Μια βαθιά εξομολόγηση για τις ρίζες, τη λαϊκή τέχνη και την παράδοση, την καλλιτεχνική δημιουργία και τη δύναμη της νέας γενιάς να συνεχίζει να δημιουργεί ενσωματώνοντας τις δικές της καινοτομίες και τάσεις με το βλέμμα στραμμένο και στο παρελθόν, έκανε ο σπουδαίος σκηνογράφος και ενδυματολόγος Γιάννης Μετζικώφ στα «Ρ.Ν.». Στα μάτια του κόσμου ο Γιάννης Μετζικώφ συνιστά έναν κορυφαίο δημιουργό, ο ίδιος ωστόσο προσδιορίζει τον εαυτό του ως κάτι πολύ περισσότερο και ουσιαστικότερο από ένα καταξιωμένο όνομα. Στην καρδιά του μέσα όπως μας περιγράφει κουβαλάει «οδυνηρά, σαν πληγή» τους δεσμούς του με την Κρήτη – μιας και η καταγωγή του είναι από το νησί – αλλά και τη διαρκή επιταγή εντός του για επιστροφή σε αυτήν – «ό,τι έχω να σκεφτώ συναισθηματικό αναφέρεται στην Κρήτη», σχολιάζει χαρακτηριστικά.
Ο σπουδαίος καλλιτέχνης βαθιά συνδεόμενος με την Κρήτη και τη λαϊκή παράδοση γενικότερα, δεν παραλείπει να την κουβαλάει και στο έργο του και να την αξιοποιεί παράγοντας τις δικές του καινούργιες σύγχρονες καλλιτεχνικές προτάσεις. «Έχω μια πάρα πολύ μεγάλη αγάπη στη λαϊκή παράδοση. Άμα μιλάω με πολύ νέα παιδιά κάποιο μπορεί να μου πει «ξέρετε κ. Μετζικώφ, εμένα δεν μου αρέσει η λαϊκή παράδοση» – μα ξέρεις δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς τη λαϊκή παράδοση. Η λαϊκή παράδοση περνάει ακόμα και στον τρόπο που θα πεις μια καλημέρα. Η λαϊκή παράδοση είναι ένα θέσπισμα που μοιάζει με μια φλέβα που δίνει αίμα στην καθημερινότητά σου. Λέει ο άλλος δε, «εμένα δεν μου αρέσει», εννοώντας προφανώς δεν του αρέσουν οι βλαχοπούλες. Μα παράδοση είναι και το ζεϊμπέκικο, που σηκώνεται και βλέπεις ένα παλικάρι όχι του τώρα δα, του τώρα τώρα δα και σηκώνεται και παίρνει δυό στροφές και λες να ένας άνθρωπος του σήμερα. Η λαϊκή παράδοση έχει τεράστιο εύρος έκφρασης σήμερα. Είναι ένα πολύ πλούσιο υλικό του χθες μας που περιμένει και ιδιαίτερα από καλλιτέχνες όπως είμαι εγώ ας πούμε, να το χρησιμοποιήσουμε, να πάρουμε πολύτιμα πράγματα και να τα φέρουμε στο σήμερα».
Έχοντας μάθει, όπως εξηγεί, να αφουγκράζεται τη νέα γενιά, ο κ. Μετζικώφ υπερασπίζεται το δικαίωμά της στην αντίδραση και την αμφισβήτηση σε οτιδήποτε «παλιό», ωστόσο ο ίδιος επισημαίνει πως ακόμα και οι νέοι που φαίνονται φανατικοί πολέμιοι των παραδόσεων, καταλήγουν μοιραία με τη σειρά τους να παρηγορούνται, να επαναστατούν, να μαθαίνουν στα χέρια της λαϊκής παράδοσης, ενώ ο ίδιος ορίζει την τέχνη ως κάτι που προχωράει μπροστά με το βλέμμα όμως πάντα στραμμένο προς τα πίσω. «Οι νέοι που με πλησιάζουν, θέλουν να κατεδαφίσουν την παράδοση γιατί πρέπει να αρθρώσουν ένα δικό τους λόγο και είναι φυσικό για αυτό μεγαλώνουμε, για αυτό σπουδάζουμε. Όμως η παράδοση ούτως ή άλλως υπάρχει. Περνάει σαν φλέβα από γενιά σε γενιά. Με ποια έννοια; Όσο και να μην σου αρέσει η παράδοση εκεί με το ρεμπέτικο θα βουρκώσεις. Όσο και αν δεν σου αρέσει η επανάσταση, με τον Θεοδωράκη θα αρθρώσεις λόγο και θα πας στην πλατεία και θα πεις τέρμα στον τάδε πολιτικό. Αλλά υπάρχει και ένας απαράβατος νόμος στην τέχνη. Η τέχνη ορίζεται σαν κάτι που προχωράει μπροστά