Μικρά κείμενα για το Ρέθυμνο και τους ανθρώπους του
(ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΡΑΦΟΤΕΧΝΙΚΗ, Ρέθυμνο 2025, σχ. 8ο (17Χ24), σ. 352)
Ο Γιάννης Παπιομύτογλου, έγκυρος και υπεύθυνος γνώστης της ιστορίας και φυσιογνωμίας του Ρεθύμνου, μας προσέφερε πρόσφατα μιαν ιδιαίτερα χρήσιμη και ουσιαστική συμβολή στη μελέτη του τόπου. Πρόκειται για το έργο του «Ρεθυμνιακά», που αποτελεί μια προσεγμένη συλλογή μικρών κειμένων που αναφέρονται όλα στο Ρέθυμνο και στους ανθρώπους του, φωτίζοντας με γλαφυρότητα και επιστημονική τεκμηρίωση πτυχές της ιστορικής, κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής της πόλης.
Το βιβλίο περιλαμβάνει σαράντα κείμενα ποικίλης θεματολογίας, δημοσιευμένα κατά καιρούς στον τοπικό Τύπο και σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Παρότι δεν συγκροτούν ενιαία θεματική ενότητα, συνθέτουν, όμως, ένα πολύχρωμο και ζωντανό μωσαϊκό της ρεθεμνιώτικης πραγματικότητας. Ιστορικά γεγονότα, κοινωνικές αναφορές, πολεοδομικές παρατηρήσεις, λαογραφικά στοιχεία και προσωπογραφίες ανθρώπων που άφησαν το αποτύπωμά τους στον τόπο, συνυπάρχουν αρμονικά στις σελίδες του βιβλίου. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι μαρτυρίες για το Αρκαδικό Δράμα, αντλημένες από εφημερίδες της εποχής- τόσο της Αθήνας και της Σύρου όσο και άλλων ελληνικών πόλεων ή ακόμη και του εξωτερικού- προσφέροντας ένα σπάνιο και πολύτιμο φάσμα πληροφοριών.
Ο συγγραφέας επιδεικνύει αξιοθαύμαστη ικανότητα στον εντοπισμό και την ταύτιση χώρων της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου, καταγράφοντας με σχολαστικότητα ακόμη και τις πιο λεπτές πτυχές της ιστορικής τους ταυτότητας. Με υπομονή, ευαισθησία και ερευνητική επιμονή, ανασυνθέτει γεγονότα και πρόσωπα που διαμόρφωσαν τη συλλογική μνήμη του τόπου. Στις αφηγήσεις του αναδεικνύονται όχι μόνο εξέχουσες προσωπικότητες, αλλά και απλοί, καθημερινοί άνθρωποι, οι οποίοι με τη δράση και την παρουσία τους προσέδωσαν φως και ιδιαίτερο χρώμα στην κοινωνική ζωή της πόλης. Η γραφή του, σαφής, ισορροπημένη και καλαίσθητη, μεταφέρει με ακρίβεια την ατμόσφαιρα της εποχής που εξετάζει.
Το χρονικό πλαίσιο στο οποίο επικεντρώνεται ο συγγραφέας εκτείνεται κυρίως στον 18ο και τον 19ο αιώνα, μια ιστορική περίοδο την οποία αναλύει με υποδειγματική επάρκεια και επιστημονικό βάθος. Η εντυπωσιακή ευρύτητα των γνώσεών του, η πολυδιάστατη πνευματική του καλλιέργεια και η μακρόχρονη, συστηματική ενασχόλησή του με τις πρωτογενείς πηγές της κρητικής ιστοριογραφίας προσδίδουν στο πόνημά του αδιαμφισβήτητη εγκυρότητα, πραγματολογική ακρίβεια και επιστημονική σοβαρότητα. Παράλληλα, ο λόγος του διακρίνεται για τη διανοητική του σαφήνεια και την έμφυτη ευγένεια της έκφρασης, υφολογικά γνωρίσματα που καθιστούν την αναγνωστική εμπειρία όχι μόνο γνωστικά ωφέλιμη, αλλά και αισθητικά απολαυστική.
Σε κάθε επιμέρους άρθρο σημειώνεται με σχολαστικότητα το έντυπο της πρώτης του δημοσίευσης, γεγονός που ενισχύει τη βιβλιογραφική τεκμηρίωση και τη μεθοδολογική διαφάνεια του έργου. Ορισμένα κείμενα πραγματεύονται εξειδικευμένα εκκλησιαστικά ζητήματα, έχοντας δει το φως της δημοσιότητας στο περιοδικό της Ενορίας του Μητροπολιτικού μας Ναού, «Ενοριακή Παρουσία». Άλλα προέρχονται από τον ημερήσιο τοπικό Τύπο, ενώ τα υπόλοιπα αποτελούν εκτενείς εισηγήσεις σε επιστημονικά συνέδρια, καθώς και δημοσιεύσεις σε έγκριτα περιοδικά, όπως τα «Κρητολογικά Γράμματα» και ο «Προμηθεύς ο Πυρφόρος».
Ιδιαίτερη μνεία οφείλει να γίνει στο πλούσιο και εν πολλοίς ανέκδοτο ή σπάνιο φωτογραφικό υλικό που εμπλουτίζει την έκδοση, προσφέροντας μια ουσιαστική οπτική διάσταση και ενισχύοντας τη συνολική αποδεικτική αξία των κειμένων. Είναι προφανές ότι ο συγγραφέας, αξιοποιώντας την πολυετή, γόνιμη εμπειρία του από τη θητεία του στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου και την ανιδιοτελή αφοσίωσή του στην έρευνα, συγκρότησε ένα έργο αναφοράς, πολύτιμο για κάθε μελετητή και ερευνητή της κρητικής ιστορίας. Με επιστημονική συνέπεια, δημιουργική ανησυχία και βαθιά αίσθηση χρέους απέναντι στη γενέτειρά του, ο Γιάννης Παπιομύτογλου καταθέτει μια ουσιαστική πνευματική παρακαταθήκη στη συλλογική μνήμη και την ιστορία της πόλης μας, ένα έργο πνοής που τιμά εξίσου τον ίδιο και το Ρέθυμνο.
www.ret-anadromes.blogspot.com
http://historicalcrete.ims.forth.gr
* Ο Κωστής Ηλ. Παπαδάκης είναι φιλόλογος – θεολόγος
