Ένας σπουδαίος λογοτέχνης που δεν εκτιμήθηκε όπως του άξιζε
Ανάμεσα στους μεγάλους δημιουργούς της πνευματικής μας ζωής και ο σπουδαίος Δαλέντζας που δεν έχουμε εκτιμήσει όπως θα έπρεπε. Κι όμως στα βιβλία του υπάρχουν μεγάλες στιγμές του Ρεθύμνου και προσωπικότητες που κανένας δεν ασχολήθηκε με αυτές. Κυρίως γνωρίζουμε μεγάλους ήρωες της Αντίστασης όπως ο Φραγγελάκης που έζησε ο Δαλέντζας στο κολαστήριο της Αγυιάς όπου βρέθηκε κι αυτός λόγω της δράσης του ενάντια στον κατακτητή.
Ο Γιάννης Καρκ. Δαλέντζας γεννήθηκε στις 10 του Ιούλη του 1912 στο Χαράρ της Αιθιοπίας, από γονείς καταγόμενους από τα χωριά Κούφη και Ατσιπόπουλο Ρεθύμνου Κρήτης.
Ο πατέρας –Μάρκος Εμμ. Δαλέντζας– μόλις τέλειωσε το Γυμνάσιο Σύρου, ασχολήθηκε με το εμπόριο, ιδίως του καφέ και εγκαταστάθηκε στην Αιθιοπία, από τους πρώτους Έλληνες.
Πέθανε το 1918 στην Αντίς-Αμπέμπα, όπου είχε ιδρύσει την πρώτη ελληνική κοινότητα, την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και το πρώτο Ελληνικό Σχολείο της Αιθιοπίας. Η οικογένειά του -τρία παιδιά και η χήρα μητέρα- γύρισαν στα 1920 στο Ρέθεμνος, όπου εγκαταστάθηκαν μόνιμα.
Ο πάππος της μητέρας του, Χατζή-Βασίλης Σλαμπουτάκης, εχρηματοδότησε την προμήθεια όπλων στην επανάσταση του 1821, που εκδηλώθηκε πρώτα στη Θυμιανή Παναγιά των Σφακιών. Οι Τούρκοι σε αντίποινα, έκαψαν τα σπίτια του και τα ελαιόδεντρά του στο Ατσιπόπουλο και τα ίδια έκαμαν και στις επαναστάσεις του 1866 και 1867, όπου πήραν μέρος οι γιοι του.
Ο πάππος του, από τον πατέρα, Καπετάν Μανώλης Δαλέντζας ή Καπετάν Δράκος, από την Κούφη Ρεθύμνου, αναγνωρισμένος οπλαρχηγός του Δυτικού Διαμερίσματος Ρεθέμνου, επολέμησε σε πολλές μάχες κατά των καταχτητών Τούρκων. Στη μεταπολίτευση (1899-1905) του απονεμήθηκε τιμητική σύνταξη οπλαρχηγού, από την Κρητική Πολιτεία και αρνήθηκε να τη δεχτεί δηλώνοντας πως: «Εμείς δεν Πολεμήσαμε τους Τούρκους για παράδες».
Ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία
Ο Γιάννης Δαλέντζας τελείωσε το Γυμνάσιο Ρεθύμνου το 1929. Αμέσως πήγε στην Αθήνα και εισήχθη στη Νομική Σχολή. Για λόγους οικονομικούς δεν μπόρεσε να συνεχίσει τις σπουδές του και από το πρώτος έτος γύρισε στο Ρέθυμνο και ασχολήθηκε στη συνέχεια με τη δημοσιογραφία.
Εργάστηκε στις τοπικές εφημερίδες «Κρητική Επιθεώρησις» και «Βήμα» και στα 1932 έβγαλε, για λογαριασμό του κόμματος των Φιλελευθέρων, την εφημερίδα «Αλήθεια» ως υπεύθυνος Διευθυντής.
Το 1933 πήγε στρατιώτης -έφεδρος αξιωματικός του Πυροβολικού- πήρε ενεργό μέρος στο κίνημα του 1935, στην Σούδα Χανίων.
