Από το σπίτι μου βγαίνω έξω. Πολλοί δρόμοι ανοίγονται μπροστά μου. Και η καρδιά μου με συμβουλεύει ποιον να ακολουθήσω, ποιον παρά την ανηφόρα θα με φέρει κοντά στην πραγματική αλήθεια, τη γαλήνη και τη γνώση όσων χρειάζομαι στην καθημερινή, δημόσια και κατ’ οίκον, ζωή· πλάι μου στέκεται άοκνη η αγάπη και προχωρώ…
Επιστρέφω στην αγκαλιά των γονέων, καθώς τα φύλλα του φθινοπώρου εγκαταλείπουν ένα-ένα τα κλαδιά. Μόνο που τώρα η αγκαλιά δεν είναι πια ίδια. Ο πατέρας έχει φύγει εδώ και λίγα χρόνια, μα υπάρχουν άνθρωποι που, όταν φεύγουν, δεν εγκαταλείπουν πραγματικά τη ζωή μας· αλλάζουν απλώς δωμάτιο και κατοικούν μέσα μας. Κι έτσι, κάθε φθινόπωρο, όταν βλέπω τα φύλλα να πέφτουν, τον συναντώ ξανά εκεί όπου δεν τον παίρνει ο χρόνος: Στη μνήμη μου.
Επιστρέφω στις φωνές των δασκάλων, μαζί με το πρώτο φθινοπωρινό κουδούνι, όταν οι αυλές ξαναγεμίζουν παιδιά και ο αέρας μυρίζει βρεγμένο χώμα. Οι δάσκαλοι εξακολουθούν να μιλούν για το αύριο με την ίδια βεβαιότητα που μιλούσαν τότε. Κι εμείς τους ακούμε, όπως τότε, πιστεύοντας πως η ζωή είναι ένα μάθημα που κάποτε θα τελειώσει και θα πάρουμε τον βαθμό μας. Μόνο που το φθινόπωρο ξέρει καλύτερα: στη ζωή δεν υπάρχουν τελικοί βαθμοί, μόνο επόμενα κεφάλαια.
Επιστρέφω στα παιχνίδια των φίλων και των συμμαθητών, κάτω από τα δέντρα που αφήνουν τα φύλλα τους να πέφτουν σαν παλιές αναμνήσεις. Τότε τρέχαμε χωρίς να κουραζόμαστε, ενώ σήμερα τα δικά μου βήματα γίνονται λίγο πιο αργά. Όχι τόσο ώστε να το παραδεχτώ εύκολα· αρκετά όμως για να το καταλαβαίνει το φθινοπωρινό πεζοδρόμιο. Κι ανάμεσα στα φύλλα που πατούν τα παπούτσια μου, αναγνωρίζω εκείνο το παιδί που κάποτε έτρεχε χωρίς να ξέρει πως μια μέρα θα νοσταλγούσε το τρέξιμό του.
Επιστρέφω στα σχολικά και τα πανεπιστημιακά θρανία, εκεί όπου κάθε φθινόπωρο η ζωή ξαναρχίζει με την ευπρέπεια μιας παλιάς τελετής. Ανοίγουν βιβλία, γεμίζουν τετράδια, ακούγονται υποσχέσεις για νέες αρχές. Κάποτε πίστευα πως κάθε Σεπτέμβρης ήταν μια καινούργια αρχή. Τώρα, κοιτάζοντας τα δικά μου μαλλιά που ασπρίζουν, καταλαβαίνω πως ο Σεπτέμβρης είναι περισσότερο μια υπενθύμιση: Πως ο χρόνος συνεχίζει να γράφει, ακόμη κι όταν εμείς νομίζουμε ότι κρατούμε την πένα.
