Κάνουν λόγο για καταστροφικές συνέπειες στο περιβάλλον, τα φυσικά και πολιτιστικά μνημεία της περιοχής παρέμβασης
Η υπόθεση της γραμμής μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας Υψηλής Τάσης Χανιά – Δαμάστα, η οποία έχει πυροδοτήσει σωρεία αντιδράσεων από τις τοπικές κοινωνίες, φορείς και συλλογικότητες των περιοχών παρέμβασης, εξαιτίας των περιβαλλοντικών καταστροφών που έπονται με την υλοποίηση του έργου βάση της υφιστάμενης μελέτης του ΑΔΜΗΕ (φορέας υλοποίησης) αλλά και τον κίνδυνο στον οποίο εκθέτει αυτό το μεγαλεπήβολο έργο τα πολιτιστικά και φυσικά μνημεία της περιοχής παρέμβασης αλλά και τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών, επανέρχεται στο προσκήνιο. Αυτό γιατί παραδόθηκε πριν λίγες μέρες από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) το πρώτο παραδοτέο της ερευνητικής μελέτης που αφορά τη γραμμή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας Υψηλής Τάσης Χανιά – Δαμάστα, στο πλαίσιο της Προγραμματικής Σύμβασης που ζήτησε και ενεργοποίησε ο Δήμος Αποκορώνου, με τη θεσμική ανταπόκριση της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων (ΠΕΔ) Κρήτης.
Υπενθυμίζεται ότι αυτή η προγραμματική σύμβαση με το ΕΜΠ προέκυψε από την ανάγκη εκπόνησης μελέτης η οποία θα δώσει υπεύθυνες απαντήσεις στα ερωτήματα που έχουν τεθεί ιδίως από τον Δήμο Αποκορώνου για το έργο αυτό, δηλαδή αν μπορεί αυτό το δίκτυο να γίνει υποθαλάσσιο (δηλαδή να βρεθεί εναλλακτικός τρόπος υλοποίησης), αν μπορεί να γίνει υπογειοποίηση σε όλο το δίκτυο και αν μπορεί να γίνει μια καλύτερη χάραξη της διαδρομής των πυλώνων («Ρ.Ν.», 4/6/2025). Όλα αυτά τα ερωτήματα έχουν προκύψει από τα σοβαρά κενά που έχουν εντοπιστεί ότι έχει η υφιστάμενη μελέτη του έργου, μια σχεδιαζόμενη εναέρια γραμμή Υψηλής Τάσης Χανιά-Δαμάστα 98 χιλιομέτρων, αποτελούμενη από 269 πυλώνες βαρέως τύπου, ύψους 33 μ. (όσο δηλαδή ένα κτήριο με 10 ορόφους) και μέση απόσταση μεταξύ τους περίπου 350 μ. η οποία θα διέρχεται από τους δήμους Χανίων, Αποκορώνου, Ρεθύμνης, Αμαρίου, Μυλοποτάμου και Μαλεβιζίου. Την ίδια στιγμή, όπως τονίζει στα «Ρ.Ν.» η Κατερίνα Κορρέ από το Συντονιστικό Ρεθύμνου κατά των ΒΑΠΕ, η γραμμή αυτή «θα διασχίζει την ενδοχώρα περνώντας πολύ κοντά σε οικισμούς, σε οπτική επαφή με αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, μέσα από καταφύγια άγριας ζωής, περιοχές ΝΑΤURΑ 2000 και Ζώνες Ειδικής Προστασίας για τα πουλιά».
Τώρα, το πρώτο παραδοτέο του ΕΜΠ το οποίο έχει ήδη αποσταλεί στον πρόεδρο της ΠΕΔ Κρήτης, Γ. Μαρινάκη, περιλαμβάνει πλήρη και τεκμηριωμένη επιστημονική ανάλυση των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και χωροταξικών επιπτώσεων της προτεινόμενης όδευσης, καθώς και σοβαρές και αιτιολογημένες ενστάσεις ως προς την πληρότητα και τη νομιμότητα της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ).