Όταν απολύθηκε από τον στρατό, συνέχισε το δημοσιογραφικό επάγγελμα με συνεργασία σε όλες σχεδόν τις προοδευτικές εφημερίδες της Κρήτης, με άρθρα, κριτικές, διηγήματα, χρονικά, βιογραφίες και λοιπά.
Το 1937 διορίσθηκε υπάλληλος στο τμήμα ανταλλαξίμων Μουσουλμανικών κτημάτων της Εθνικής Τράπεζας και συνέχεια στο Δημόσιο, στην ίδια υπηρεσία στο Ρέθυμνο, σαν προϊστάμενος, όπου έμεινε ως το 1964 και απεχώρησε με αίτησή του.
Το 1938 ο Γιάννης Δαλέντζας παντρεύτηκε με αίσθημα την Χανιώτισσα κοπελιά Νέλλη Κισσαμιτάκη φωτισμένη και προοδευτική, ταλαντούχο ζωγράφο (κόρη του Χανιώτη δημοκράτη Γιάννη Γ. Κισσαμιτάκη τμηματάρχη της Γενικής Διοίκησης Κρήτης και της Μιλτίας το γένος Βαρδάκη και Κουντούρου Σφακιανής καταγωγής, Αρσακειάδας).
Και οι πρόγονοι της Νέλλης ήτανε γνωστοί πολεμάρχης της Κρητικής Επανάστασης. Απόκτησαν μια κόρη, την Όλγα, που είναι τώρα ηθοποιός, πτυχιούχος της Δραματικής Σχολής Αθηνών Πέλου Κατσέλη, επίσης είναι πτυχιούχος της Παντείου Ανωτάτης Σχολής Πολιτικών Επιστημών (ΠΑΣΠΕ) και συνδικαλίστρια. Κληρονόμησε από τον πατέρα της και την κλίση στην λογοτεχνία.
Από τους πρώτους στην αντίσταση
Ο Γιάννης Δαλέντζας το 1940 πήρε μέρος στον Αλβανικό πόλεμο (από τις 29 του Οκτώβρη δηλ. από την αρχή του Ιταλικού πολέμου) και συνέχεια στα 1941 στην μάχη της Κρήτης: Εντάχθηκε από τους πρώτους στην αντίσταση κατά των Γερμανών καταχτητών. Γρήγορα αναδείχτηκε ηγετικό στέλεχος και μέλος της Νομαρχιακής επιτροπής του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ) και γραμματέας του παράνομου αντιστασιακού μηχανισμού του Νομού Ρεθέμνου (εφημερίδα, δελτία, ραδιόφωνα, μπροσούρες κλπ.).
Είχε εκλεχτεί και μέλος στην Αρχή και μετά Πρόεδρος, από τους συναδέλφους του, των συνδικαλιστικών οργανώσεων των Δημοσίων υπαλλήλων στην κατοχή επανειλημμένα και οργάνωσε τα υπαλληλικά συσσίτια. Για όλα αυτά προδόθηκε και πιάστηκε στις αρχές του Δεκέμβρη του 1943 από τους Γερμανούς καταχτητές. Κλείστηκε στις φυλακές του Ρεθέμνου πέρασε από βασανιστικές ανακρίσεις της ΓΚΕΣΤΑΠΟ δοκίμασε τα φρικτά βασανιστήριά τους, τον τραυμάτισαν βαριά και έχασε το δεξί του μάτι, αλλά δεν μπόρεσαν να του αποσπάσουν ούτε μια λέξη αποκαλυπτική. Συνέχεια τον μετέφεραν στο φοβερό στρατόπεδο στην «Αγιά Κρήτης» σαν μελλοθάνατο.
Αρρώστησε βαριά τον Μάρτη του 1944 και αναγκάσθηκαν να τον μεταφέρουν στο νοσοκομείο των φυλακών των Χανιών, από όπου αποφυλακίστηκε με την γενική αμνηστία που έδωσε ο κατακτητής στις 25 του Μάρτη του χρόνου εκείνου, δίνοντάς του την παραγγελία να προσέξει καλά, γιατί με την παραμικρή παράνομη κίνηση, θα τον εκτελέσουν επιτόπου χωρίς δίκη.
