπάρχει διαφορά στους μισθούς μεταξύ των ανδρών – γυναικών κ.λπ.», εξηγεί ο κ. Σαμψωνίδης.
Άλλα σημαντικά πεδία που ειδικά στην Κρήτη εμφανίζουν ζήτηση είναι αυτών που έχουν φόντο τον πρωτογενή τομέα: Γεωπόνοι, κτηνίατροι, ζωοοτέχνες, τεχνολόγοι τροφίμων βρίσκονται ψηλά στη λίστα, ενώ ταυτόχρονα, σύμφωνα με τον σύμβουλο σταδιοδρομίας, τα ιατρικά και παραϊατρικά επαγγέλματα σταθερά εμφανίζουν ζήτηση. «Ο κλάδος που έχει μόνιμα ζήτηση είναι αυτός της υγείας: Γιατροί, νοσηλευτές, εργοθεραπευτές, φυσικοθεραπευτές, ιατρικά και παραϊτρικά επαγγέλματα λόγω δημογραφικού και γήρανσης του πληθυσμού. Το ποσοστό των άνω 65 μεγαλώνει σε σχέση με τους νέους, οπότε τα επαγγέλματα υγείας πάντα πρόκειται να έχουν ζήτηση».
Κατά τον ίδιο, ο νούμερα ένα κλάδος πάντως αυτή τη στιγμή παγκοσμίως είναι αυτός της ανάλυσης δεδομένων. Επιστήμονες που προέρχονται από τομείς της πληροφορικής, των μαθηματικών και άλλων συναφών πεδίων μπορούν να εξειδικευτούν πάνω στην ανάλυση δεδομένων και να πετύχουν αυτή τη στιγμή μια καλή επαγγελματική αποκατάσταση. Ο εν λόγω τομέας όπως εξηγεί ο κ. Σαμψωνίδης, σχετίζεται με την ανάλυση του ψηφιακού αποτυπώματος που όλοι αφήνουμε στο διαδίκτυο (τι ιστοσελίδες επισκεπτόμαστε, τι μας αρέσει, τι βίντεο βλέπουμε, τι αγορές κάνουμε κ.λπ.) ώστε οι εταιρείες να αξιοποιούν αυτά τα αποτελέσματα και να σχεδιάζουν καλύτερες εκστρατείες προώθησης των προϊόντων τους, των πολιτικών τους, της ανάπτυξής τους. «Ο νούμερο ένα τομέας προς το παρών είναι η ανάλυση δεδομένων όπου έχουμε τώρα γύρω στις 200.000 νέες θέσεις εργασίας σε χώρες της ΕΕ, πολλές εκ των οποίων είναι και εξ αποστάσεως. Η ανάλυση δεδομένων, μεταξύ άλλων, έχει να κάνει με το ότι όλοι μας παράγουμε δεδομένα με τη χρήση των μέσων κοινωνικών δικτύωσης, και κάποιες εταιρείες αξιοποιούν αυτό το ψηφιακό αποτύπωμα για να κάνουν πιο στεχευμένες διαφημίσεις και να βγάλουν κέρδος».
Σε αυτό το περιβάλλον, οι νέοι που έχουν κλίση στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, θα πρέπει να αναπροσαρμοστούν και να δουν ότι αποκτώντας ψηφιακές δεξιότητες όπως ο προγραμματισμός κ.ά. μπορούν να τους ανοιχτούν πόρτες που δεν είχαν φανταστεί. «Αρχικά για την Ελλάδα είναι πιο περιορισμένη η αποκατάσταση για κάποιον που προέρχεται από τις ανθρωπιστικές ή κοινωνικές επιστήμες. Έχουμε 22 τμήματα που οδηγούν στο επάγγελμα του φιλόλογου. Άρα το να μπεις στην εκπαίδευση είναι δύσκολο. Ενώ με το να ασχοληθείς με τη διαφημιστική συγγραφή, το να γράψεις ένα ελκυστικό κείμενο ή με τη δημοσιογραφία ή να ασχοληθείς με τα σόσιαλ μίντια, είναι μια καλή ιδέα. Ακόμη, η υπολογιστική γλωσσολογία είναι μια έξυπνη επιλογή. Ο κλάδος του τουρισμού για τους απόφοιτος ξενόγλωσσης φιλολογίας ή για τους αποφοίτους αρχαιολόγους ως ξεναγοί, έχει πολύ δυνατές οι προοπτικές. Ακόμα, στο πρώτο πεδίο το τμήμα διεθνών και ευρωπαϊκών σπουδών για κάποιον θέλει να φύγει να δουλέψει στην ΕΕ που πλέον συχνά πυκνά κάνει διαγωνισμούς και για μόνιμες θέσεις, είναι καλή επιλογή. Και μια άλλη ωραία εξειδίκευση είναι η κοινωνική εργασία κ.λπ. Για να μπορέσουν να έρθουν στη νέα εποχή αυτά τα πεδία θα πρέπει να προσαρμοστούν και ένα ωραίο παράδειγμα είναι αυτό με το Πανεπιστήμιο Κρήτη που έχει πρόγραμμα για τις ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες στο Ρέθυμνο σε προπτυχιακό επίπεδο», εξηγεί ο κ. Σαμψωνίδης, ο οποίος επισημαίνει πως εν γένει οι νέοι από 18-30 που φτάνουν στην πόρτα του σύμβουλου σταδιοδρομίας συχνά προβληματίζονται στο να επιλέξουν εξειδίκευση, ενώ πολλοί είναι εκείνοι που σκέφτονται τη μετανάστευση. «Οι νέοι 18-30 κατά κύριο λόγο έρχονται στο γραφείο του συμβούλου σταδιοδρομίας γιατί έχουν είτε θέμα προσανατολισμού, να βρουν δηλαδή που θα εξειδικευτούν και να βρουν εργασία και μετά λόγω δυστυχώς της ελληνικής πραγματικότητας με τους χαμηλούς μισθούς πολλοί σκέφτονται ότι θέλουν να φύγουν στο εξωτερικό. Και βοηθάμε νέους να βρουν θέση εργασίας σε εταιρείες στο εξωτερικό. Το brain drain αρχίζει και αυξάνεται».