Υπενθυμίζεται ακόμη, ότι το έργο έχει πυροδοτήσει σφοδρές αντιδράσεις με αποκορύφωμα την προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας που έκαναν τον περασμένο Σεπτέμβριο οι εξής φορείς: Πρωτοβουλία Αποκόρωνα ενάντια στους πυλώνες και τις ανεμογεννήτριες, Συντονιστικό Ρεθύμνου κατά των ΒΑΠΕ, Πρωτοβουλία πολιτών Μυλοποτάμου και Πρωτοβουλία Ηρακλείου ενάντια στους πυλώνες Υψηλής Τάσης και τις ΒΑΠΕ, ενώ στηρίχθηκε και από την Πρωτοβουλία Σφακίων ενάντια στην εγκατάσταση αιολικής ΒΑΠΕ. Ακόμη, στο ΣτΕ έχει προσφύγει και ο δήμος Αποκορώνου και μάλιστα τα παραδοτέα της μελέτης του ΕΜΠ, τόσο το πρώτο που παραδόθηκε πριν λίγες μέρες όσο και το τελικό, θα κατατεθούν επισήμως στο ΣτΕ ως κρίσιμα επιστημονικά και νομικά τεκμήρια, με στόχο την απόρριψη της εφαρμογής της συγκεκριμένης ΜΠΕ και του τρόπου υλοποίησης του έργου όπως αυτός σήμερα σχεδιάζεται. Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, το τελικό παραδοτέο θα παραδοθεί στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, αποτυπώνοντας μια ολοκληρωμένη, πλήρη και τεκμηριωμένη επιστημονική προσέγγιση του συνόλου των επιπτώσεων και των εναλλακτικών λύσεων. Παράλληλα, από πλευράς δήμου Ρεθύμνης το Δημοτικό Συμβούλιο ομόφωνα έχει απορρίψει τη μελέτη του ΑΔΜΗΕ και έχει προτείνει την πόντιση του καλωδίου («Ρ.Ν.», 24/10/2024).
Απουσία ολοκληρωμένης ενημέρωσης
Συγχρόνως με τις θεσμικές φωνές που ακούγονται και τα νομικά εργαλεία με τα οποία επιχειρούν οι ενημερωμένοι ντόπιοι και οι συλλογικότητες να αντιταχθούν στο έργο, πραγματοποιούνται κατά διαστήματα σχετικές εκδηλώσεις προκειμένου να ενημερωθεί ολοκληρωμένα και εμπεριστατωμένα και το σύνολο των πολιτών που τους αφορούν άμεσα οι παρεμβάσεις. Πολίτες οι οποίοι δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξη των σχεδιασμών για το έργο, ούτε γνωρίζουν για τις επιπτώσεις που θα έχει η υλοποίηση των υφιστάμενων μελετών, αλλά ούτε και τον σκοπό υλοποίησης του έργου και αν θα μπορούσε να σχεδιαστεί ενδεχομένως κάτι εναλλακτικό.
Το έργο, που παρουσιάζεται ως κρίσιμη ενεργειακή υποδομή για το μέλλον της Κρήτης, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας συζήτησης για τα όρια της ανάπτυξης, την προστασία του φυσικού τοπίου και τον ρόλο των μεγάλων ενεργειακών επενδύσεων στο νησί, και με κεντρικά αυτά τα θέματα οι ομιλητές προσπαθούν να μεταφέρουν τους προβληματισμούς τους στον κόσμο. Ένας κόσμος ο οποίος εφόσον είναι ενήμερος μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο για την έκβαση τέτοιων αναπτυξιακών έργων, καθώς το ζήτημα δεν αφορά μόνο την τεχνική αναγκαιότητα της γραμμής, αλλά και το κατά πόσο οι αποφάσεις για μεγάλα έργα τέτοιου τύπου συμβαδίζουν τελικά με τα τοπικά συμφέροντα και τον χαρακτήρα των τοπικών κοινοτήτων.
Χαρακτηριστικά στα «Ρ.Ν.» η εθνολόγος και εκπαιδευτικός, κ. Μαρία Παδουβά, η οποία ήταν συντονίστρια σχετικής εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα το απόγευμα στο «Στέκι» Περάματος Μυλοποτάμου υπογράμμισε το εξής: «Αυτό που εμένα με αφορά είναι η απουσία ενημέρωσης για αυτό το θέμα. Δεν έγινε ενημέρωση προς τους κατοίκους από τους δήμους. Ο δήμαρχος του Αποκόρωνα είναι ο μόνος δήμος που έχει πολύ ενεργητικά και δραστικά αντιταχθεί σε αυτό και ο ίδιος ο δήμαρχος έχει πει «όχι» σε αυτό το έργο. Είναι ο μόνος όμως. Ο μόνος. Πρέπει να γίνουν παρεμβάσεις από φορείς, πολιτιστικούς συλλόγους και από τους δημάρχους. Να υπάρξει ταχύτατη και εμπεριστατωμένη ενημέρωση του κόσμου».