Γρήγορα όμως ξανάρχισε την δράση του και τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου, ξαναπιάστηκε από την ΓΚΕΣΤΑΠΟ των Χανιών, πάλι για αντιστασιακή δουλειά. Κατάφερε να δραπετεύσει μέσα από τα γραφεία της, πηδώντας από ψηλό παράθυρο. Κατέφυγε σε συγγενικό σπίτι και το ίδιο βράδυ με σύνδεσμο αντιστασιακό βγήκε στο βουνό, στην Παναγιά Δρακώνα -Κεραμειών Χανίων, όπου βρισκόταν το αρχηγείο και μονάδες του αντιστασιακού στρατού Ε.Λ.Α.Σ. Πήρε μέρος σε μάχες της Δραγώνας και των Κεραμειών κατά των καταχτητών και τον Νοέμβριο του 1944 κατέβηκε στο απελευθερωμένο τότε Ρέθυμνο.
Ιδρυτικό μέλος της πνευματικής εστίας
Ο Γιάννης Δαλέντζας ήτο ιδρυτικό μέλος της Πνευματικής Εστίας Ρεθέμνου και Γενικός Γραμματέας στη συνέχεια. Τότε η Πνευματική Εστία ίδρυσε την Δημοσία Βιβλιοθήκη Ρεθέμνου (κεντρική) στην οποία επίσης ήταν Σύμβουλος και Γραμματέας του Διοικητικού Συμβουλίου της, μέχρι την αναχώρησή του με την οικογένειά του και εγκατάστασή του στην Αθήνα, στο τέλος του 1964 για σπουδές της κόρης του.
Μέχρι τον θάνατό του δεν έπαψε να ανήκει στον ιδεολογικό στρατόπεδο της Αριστεράς.
Πρωτοπόρος στον αγώνα για την λεφτεριά και τη δημοκρατία, ο Γιάννης Δαλέντζας προσυπόγραψεν, τον Αύγουστο του 1965, την διακήρυξη των Κρητών Επιστημόνων, Λογοτεχνών, Καλλιτεχνών και Διανοουμένων, για την προάσπιση της Συνταγματικής νομιμότητας και της Δημοκρατικής ομαλότητας.
Τη διακήρυξη αυτή υπέγραψαν 100 Κρήτες συγγραφείς, επιστήμονες διανοούμενοι και λοιποί παράγοντες της Κρητικής παροικίας των Αθηνών και την δημοσίευσε η Εφημερίδα των Αθηνών και της Κρήτης. Σχετικά η Ρεθυμνιώτικη εφημερίδα «Νέος Κόσμος» στο 162/23-8-65 φύλλον της γράφει ότι: «Το παράδειγμα του Γιάννη Δαλέντζα δείχνει τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουν όλοι οι πνευματικοί άνθρωποι για να καθοδηγήσουν τον λαό στο δρόμο του καθήκοντος και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, όπως τίμια και θαρραλέα, πασχίζει ο αγνός ιδεολόγος, αληθινός συγγραφέας και τόσο αγαπητός στον Ρεθυμνιώτικο λαό, Γιάννης Δαλέντζας, στις δύσκολες και κρίσιμες ώρες που περνά τώρα ο δημοκρατικός λαός μας».
Στις 6 του Μάρτη του 1966 εκλέχτηκε στην Αθήνα παμψηφεί τακτικό μέλος της εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών σε τακτική Γενική Συνέλευση των μελών της.
Στα χρόνια της επτάχρονης τυρρανίας της φασιστικής δικτατορίας στην Ελλάδα (δηλ. 21-4-1967-23/7/1974), ο Γιάννης Δαλέντζας συνεργάσθηκε με το πατριωτικό απελευθερωτικό μέτωπο, και με την δημοκρατική οργάνωση Κρήτης και υπήρξε πάντοτε -όπως και σε όλη του την ζωή- ασυμβάτιστος και θαρραλέος αγωνιστής της λεφτεριάς και της δημοκρατίας.