Τα εργασιακά δικαιώματα
Εκτός από την καριέρα που θα ακολουθήσει κάποιος,όλοι καλούνται να μπουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στην αγορά εργασίας. Εκεί είναι σημαντικό οι νέοι να γνωρίζουν τα δικαιώματά τους ώστε να μην πέσουν θύματα εκμετάλλευσης. Όπως εξηγεί στα «Ρ.Ν.» ο Κώστας Νικολιδάκης, πρόεδρος Εργατικού Κέντρου Ρεθύμνου οι συχνότερες παραβάσεις στο Ρέθυμνο εις βάρος των εργαζομένων είναι η μη τήρηση των όρων της σύμβασης εργασίας καθώς και οι μη αμειβόμενες υπερωρίες. «Οι πιο συχνές παραβάσεις που εμείς βλέπουμε κατά καιρούς και καταγράφουμε σαν Εργατικό Κέντρο είναι να μην τηρούνται οι συμβάσεις εργασίες. Κάποιοι εργοδότες να κάνουν συμφωνίες οι οποίες συνήθως είναι κάτω μισθολογικά από ό,τι προβλέπει ο νόμος. Ένα άλλο που παρατηρούμε είναι ότι δεν πληρώνουν υπερωρία και υπερεργασία. Αυτές είναι τα δύο μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στο Ρέθυμνο».
Σε κάθε περίπτωση όπως εξηγεί ο κ. Νικολιδάκης, καποιος νέος που μπαίνει τώρα στην αγορά εργασίας, καλό είναι να γνωρίζει τα εξής: «Σε πρώτη φάση οι νέοι και κάποιοι παλιοί το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να προσέξουν και να δώσουν βάση είναι να ασφαλιστούν από την πρώτη μέρα. Θα πρέπει να έχει κάποιος στον νου του αυτό, διότι υπάρχουν κάποιες επιχειρήσεις που λένε ότι για μια εβδομάδα σε έχω δοκιμαστικά άρα μια εβδομάδα ούτε σε πληρώνω ούτε σε ασφαλίζω. Από την πρώτη στιγμή που θα μπεις να πιάσεις δουλειά σε μια επιχείρηση θα πρέπει να ασφαλιστείς κανονικά. Το δεύτερο πράγμα που θα πρέπει να προσέξει κάποιος είναι το ύψος του μισθού. Αν αμείβεσαι δηλαδή με βάση τη συλλογική σύμβαση ή την κλαδική αν υπάρχει. Εάν οι όροι οι οποίοι προσλαμβάνεσαι προβλέπονται στη εκάστοτε σύμβαση εργασίας».