Το Αρκάδι, η Αρχαία Ελεύθερνα
Από την πλευρά της, η Δρ Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη, πρόεδρος Ιστορικής, Λαογραφικής και Αρχαιολογικής Εταιρείας Κρήτης και Επίτιμη Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, στην ομιλία της ανέφερε την «Πορεία των πυλώνων στο Ρέθυμνο σε σχέση με μείζονος σημασίας αρχαιολογικούς χώρους».
Η ίδια κατονόμασε σημαντικά τοπόσημα, με αρχαιολογική, ιστορική, πολιτισμική αξία που βάλλονται από την υλοποίηση του έργου, επισημαίνοντας την αισθητική προσβολή που θα υποστούν αυτά τα μνημεία, ενώ όπως διαφάνηκε συνολικά από την εκδήλωση, οι περιοχές αυτές θα καθιστούν ευάλωτες απέναντι σε κινδύνους που θα επιφέρει η υλοποίηση του έργου (αυξημένος κίνδυνος για πυρκαγιές για παράδειγμα).
Ανάμεσά τους και η ιστορική Μονή Αρκαδίου, όπως ανέφερε η κ. Βλαζάκη. «Ούτε αυτό, το πολύ σημαντικό μνημείο για το Ρέθυμνο και για όλη την Κρήτη, δεν σεβάστηκε ο σχεδιασμός των πυλώνων. Είναι χαρακτηριστική η εικόνα σύγκρισης του ύψους του μνημείου με αυτό των πυλώνων και βεβαίως η τρομακτική σύγκριση με τις 25 ανεμογεννήτριες ύψους 230 μ, 25 στον αριθμό που θα περιβάλλουν τη Μονή».
Σε απόσταση 12 χλμ. από τη Μονή Αρκαδίου απλώνεται ο αρχαιολογικός χώρος της Ελεύθερνας, τονίζει η κ. Βλαζάκη προσθέτοντας πως και αυτή η περιοχή βάλλεται άμεσα από το έργο. «Φανταστείτε πώς θα προβάλλονται οι πυλώνες από την αρχαία Ελεύθερνα και κυρίως από το αρχαιολογικό της Μουσείο που αποτελεί κόσμημα για το Ρέθυμνο. Τι θα βλέπουν οι επισκέπτες: ένα μεταλλικό δάσος 33 μ. και 230 μ. ύψους που θα προσβάλλει τη ματιά και τον ίδιο τον Ψηλορείτη. Σε μια περιοχή πολυδιαφημιζόμενη για τουριστική περιήγηση», υπογράμμισε η κ. Βλαζάκη.
Μεταξύ άλλων, η κ. Βλαζάκη διάβασε στο κοινό και το ψήφισμα της Ιστορικής, Λαογραφικής και Αρχαιολογικής Εταιρείας Κρήτης (ΙΛΑΕΚ): «Δεν είναι δυνατόν να παρακολουθούμε άπραγοι τη μετάλλαξη της Κρήτης. Ένα νησί αυτάρκες, μια μικρή ήπειρος, καταστρέφεται μπροστά στα μάτια μας από τον υπερτουρισμό στις παραλίες και από τα μεγαλεπήβολα ενεργειακά έργα στους κάμπους, τα βουνά και τα πελάγη του. Οφείλουμε να αντισταθούμε. Είναι χρέος όλων μας απέναντι στους προγόνους και τους απογόνους μας».
Καταστροφή φυσικών μνημείων
Στην εκδήλωση του Περάματος, μίλησε η Χρύσα Μαυρόκωστα, εκπρόσωπος του Σπηλαιολογικού Ομίλου Κρήτης. Η ίδια στάθηκε στην καταστροφή που θα επιφέρει το έργο στα φυσικά μνημεία της περιοχή παρέμβασης, η οποία βρίθει μεταξύ άλλων από γεωμνημεία, όπως τα σπήλαια. Όπως τόνισε μιλώντας στα «Ρ.Ν.» η κ. Μαυρόκωστα, το έργο θα περάσει από μια περιοχή στην οποία έχουν επίσημα καταγραφεί πάνω από 500 σπήλαια και μιλάμε για μόλις το ¼ της επίσημης και συστηματικής χαρτογράφησης που έχει γίνει. Για το υπόλοιπο κομμάτι της περιοχής παρέμβασης έχουν γίνει αποσπασματικές μελέτες και έρευνες, όμως καταλαβαίνει ή φαντάζεται κανείς τι μπορεί να κρύβεται στα «σπλάχνα» της ενδοχώρας, που δεν έχει έρθει ακόμη στο φως. Οπότε η καταστροφή δεν αφορά μονάχα τα σπήλαια που ξέρουμε αλλά πόσα άλλα που αν υλοποιηθεί το έργο, όπως τονίζει, δεν θα μάθουμε και ποτέ. Μάλιστα, η ίδια επισημαίνει ότι το πιο σοβαρό της υπόθεσης είναι ότι η υφιστάμενη μελέτη αυτού του τεράστιας εμβέλειας έργου δεν συμπεριλαμβάνει καθόλου υπόψη της αυτά τα στοιχεία.