Όταν τον Γενάρη του 1973 ο Υφυπουργός της τότε Δικτατορίας, περιφερειακός Διοικητής Κρήτης, του έστειλε προσωπική πρόσκληση, να συμμετάσχει στο συνέδριο της 13ης του Γενάρη 1973, στο Ηράκλειο, των πνευματικών θεμάτων της Κρήτης «όχι μόνον δεν πήγε, αλλά έστειλε και το εξής τηλεγράφημα μέσω της Εφημερίδας «Κρητική Επιθεώρηση» Ρεθύμνου: «Αδυνατών αποκριθώ πρόσκληση Διοίκησης Κρήτης για συνέδριο πνευματικών Ανθρώπων -κρίνοντας ότι δεν υπάρχουν συνθήκες ελεύθερου διαλόγου» Αθήνα 12-1-73. Γιάννης Δαλέντζας».
Στο σκοτεινό αυτό διάστημα της δικτατορίας, απαγορεύτηκε η αποστολή των βιβλίων του, σε φίλους στην εξορία, στα νησιά και στο εξωτερικό.
Ακόμα συνεργάστηκε με τον αγαπητό του φίλο και ακαταμάχητο αγωνιστή της λεφτεριάς και της Χριστιανικής αξιοπρέπειας, παραδοσιακού του Κρητικού ράσου, πρωτοπρεσβύτερο κ. Γεώργιον Πυρουνάκη, με αντιστασιακές αρθρογραφίες, με περιοδείες στην Κρήτη και με στενή συμπαράσταση.
Ο Γιάννης Δαλέντζας, από τον Δεκέμβριο του 1973 αρρώστησε βαριά, είχε απίστευτο κουράγιο και ψυχραιμία, αισθανόταν όπως έλεγε τυχερός, που πρόφτασε να δει το γκρέμισμα της Δικτατορίας αυτής και να πάρει στα χέρια του, το πρώτο ελεύθερο νόμιμο φύλλο της πρωτοπόρου εφημερίδας του βασανισμένου λαού μας «Του Ριζοσπάστη».
Ο Γιάννης Μ. Δαλέντας, πέθανε στην Αθήνα στις πρώτες ώρες, στις 16 του Νοέμβρη του 1974, σε ηλικία 62 χρόνων.
Την ημέρα αυτή που άφησε την τελευταία του πνοή, η εφημερίδα τούτη «αριθμός φύλλου 46/νέας περιόδου / 16-11-74» στην πρώτη σελίδα δημοσίευε («όπως και άλλες εφημερίδες της Αθήνας και της Κρήτης), έκκλησή του μαζί με άλλους πρωτοποριακούς συγγραφείς Κρητικούς, που ζουν στην Αθήνα, και που την είχε υπογράψει από μέρες, προς τον περήφανο δημοκρατικό λαό του νησιού του, να δώσει όλες τις δυνάμεις του, στην αποφασιστική για τον τόπο μας εκλογική μάχη, που δινόταν την επομένη μέρα- στις 17 του Νοέμβρη- υπερψηφίζοντας τους συνδυασμούς των βουλευτών της ενωμένης αριστεράς, που αποτελούν την καλύτερη εγγύηση για την ομαλή δημοκρατική εξέλιξη.
Και έτσι με αυτό τον τρόπο, ο αγωνιστής, την ημέρα της κηδείας του -που ήταν και η μέρα των εκλογών- μπόρεσε, αν και νεκρός, να δώσει την τίμια ψήφο του, για την λεφτεριά και την δημοκρατία.