Σημαντικό εργαλείο για κάθε εργαζόμενο που βλέπει να τελούνται παραβάσεις ή αδικίες εις βάρος του, είναι η Επιθεώρηση Εργασίας αλλά και το Εργατικό Κέντρο, όπως εξηγεί ο κ. Νικολιδάκης: «Αρμόδια όργανα για να ελέγξουν τις συμβάσεις αν τηρούνται οι όροι εργασίας είναι η Επιθεώρηση Εργασίας – υποστελεχωμένη μεν αλλά η Επιθεώρηση Εργασίας και το Εργατικό Κέντρο με το οποίο μπορεί συμβουλευτικά να μιλήσει οποιοσδήποτε για τους όρους αμοιβής και για την ασφάλεια στην εργασία. Το τελευταίο είναι επίσης ένα άλλο μεγάλο κομμάτι το οποίο πρέπει να προσέχουμε όλοι: η ασφάλεια στον χώρο εργασίας. Και αυτό που εμείς σαν Εργατικό Κέντρο λέμε συνεχώς, φωνάζουμε παντού: Εάν θεωρήσεις ότι δεν νιώθεις ασφάλεια και υπάρχει κίνδυνος τραυματισμού ή ακόμα και θανάτου – μακριά από όλους τους εργαζομένους – καλύτερα να χάσεις το ημερομίσθιο παρά τη ζωή σου. Γενικά πάντως αν κάποιος θελήσει να κάνει μια ατομική συμφωνία, μπορεί να έρθει στο Εργατικό Κέντρο να του πούμε τι λέει ο νόμος, γιατί με βάση τον νόμο για παράδειγμα μπορεί κάποιος να δικαιούται μισθό 1.000€. Αν εσύ σαν εργαζόμενος κάνεις ατομική συμφωνία η οποία είναι πάνω από τον νόμο εκεί δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Αν η συμφωνία που θα κάνεις όμως είναι κάτω από τον νόμο τότε εκεί έρχεται η νομοθεσία και σου λέει αυτό απαγορεύεται. Και καλώ όλους τους εργαζόμενους που πάνε για συμφωνία, αν γίνεται να την πάρουν γραπτή», επισημαίνει ο κ. Νικολιδάκης.
Οι γυναίκες στην αγορά εργασίας
Ένα πεδίο που εξετάζεται και μελετάται συχνά στην αγορά εργασία ιδίως τα τελευταία χρόνια είναι αυτό της θέσης της γυναίκας σε αυτήν. Αν δηλαδή υπάρχει ισότητα στους χώρους εργασίας, αν οι γυναίκες έχουν ίσα δικαιώματα με τους άντρες, αν αντιμετωπίζονται από τους εργοδότες ισότιμα. Μιλώντας στα «Ρ.Ν.» η Ελένη Φουρναράκη, κοινωνιολόγος στο Συμβουλευτικό Κέντρο Γυναικών του δήμου Ρεθύμνης, εξηγεί πως εν έτει 2026 ακόμη υπάρχουν στην κουλτούρα μας βαθιά ριζωμένα ορισμένα στερεότυπα τα οποία θρέφουν τις έμφυλες ανισότητες στην αγορά εργασίας, ενώ παραθέτοντας στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και άλλων μελετών αναφέρει πως οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερη ανεργία σε σχέση με τους άντρες, ενώ οι εργοδότες τις προτιμούν πολύ περισσότερο για μερική απασχόληση θεωρώντας τους άντρες περισσότερο διαθέσιμους και έτοιμους για θέσεις ευθύνης, πλήρους απασχόλησης. «Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ τον Ιανουάριο του 2026 η ανεργία στις γυναίκες ανέρχεται στο 10,5%. Είναι διπλάσιο σε σχέση με τους άντρες που είναι στο 5,4%. Μέσα από έρευνες φαίνεται ότι μια γυναίκα κατά μέσο όρο θα δουλέψει επτά χρόνια λιγότερα από έναν άντρα. Και μισθολογικά υπάρχει ένα χάσμα γιατί η γυναίκα θα αμειφθεί λιγότερο. Ενώ επίσης βλέπουμε από τους εργοδότες η γυναίκα προτιμάται να απασχολείται σε μερική απασχόληση και οι άντρες να καλύπτουν πλήρη απασχόληση. Επίσης, βλέπουμε ότι υπάρχουν διακρίσεις σε σχέση με το ότι η γυναίκα πρέπει να προσαρμόσει την προσωπική της ζωή σε σχέση με την εργασία, σε αντίθεση με τους άντρες που, καθώς βλέπουμε τις γυναίκες και συνεχίζουν να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος στο νοικοκυριό. Ακόμα, δεν τις εμπιστεύονται οι εργοδότες σε ηγετικές θέσεις. Είναι και εκεί χαμηλά τα ποσοστά, στο 25% φτάνουν συγκεκριμένα. Οπότε βλέπουμε ότι οι διακρίσεις που δέχονται οι γυναίκες στα θέματα εργασίας ακόμα υπάρχουν. Έχουν γίνει βήματα αλλά θέλουμε ακόμα πολλή δουλειά», εξηγεί η κ. Φουρναράκη, προτρέποντας ειδικά τις γυναίκες στο Ρέθυμνο να απευθυνθούν στο Συμβουλευτικό Κέντρο Ρεθύμνου όπου το προσωπικό θα τις βοηθήσει κατάλληλα, θα τις καθοδηγήσει και θα τις υποστηρίξει στο να διεκδικήσουν μια θέση εργασίας που τους αρμόζει.