«Σε όλη την περιοχή από την οποία «περνάει» το έργο έχουν καταγραφεί πάνω από 500 σπήλαια και πάρα πολλά από αυτά είναι πάρα πολύ σημαντικά σε ό,τι αφορά την ιστορική – αρχαιολογική τους αξία και την οικολογική με την έννοια ότι είναι μοναδικά μνημεία φυσικού κάλλους και δεύτερον φιλοξενούν ζώα που έχουν βρεθεί, πάρα πολύ σημαντικά για τη σπηλαιοβιολογική έρευνα.
Το σημαντικότερο είναι εκτός του ότι τα σπήλαια είναι ιστορικά, πολιτιστικά, φυσικά μνημεία έχουμε εντοπίσει και εξερευνούμε χρόνια τώρα κάποιους υπόγειους αγωγούς που δείχνουν ότι ουσιαστικά τα σπήλαια του Ψηλορείτη είναι οι αγωγοί από όπου παροχετεύονται τα νερά του Ψηλορείτη προς τις πηγές και τις γεωτρήσεις όλης της Περιφέρειας Ηρακλείου, μέχρι το σπήλαιο του Αλμυρού, μέχρι το Φόδελε, μέχρι το Μπαλί, μέχρι όλες αυτές τις καρστικές πηγές που συνδέονται με τα νερά που χρησιμοποιούν άνθρωποι και αρδεύουν τα χωράφια και επίσης που πίνουμε. Κατά συνέπεια ένα τέτοιας εμβέλειας έργο δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχει επιπτώσεις και στον υδροφόρο ορίζοντα γιατί όλη η περιοχή από την οποία περνάει το έργο έχει ένα καρστικό υπόβαθρο που είναι γεμάτο νερά.
Και το θέμα είναι ότι η μελέτη δεν έχει καταγράψει τίποτα από αυτά. Δεν έχουν γράψει ούτε ένα όνομα σπηλαίου, πράγμα κατάπτυστο. Δεν είναι δυνατόν να πάμε να κάνουμε ένα έργο τέτοιας εμβέλειας και να μην έχουν κάνει έρευνα για το τι είναι αυτό που θα επηρεαστεί. Και δεν έχουν καμία δικαιολογία στο ότι μπορεί να μην υπάρχει βιβλιογραφία, διότι η βιβλιογραφία υπάρχει, έχουν γίνει δημοσιεύσεις και έχουν γίνει και εκτυπώσεις βιβλίων για αυτά. Οπότε θα έπρεπε αν μη τι άλλο να τα συμπεριλάβουν στη μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και αυτοί ούτε καν τα γνωρίζουν», επισημαίνει η κ. Μαυρόκωστα.
Εκτός χωροταξικού σχεδιασμού
Για το σοβαρό ζήτημα του χωροταξικού σχεδιασμού ο οποίος φαίνεται να μην προβλέπει το έργο της γραμμής υψηλής τάσης Χανιά – Δαμάστα, μίλησε ο Βαλάντης Μανωλεσάκης, αρχιτέκτονας – μηχανικός, γενικός γραμματέας Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Ρεθύμνου, ο οποίος στα «Ρ.Ν.» τόνισε: «Κεντρικό θέμα στην ομιλία μου ήταν ότι ο χωροταξικός σχεδιασμός που έχει γίνει ως τώρα ο οποίος δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Αντιθέτως υπάρχει ένας άλλος σχεδιασμός παράλληλος ο οποίος αντί να προσαρμόζεται ο ιδιώτης – επενδυτής στη νομοθεσία, προσαρμόζεται η νομοθεσία στις επιθυμίες του επενδυτή».