έχοντας το βλέμμα πάντα στραμμένο προς τα πίσω. Τι θες να κάνεις; Κεραμική. Ωραία. Τότε πρέπει να πας δίπλα σε έναν δάσκαλο να σου δείξει γιατί αυτός ξέρει πως γυρίζει ο τροχός, πως πιάνεις τον πηλό, τι πυκνότητα έχει ο πηλός, πως θα τον ψήσεις, πως θα το σμαλτώσεις άρα έχεις ήδη στραφεί προς τα πίσω. Το βλέμμα σου πάντοτε είναι στραμμένο προς τα πίσω και προχωράς μπροστά. Τι εννοώ; Θα ανέβεις στο σκαλοπάτι που σου έχει ετοιμάσει ο γέροντας κεραμίστας εκεί στις Μαργαρίτες που πήγες. Θα το ανέβεις, και σιγά σιγά θα καλλιεργηθείς και θα φτιάξεις το δικό σου πλέον σκαλοπάτι σαν νέος το οποίο θα ανέβουν αυτοί που θα έρθουν μετά από εσένα», αναφέρει χαρακτηριστικά ο σπουδαίος καλλιτέχνης ενώ περιγράφει και την ιδιότητα της πολυμορφίας που έχει η λαϊκή παράδοση, η οποία μπορεί να δώσει λύσεις σε έναν εικαστικό καλλιτέχνη εκεί που δεν το περιμένει: «Αυτό που αξίζει τον κόπο να πούμε είναι η πολυμορφία της παράδοσης, ένα σκέλος αυτής της πολυμορφίας είναι η παράδοση που έχει να κάνει με το υλικό που θα το έλεγε κανένας καλλιτεχνικό υλικό. Δηλαδή τα έπιπλα, η αρχιτεκτονική αυτά που πιάνει από ένα πόμολο, ένα κέντημα, τα κρητικά μαχαίρια, τα σαρακατσάνικα ρούχα των βουνών. Όλος αυτός ο κόσμος είναι κάπου αλλού, αυτά τα πράγματα δεν φοριούνται, κουβαλάνε όμως μια εξαιρετικά πλούσια εμπειρία. Εμένα δηλαδή μου έχει χρειαστεί πάρα πολλές φορές να χρειαστώ ένα κόκκινο που δεν θα μου το έβαφε τίποτα. Και πήρα ένα τηλέφωνο ένα έμπειρο τεχνίτη και μου λέει βάλε ριζάρι θα τρελαθείς. Τι είναι το ριζάρι; Κάτι ρίζες είναι. Η παράδοση μπορεί να σου δώσει στα εικαστικά θέματα πάρα πολλές λύσεις και επιπλέον να φθάσει μέχρι εσένα φορτωμένη συναίσθημα που έρχεται από το χθες. Το χθες δεν το σβήνουμε».
«Είμαι ένας έκπληκτος άνθρωπος»
Ο κ. Μετζικώφ όπως εξηγεί αντιλαμβάνεται τις δυνατότητες της τεχνολογίας, της τεχνητής νοημοσύνης και όπως μας αναφέρει δηλώνει έκπληκτος μπροστά σε αυτά τα «σύγχρονα θαύματα» τα οποία είναι ικανά να παράξουν «υπέροχα πράγματα», όπως χαρακτηριστικά σημειώνει.
«Η τεχνολογία μπορεί να παράξει εκπληκτικά πράγματα. Αυτή η τεχνολογία μπορεί να μας δώσει πράγματα που ούτε περνάνε από το μυαλό του ανθρώπου. Πριν από λίγες μέρες έκανα ένα μάθημα, πως γίνονται τα σύγχρονα σκηνικά στην Αμερική και στην Αυστραλία. Και όλη αυτή η τεχνολογία έχει επιστρατευτεί. Μας έδειχναν ένα κοστούμι το οποίο ήταν όλο με απίστευτα κεντήματα, απίστευτα. Ένα κοστούμι άλλων εποχών το οποίο όλο ήταν εκτυπωμένο και βλέπεις μια στιγμή και λες ρε παιδιά τι υπέροχο πράγμα μπορεί να παραχθεί. Δηλαδή η τεχνολογία έχει και την πολύ σοβαρή πλευρά της, για καλό σκοπό. Μπορεί να γίνουν υπέροχα πράγματα με την τεχνολογία, ακόμα και που καμιά φορά που ρωτάω το ΑΙ με σαστίζει. Είναι πράγματα που στο δικό μας τον καιρό δεν υπήρχαν. Με δύο λόγια είμαι ένας έκπληκτος άνθρωπος. Τα βλέπω σαν σύγχρονα θαύματα όλα αυτά. Δεν μπορώ να το αρνηθώ. Δηλαδή αν ο άνθρωπος μπορεί να επιστρατεύσει την τεχνολογία για να παράξει υπέροχα πράγματα, δηλαδή τι άλλο θέλει να πει κανένας πέρα από ευχαριστώ στη σκέψη του ανθρώπου που επινοεί τέτοια πράγματα».