Έχουν εκδοθεί μέχρι σήμερα, επώνυμα, τα εξής πρωτότυπα αυτοτελή ογκώδη βιβλία του Γιάννη Ε. Δαλέντζα:
1) «ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΟΥ ΡΕΘΕΜΝΟΥ» Έκδοση Μαυρίδη, Αθήνα, 1958, σχήμα 8σ.22
2) «ΚΡΗΤΙΚΟΙ ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ»: Έκδοση Μαυρίδη, Αθήνα 1959, σχ. 8, σ. 300.
3) «ΑΣΤΡΑΠΕΣ ΤΟΥ ΜΠΡΑΣΚΟΥ»: Έκδοση «……………….» Ηράκλειο Κρήτης, 1962, σχ. 8, σ. 240.
4) «ΝΤΑΡΑ ΜΑΝΕΛΑ»: «Η πολιτεία της ανοχής» έκδοση Σκόλαρη, Αθήνα 1965, σχ. 8 σ. 200.
Τα βιβλία αυτά του Γιάννη Δαλέντζα όπως κρίνουν οι πνευματικοί άνθρωποι που τα διάβασαν μεταφέρουν τα δύο μηνύματα.
1) αγάπη στον άνθρωπο, στις ανθρώπινες αρετές και αξίες, στις παραδόσεις της Κρήτης και της Ελλάδας και αγάπη στην Ελλάδα και τη λεφτεριά.
2) Και από την άλλη μεριά άτρομη θαρραλέα αντίσταση στις «αντίδρομες, αντίνομες, σκοταδικές σύνομες» όπως γράφει ο ίδιος.
Το έργο του ο Γιάννης Δαλέντζας, το έχει ουσιαστικά αφιερώσει στον Κρητικό λαό. Στα βάσανά του, στις λαχτάρες του, στους αγώνες του για ανθρωπινότερη ζωή.
Τα βιβλία του προβάλλουν ανάγλυφη την τραγωδία της Γερμανικής κατοχής, την απελευθέρωση, το καθεστώς που επιβλήθηκε από τους ξένους τα γεγονότα που επακολούθησαν, τους συνεργάτες των κατακτητών, τους συνθηκολόγους που ήρθαν στην επιφάνεια -μεγάλοι και τρανοί- και με την δύναμη της θέσης τους ή του πλούτου τους, άρχισαν πάλι την καταλήστευση του μόχθου του Κρητικού λαού, τον διωγμό κάθε ηθικής αξίας και επιδίωξαν να καλλιεργήσουν την εθελοδουλεία και την υποταγή. Και γράφει σχετικά: «Ναρκισσεύονται με τα πλούτη τους ή με τις ευκαιριακές θέσεις τους και μισούν παθιασμένα κάθε άνθρωπο που ταράζει τον ναρκισσισμό τους. Όλους και όλα αν μπορούν θα τα τινάξουν στον αέρα, για το συμφεροντάκι τους. Ξέρουν και καλύπτονται, έτσι νομίζουν, παραγνωρίζοντας την πάλη του ηρωικού Κρητικού λαού και ότι συντελέστηκε τα χρόνια της κατοχής. Μα η αντίδραση ήταν φυσική. Η εποχή δεν σηκώνει οπισθοδρόμηση, ούτε συνθηκολόγηση. Οι ασίγαστες δυνάμεις του καλού, της Κρητικής πρεπιάς, άρχισαν μια αδυσώπητη πάλι.
Οι γενναίοι Κρητικοί υπάρχουν σε όλους τους τομείς, γενναίος είναι όλος ο Κρητικός λαός, αρκεί να αφυπνιστεί, έχει γερό κριτήριο, θα παλέψει και θα βρει το δρόμο της προκοπής.
Η Δικαίωση θα ‘ρθει, ο λυτρωμός θα ξεπεταχτεί. Με το κεφάλι περήφανο, κοιτάζει μπροστά ο Κρητικό λαός. Παραμερίζει τα θάμπη, ποδοπατεί τις φραγιές.
Πολυκύμαντη η ιστορία της Κρήτης, αλλά πάντοτε η δικαίωση έρχεται σίγουρη.
Ο καθένας πρέπει να συμβάλει σ’ αυτή».
