Λαμπρή συνέχεια δίνουν και νεότερες στην παράδοση αυτή
Μένουμε στα παλιά όταν αναφερόμαστε σε σπουδαίες γυναίκες που πέρασαν κι έγραψαν ιστορία. Ευτυχώς για το Ρέθυμνο όμως είναι και σύγχρονες Ρεθεμνιώτισσες που αξίζουν μια ιδιαίτερη αναφορά.
Γνώρισα τη Φαλή Βογιατζάκη από τον θείο της Χριστόφορο Σταυρουλάκη. Πίστευε πολύ στη χαρισματική του ανηψιά ο αξέχαστος λαογράφος μας.
Μια μέρα με οδήγησε σε ένα ερειπωμένο κτήριο και προσέχοντας κάθε μου βήμα γιατί η ακεραιόητά μας ήταν αρκετά επισφαλής όσο προχωρούσαμε μου είπε: «Ήθελα να το δεις ερείπιο όπως είναι τώρα το αρχοντικό Ζαχαρίου Κι όταν τελικά γίνει αυτό που θέλουμε με τη Φαλή μου, να θυμάσαι τη σημερινή μας επίσκεψη και να χαμογελάς …».
Πόσες φορές δεν το σκέφτηκα επισκεπτόμενη το Ιστορικό και Λαογραφικό μας Μουσείο ένα κόσμημα για την πόλη χάρις στην κ. Φαλή Βογιατζάκη.
Η κ. Φαλή όμως με εντυπωσίασε και σε μια εξόρμηση στην ύπαιθρο του νομού που μου έκανε την τιμή να τη συνοδεύσω με την επιστήθια φίλη της Νίκη Γουλανδρή. Τι εμπειρία να βρίσκεσαι ανάμεσα στις γυναίκες αυτές και να τις ακούς να σχολιάζουν τη διαδρομή καθώς απολαμβάναμε Ρεθεμνιώτικη φύση.
Ενώ όλοι γνωρίζουν τη βαθειά καλλιέργεια της σπουδαίας αυτής γυναίκας όσο μιλούσε η φίλη της Νίκη Γουλανδρή εκείνη απλά άκουγε.
Ποτέ δεν θυμάμαι την κ. Φαλή να ξεφεύγει από τα όρια όσο κι αν οι συνθήκες θα το δικαιολογούσαν. Αξιοπρεπής πάντα, μεστή σε στοχασμό και διάλογο, σεμνή και διακριτική έχει ένα μοναδικό τρόπο να εμβαθύνει στα ζητήματα χωρίς προκατάληψη.
Άξια θυγατέρα του πατέρα της θα πρέπει να πω.
Γεννημένη στην Αθήνα, η Φαλή Βογιατζάκη σπούδασε Νομική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε ως δικηγόρος. Η αγάπη της για τη φύση την οδήγησε στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή όπου, από το 1971, έχει υπηρετήσει ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, γενική γραμματέας, αντιπρόεδρος και πλέον ως πρόεδρος, συμμετέχοντας ενεργά στην έρευνα και στη δημόσια εκπαίδευση σε θέματα οικολογικού ήθους και προστασίας του περιβάλλοντος. Η πρόσφατη πρωτοβουλία της αφορά το πρόγραμμα του Μουσείου για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, πιστεύοντας βαθιά στη σημασία της προώθησης και της διατήρησης της πολιτιστικής ταυτότητας και της εθνικής κληρονομιάς, ακόμη και των μικρότερων τόπων, το 1974 ίδρυσε το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο, του οποίου είναι πρόεδρος. Αυτό που προαναφέραμε και αποτελεί την περηφάνια του Ρεθύμνου.
Παράλληλα, το 1987 εξελέγη πρόεδρος της Παγκρητίου Ενώσεως, όπου εργάστηκε για την προβολή των ιστορικών στοιχείων του πολιτισμού της Κρήτης και τη συνεργασία των κρητικών σωματείων της Ελλάδος και του εξωτερικού. Με πρότασή της επέτυχε να ονομασθεί το νέο αεροδρόμιο στα Σπάτα «Αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος».