Επιστρέφω στον γεμάτο άγχος αγώνα για επιβίωση και αξιοπρέπεια, με τον φθινοπωρινό άνεμο να χτυπά τα παράθυρα και τη βροχή να ξεπλένει τη σκόνη του καλοκαιριού. Ξαναφοράμε τα σοβαρά μας πρόσωπα, ξαναμετράμε χρήματα, υποχρεώσεις, αντοχές και όνειρα. Ο άνθρωπος έχει την παράξενη συνήθεια να πιστεύει πως όλα μπορούν να μπουν σε τάξη, αρκεί να φτιάξει έναν αρκετά καλό κατάλογο. Το φθινόπωρο, ευτυχώς, δεν διαβάζει καταλόγους. Αφήνει απλώς τα φύλλα να πέφτουν, υπενθυμίζοντάς μας πως κάποια πράγματα δεν χρειάζονται τακτοποίηση αλλά αποδοχή.
Κι ίσως οι στιγμές της ζωής να μοιάζουν τελικά με τα φθινοπωρινά φύλλα. Κάποτε είναι πράσινες, γεμάτες δύναμη και ζωντάνια, κρατιούνται γερά από τα κλαδιά και νομίζουν πως έτσι θα μείνουν για πάντα. Ύστερα αλλάζουν χρώμα, χωρίς να ρωτήσουν τη γνώμη μας, κι έρχεται μια μέρα που ο άνεμος τις παίρνει μαζί του. Άλλες πέφτουν αθόρυβα, άλλες παρασύρονται μακριά, άλλες μένουν για λίγο στα πόδια μας, μέχρι να τις πατήσουμε και να τις κάνουμε ακόμη πιο παλιές. Κι όμως, καθεμιά τους υπήρξε κάποτε ένα μικρό κομμάτι της ζωής μας.
Επιστρέφω από τις θερινές διακοπές στις φθινοπωρινές μελαγχολίες. Από τον ήλιο που έμοιαζε ατελείωτος στις πρώτες συννεφιές· από τη θάλασσα στα βρεγμένα τζάμια· από το «θα» του καλοκαιριού στο «πρέπει» του φθινοπώρου. Κι όμως, μέσα στις μελαγχολίες αυτές κρύβονται ήδη οι χειμωνιάτικες ελπίδες. Γιατί ο άνθρωπος έχει αυτό το παράξενο ελάττωμα: ακόμη κι όταν βλέπει τα φύλλα να πέφτουν, εξακολουθεί να περιμένει τα λουλούδια.
Κι έτσι επιστρέφω στην αγάπη και στον άνθρωπο. Γιατί, όσο κι αν ασπρίζουν τα μαλλιά, όσο κι αν αργούν τα βήματα, όσο κι αν το φθινόπωρο επιμένει να μας διδάσκει την απώλεια, μέσα μας κάτι αρνείται να τελειώσει. Οι άνθρωποι φεύγουν, οι εποχές αλλάζουν, τα φύλλα πέφτουν. Μα ό,τι αγαπήσαμε πραγματικά δεν υπακούει τόσο εύκολα στον νόμο της πτώσης. Ο πατέρας μου το γνωρίζει καλύτερα απ’ όλους· δεν είναι πια εδώ, κι όμως βρίσκεται εδώ κάθε στιγμή που τον θυμάμαι.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το φθινόπωρο: όχι το τέλος του καλοκαιριού, αλλά η εποχή που μας μαθαίνει να επιστρέφουμε. Στους γονείς, ακόμη κι όταν ο ένας υπάρχει πια μόνο μέσα μας· στους δασκάλους, στους φίλους, στα θρανία, στα όνειρα, στους ανθρώπους. Και, ύστερα από τόσους δρόμους, στον ίδιο μας τον εαυτό. Επιστρέφουμε λίγο πιο αργά, με λίγα περισσότερα λευκά μαλλιά και με περισσότερα φύλλα πίσω μας. Κι ίσως αυτό να μην είναι λύπη. Ίσως είναι απλώς ο τρόπος της ζωής να μας θυμίζει ότι κάποτε υπήρξαμε πράσινα φύλλα, γεμάτα ζωντάνια, και ότι ακόμη κι όταν πέσουμε, κάτι από εμάς εξακολουθεί να ανήκει στο δέντρο.
* Ο Γεώργιος Η. Ορφανός είναι φιλόλογος, Msc Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Διαχείρισης Πληροφοριακών συστημάτων