Υπάρχουν πλέον ταλέντα;
Κατανοώντας την ουσία της μάθησης και όχι αντιμετωπίζοντας τους φοιτητές του και τη νέα γενιά από το βάθρο του καταξιωμένου καλλιτέχνη, ο κ. Μετζικώφ αρνείται όπως λέει να λειτουργήσει ευνουχιστικά απέναντι στην ορμή των νέων, στην ανάγκη τους για καινοτομίες, αλλά και στις πρακτικές τους οι οποίες συχνά ενσωματώνουν τις νέες τεχνολογίες κατά την καλλιτεχνική δημιουργία ως ένα αδιαμφισβήτητο πια χαρακτηριστικό της εποχής μας: «Οι νέοι έχουν το θράσος και σου λένε «δάσκαλε εγώ με αυτό που λες δεν συμφωνώ καθόλου». Δεν απαντάς να πεις «αγάπη μου γέρασα για να το μάθω». Γιατί; Γιατί καταλαβαίνεις ότι ο ρόλος του νέου ανθρώπου είναι να σε παραμερίσει για να αρθρώσει ένα νέο, κατά τη γνώμη του, καινοτόμο λόγο. Τώρα αν τα καταφέρνει ή όχι η ιστορία το δείχνει», τονίζει ο κ. Μετζικώφ και συμπληρώνει: «Ένας φίλος μου μού είπε «Γιάννη διδάσκεις για να βγουν ηθοποιοί και είναι ένα επάγγελμα κορεσμένο. Γιατί δεν τους λες την αλήθεια ότι γκαρσόνια θα δουλεύουν γιατί είναι πάρα πολύ δύσκολο να βρουν δουλειά;». Του λέω εγώ δεν μπορώ να το πω αυτό. Γιατί ο καθένας έχει τα όπλα του, την ορμή του, τη δύναμή του, το πόσο θέλει πάρα πολύ να κάνει κάτι. Εγώ δεν μπορώ να λειτουργήσω ευνουχιστικά και να ανακόψω τη δύναμη, την ορμή του, θα τους αφήσω γιατί ο καθένας έχει διαφορετικά όπλα. Άλλος θα κάνει και άλλος δεν θα κάνει. Δεν μπορώ όμως να είμαι αρνητικός εισηγητής. Όντως είναι πολύ δύσκολο να κάνεις την πορεία σου όμως αυτό εναπόκειται και στη δική σου απόφαση να αγωνιστείς».
Κλείνοντας ο σπουδαίος καλλιτέχνης υπενθυμίζει με αισιοδοξία πως όσο γεννιούνται άνθρωποι, το μυστήριο του ταλέντου θα συνεχίσει να ομορφαίνει τη ζωή. «Συχνά μιλάω με ανθρώπους μεγάλης ηλικίας και μου λένε «άντε μωρέ τώρα δεν υπάρχουν ταλέντα». Η αλήθεια είναι ότι όσο υπάρχουν άνθρωποι, όσο θα είναι ανοιχτά τα μαιευτήρια, θα γεννιούνται άνθρωποι με ταλέντα. Γιατί έτσι είναι οι ανθρώπινοι κύκλοι, και θα υπάρχουν ταλέντα και θα εκπλήττουν τον κόσμο. Απλώς πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας ότι το ταλέντο δεν είναι μοιρασμένο αφειδώς, είναι ένα σπάνιο δώρο ανάμεσα στους ανθρώπους. Είναι κάτι το οποίο δεν μπορεί να προσδιοριστεί ακόμα και αν βάλεις την επιστήμη για να ορίσει τι είναι το ταλέντο, από που αναβλύζει. Αυτή η ιδιαίτερη ικανότητα κάποιων ανθρώπων να φτιάξουν κάτι υπέροχο και τους διαφοροποιεί από τους άλλους. Δεν μπορούμε να το περιγράψουμε ακριβώς, είναι μυστήριο. Πιστεύω ότι έχω συναντήσει πολύ σπουδαία ταλέντα ανάμεσα σε νέους, σε φοιτητές μου, στο Εθνικό Θέατρο, στο Πανεπιστήμιο. Το ταλέντο μη νομίζουμε ότι εμείς αντιπροσωπεύουμε ότι είμαστε οι εκ θεού σειρά που περιείχε όλα τα ταλέντα του κόσμου. Ψέματα! Στο μέλλον πάντα και όσο υπάρχουν άνθρωποι, θα γεννιούνται ταλέντα και θα ομορφαίνουν τη ζωή».