Ο κ. Μανωλεσάκης, με άλλα λόγια, έθιξε το ζήτημα της υλοποίησης αναπτυξιακών έργων, όπως αυτός των πυλώνων, τα οποία σχεδιάζονται χωρίς να υπολογίζουν πολεοδομικούς νόμους και σχέδια. Ό ίδιος ανέφερε πως διανύουμε μια πραγματικότητα κατά την οποία πλέον ενώ τα χωροταξικά σχέδια υπάρχουν για να κατευθύνουν τα έργα προς τη βιώσιμη χωρική ανάπτυξη, εκείνης που εναρμονίζεται με τα χαρακτηριστικά και την ταυτότητα του εκάστοτε τόπου, τώρα ο μόνος στόχος των έργων ειδικά τέτοιας εμβέλειας είναι η εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων και όπως υπογράμμισε «Δεν έχει κανείς ιδέα τι συμβαίνει. Υπάρχει μια αποστροφή από την πολιτική ηγεσία για τη δημοκρατία, τη διαφάνεια και τον διάλογο, που οφείλει να προηγείται για έργα που αφορούν όλους τους πολίτες», ενώ πρόσθεσε χαρακτηριστικά: «Σε κανένα σημείο του κειμένου και των χαρτών του Περιφερειακού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού της Περιφέρειας Κρήτης, δεν προκύπτει η ανάγκη κατασκευής του έργου για το οποίο μιλάμε εδώ σήμερα, αλλά και ότι τέτοιας κλίμακας έργο δεν είναι συμβατό με τις κατευθύνσεις του. Γίνεται αναφορά μόνο στο έργο διασύνδεσης Κρήτης – Πελοποννήσου και σε κανένα άλλο έργο».
Ο κ. Μανωλεσάκης, επεσήμανε ότι τέτοια έργα τα οποία αντιβαίνουν τα συμφέροντα των τοπικών κοινωνιών όπως ο ποιοτικός τουρισμός με τη συνεργασία στον τομέα της γεωργοκτηνοτροφίας, η ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα, η προστασία και η ανάδειξη του φυσικού και πολιτιστικού χώρου και η ενίσχυση των δραστηριοτήτων της ήπιας τουριστικής ανάπτυξης στους ορεινούς και ημιορεινούς όγκους, «δεν μπορούν να συνυπάρξουν με τις υφιστάμενες εγκρίσεις των ΑΠΕ που φαίνονται στο χάρτη της ΡΑΕ, δεδομένου ότι έχουν τοποθετηθεί κατά βούληση των εταιρειών, αγνοώντας όλα τα παραπάνω. Και είναι παραπάνω από σίγουρο ότι από όπου περάσει η γραμμή των πυλώνων θα γεμίσουμε ανεμογεννήτριες».
Ακόμα, ο κ. Μανωλεσάκης ανέφερε οτι για τη γραμμή των πυλώνων, το έργο Χανιά – Δαμάστα δεν περιλαμβάνεται στο τρέχον Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2022-2031. Αντίθετα στην απόφαση 287/2022 της ΡΑΕ, όπως ανέφερε ο κ. Μανωλεσάκης, που αφορά τα έργα ενίσχυσης του συστήματος, γράφει ρητά ότι η αξιολόγησή του θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο επόμενου Δεκαετούς Προγράμματος Ανάπτυξης. «Παρόλα αυτά βρισκόμαστε σήμερα εμείς εδώ να αντιμετωπίζουμε μία επείγουσα κατάσταση η οποία ή δεν αναφέρεται σε κανένα θεσμοθετημένο σχεδιασμό ή θα συζητηθεί μετά το 2031. Αιφνιδιαστικά και χωρίς ενημέρωση προσπαθεί η πολιτική ηγεσία να μας φέρει προ τετελεσμένων για να κάνει τη δουλειά των εταιρειών», κατήγγειλε ο κ. Μανωλεσάκης.
Καταλήγοντας, τόνισε, μεταξύ άλλων: «Η όδευση ξεκάθαρα θα εξυπηρετήσει τις εγκαταστάσεις ΑΠΕ, ελαχιστοποιώντας το κόστος σύνδεσης των εταιρειών στο Δίκτυο, αφού αυτό θα περάσει δίπλα τους. Δεν σκοπεύει να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του νησιού αλλά αποτελεί υποδομή για να γεμίσει η ενδοχώρα της Κρήτης ΑΠΕ που θα παράγουν ρεύμα για εξαγωγή μέσω της υποθαλάσσιας διασύνδεσης. Ο στόχος είναι το μεγάλο κέρδος και μόνο αυτό. Οι πολίτες, οι συλλογικότητες και οι επιστημονικοί φορείς είμαστε υποχρεωμένοι να τοποθετηθούμε και να ζητήσουμε την ακύρωση αυτής της πολιτικής των εταιριών που υποκαθιστώντας το κράτος, λεηλατούν τον τόπο μας, ερημώνουν τα χωριά μας, καταστρέφουν τη φυσική και τη πολιτιστική κληρονομιά μας. Είμαστε υποχρεωμένοι να νικήσουμε για το μέλλον του τόπου μας και των επόμενων γενεών».