Με τη συναίσθηση της ευθύνης και του χρέους, βγήκαν τα τέσσερα αυτά βιβλία, όλα τα αφηγήματα, μορφές, εικόνες, πεζοτράγουδα, γραμμένα όπως ταιριάζουν, στην πλούσια, λαγαρή, δροσερή και τόσο παραστατική γλώσσα της ηρωικής και μεγαλόπρεπης αγαπημένης του Κρήτης, είναι σαν μια μαρτυρία, σαν μια κραυγή διαμαρτυρίας, και πόνου και σα μήνυμα για ένα καλύτερο αύριο.
Το κάθε βιβλίο του έχει βγει σε 2.500 αντίτυπα περίπου, που κυκλοφόρησαν και έχουν εξαντληθεί. Αργότερα θα επανεκδοθούν. Ο Γιάννης Δαλέντζας έχει αφήσει αρκετή ανέκδοτη εργασία για τέσσερα νέα βιβλία του, που τα ετοιμάζει η οικογένειά του για τύπωμα.
Η Εφημερίδα «Ριζοσπάστης» σε τετράστυλο χρονικό με τίτλο «Ένας πραγματικός άνθρωπος» ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΑΛΕΝΤΖΑΣ «πρότυπο αγωνιστή πατριώτη και πνευματικού ανθρώπου» μεταξύ άλλων γράφει στο φύλλο του στις 5 Μαρτίου του ’75. «Ο Δαλέντζας έδωσε κυριολεκτικά τον εαυτό του για την Πατρίδα, την Δημοκρατία, τον Λαό. Μια τέτοια πληθωρική αγωνιστική δράση και ένα τέτοιο πνευματικό δημιουργικό έργο, τον τοποθετούν στην κορφή των αντιστασιακών αγωνιστών. Ένας πραγματικός άνθρωπος».
Από το 1930 μέχρι σήμερα, δημοσιεύονται διηγήματα του, κριτικές, βιογραφίες του σε εφημερίδες και περιοδικά της Κρήτης, της Αθήνας και πολλών άλλων πόλεων της Ελλάδας και του Εξωτερικού (Παρίσι, Ρουμανία, Λονδίνο, Μόντρεαλ, Σικάγο, Νέα Υόρκη, Σύδνεϋ, Αλεξάνδρεια), καθώς και αποσπάσματα από τα βιβλία του.
Πάντα του άρεσε να ενθαρρύνει και να προβάλει στον τύπο πρώτος, νέα λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά ταλέντα της Κρήτης και της Αθήνας και όπου αλλού, τα ανακάλυπτε με μεγάλο ενθουσιασμό και ποτέ δεν έσφαλε.
Για την λογοτεχνική εργασία του ο Γιάννης Δαλέντζας έλαβε τα εξής:
Του απένειμαν πρώτο χρυσό βραβείο, τιμητικό δίπλωμα της παγκόσμιας ομοσπονδίας αναπήρων καλλιτεχνών και πίνακα ζωγραφικής του προέδρου της Έρικ Στέγκμαν (Ιδρυτού της Ομοσπονδίας, μεγάλου ζωγράφο, ανάπηρου χωρίς χέρια και πόδια, που ζωγραφίζει με το στόμα, που είναι μέλος της Ακαδημίας της Ρώμης και βραβευμένος με πολλά βραβεία στην Επιενάλε και στις άλλες μεγάλες εκθέσεις Βρυξελλών, Παρισιού, Μονάχου κλπ.). Στην σχετική τελετή, στο πρακτορείο, πνευματικής συνεργασίας της Αθήνας, που έγινε στις 10-11-64, ο Έριχ Στέγκμαν ζωγράφισε με το στόμα, παρουσία δημοσιογράφων και τέσσερα όμοια βραβευμένων λογοτεχνών (των Τάκη Δόξα, Αλέκου Λιδορίκη, Τσακομή και Φωκά) και πολλών καλεσμένων, ένα εκφραστικότατο πορτραίτο του Γιάννη Δαλέντζα, το οποίον του πρόσφερε.
Όλα αυτά σαν έπαθλα, για την συμμετοχή του με λογοτεχνικό χρονικό του, στον προκηρυχθέντα του 1963 διαγωνισμό της Ομοσπονδίας, για την Ελλάδα με θέμα: «Η ανθρώπινη θέληση στην υπηρεσία της τέχνης».
Επίσης στις 8 του Γενάρη του 1965 στην αίθουσα του Συλλόγου των «Φίλων του Γιάννη Κορδάτου» έδωσε διάλεξη, ο εκλεκτός γνωστός λογοτέχνης και δημοσιογράφος των «Νέων» κ. Χρήστος Λεβάντας, με θέμα «Γιάννης Δαλέντζας, μια ρωμαλέα αντιστασιακή μορφή της Κρήτης», με εισήγηση του Γραμματέα του Συλλόγου Μ. Χρονόπουλου, όπου είχε μεγάλη επιτυχία, και όπου καλλιτέχνες του θεάτρου εδιάβασαν εις το τέλος κείμενα από τα βιβλία του Δαλέντζα.
Προ και μετά του θανάτου του γράφτηκαν, δημοσιεύτηκαν και του αφιερώθηκαν ποιήματα από τους εξής γνωστούς ποιητές, εμπνευσμένα από τα βιβλία του και από προσωπική γνωριμία μαζί του.
1) Ο καλλιτέχνης και ποιητής Χρήστος Κατσιγιάννης έγραψε το 1972 τρία ποιήματα, που του αφιέρωσε ιδιόχειρα, γραμμένα πάνω σε χάλκινα φύλλα. «Την Πολιτεία της ανοχής», τις «Νεκρές ζωές» και το «Ρέθεμνος.
2) Ο Λαογράφος ποιητής Κρήτης, λογοτέχνης Σπύρος Τ. Λίτινας, έγραψε το 1959 το ποίημα «Κρητικοί αντίλαλοι».
3) Ο ποιητής και δημοσιογράφος Κωστής Φραγκούλης (ΑΝΤΑΙΟΣ) έγραψε δύο ποιήματα «Ο Μπράσκος» το 1962 και «για το καλό της Κρήτης» το 1973.
4) Ο λογοτέχνης ποιητής της Κρήτης Μανώλης Κουτσουράκης έγραψε το ποίημα «Τ’ ΑΕΤΟΥ», «ΣΤΟ ΧΑΜΟ ΤΟΥ ΦΙΛΟΥ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΗ ΓΙΑΝΝΗ ΔΑΛΕΝΤΖΑ». Στις ’17 του Νοέμβρη 1974 δηλ. την ημέρα της κηδείας του.
5) Η παγκόσμια ποιήτρια Σοφία Μαυροειδή-Παπαδάκη στις 16-5-1975 έγραψε την Ελεγεία – ποίημα: «Μνήμη» «Στην ιερή σκιά του συγγραφέα και αγωνιστή Γιάννη Δαλέντζα».
Επίσης γράφτηκαν και πολλά άλλα ποιήματα, χρονικά και ελεγείες από ανθρώπους του λαού, φίλους του και αγωνιστές, για το έργο του Δαλέντζα.
Στην κηδεία του μεγάλου τέκνου της Κρήτης Νίκου Καζαντζάκη, παραστάθηκε και μίλησε ο Δαλέντζας σαν εκπρόσωπος του Δήμου και της Δημοσίας Βιβλιοθήκης Ρεθύμνης, κατέθεσεν δε και στέφανο.
Για τα βιβλία του ο Γιάννης Δαλέντζας, είχε ενθουσιώδεις κριτικές, διαπρεπών ανθρώπων των γραμμάτων και της τέχνης, διανοουμένων, ανθρωπιστικών, ιδεολόγων, πολιτικών κρατουμένων στις φυλακές Καλαματσίου Χανίων, Αιγίνης, από τα Ξερονήσια, από το Εξωτερικό (γράμματά τους με πολλές υπογραφές) και απλών ανθρώπων του μόχθου, της πολιτείας και του χωριού.