Κι όλα αυτά σεμνά χωρίς διάθεση προβολής Αυτό που την ενδιαφέρει πάντα είναι το Ρέθυμνο και η προβολή του. Κι όπως διαπιστώσαμε αρκετές φορές αν και κάτοικος Αθηνών γνωρίζει γα πάντα για την αγαπημένη της πόλη και τους ανθρώπους της που αντιμετωπίζει πάντα με πολύ αγάπη.
Είχαμε και άλλες φορές την ευκαιρία να έρθουμε πιο κοντά με την κ. Φαλή Βογιατζάκη και να μοιραστούμε τους προβληματισμούς της. Η βαθειά φιλία της με τον Γιάννη Χαλκιαδάκη και τον Γιώργη Αγγελιδάκη είχε συμβάλει σε αυτό.
Σίγουρα δεν θα είχε την ανάγκη να το ακούσει αλλά κάποια στιγμή της οφείλουμε να ξέρει πόσο σημαντική είναι για το Ρέθυμνο και πόσο προνομιούχοι όσοι απολαμβάνουν τη φιλία της.
Αργίνη Φραγκούλη
Μια και το έφερε ο λόγος στην ιδρύτρια του Ιστορικού και Λαογραφικού μας Μουσείου θα πρέπει να αναφέρουμε και μια άλλη δημιουργό μουσείου, πολυσήμαντη και δημιουργική.
Η Αργίνη Φραγκούλη η πρώτη γυναίκα Λυκειάρχης στην Ελλάδα τίμησε επίσης το Ρέθυμνο με το σπουδαίο της εκπαιδευτικό έργο.
Η Αργίνη Φραγκούλη ήρθε πιο κοντά μου όταν, πάνε σαράντα χρόνια από τότε, αναζητούσα στοιχεία για τη Χαρίκλεια Δασκαλάκη. Είχε συγκινηθεί από το ενδιαφέρον μου για την ηρωίδα που έγραψε τη δική της εποποιία στο Αρκάδι. Και με τίμησε με τη φιλία της.
Μιλούσαμε ώρες ατέλειωτες για διάφορα ζητήματα και κάποια φορά μου είπε:
– Ξέρετε κ. Εύα πως στην Ελεύθερνα κρύβεται ένας αρχαιολογικός θησαυρός;
Εντυπωσιάστηκα εγώ, το μοιράστηκα με δυο τρεις λόγιους του τόπου, εκείνοι γέλασαν, εγώ ντράπηκα κι ήμουν για κάποιο διάστημα αρκετά επιφυλακτική με όσα μου έλεγε η πολυμαθέστατη φίλη μου. Κι όταν έφερε το πρώτο της κείμενο για δημοσίευση στην εφημερίδα, δεν ήξερα τι να πω για να την προφυλάξω!!! Τόσο νου είχα βλέπετε.
Εκείνη συνέχισε για αρκετές μέρες ακόμα να καταθέτει τις απόψεις της κι ευτυχώς κανένας δεν είχε το θάρρος να της πει δημόσια αυτά που μου έλεγε κατ’ ιδίαν. Γιατί δεν άκουσα και λίγα.
Μέχρι που το ανασκαφικό έργο στην περιοχή τη δικαίωσε απόλυτα.
Η Αργίνη Φραγκούλη γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια. Ο πατέρας της ήταν από την Αμνάτο και η μητέρα της από την Άνδρο.
Είχε την μεγάλη τύχη να διέπεται η οικογένειά της και κυρίως ο πατέρας της από φιλελεύθερο πνεύμα, που επέτρεπε και στις κόρες το δικαίωμα της μόρφωσης.
Έτσι η πρωτοκόρη του Αργίνη τελειώνοντας το σχολείο, σπούδασε φιλολογία και ιστορία στο πανεπιστήμιο Αθηνών και μετεκπαιδεύτηκε στα παιδαγωγικά στη Λουκέρνη.
Αρχικά διορίστηκε στο ελληνικό ημιγυμνάσιο του Ζαγαζίκ, όπου είχε μετακομίσει στο μεταξύ η οικογένεια Φραγκούλη και το 1940, αν όχι νωρίτερα, προσελήφθη στο Αχιλλοπούλειο Παρθεναγωγείο της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου.
Δεν ήταν τυχαίο το σχολείο αυτό.
Το Αχιλλοπούλειο ήταν το καμάρι της παροικίας και σύμβολο της ακμής της. Η άριστη υποδομή που διέθετε, για την εποχή του, ήταν αφορμή να έχει στο δυναμικό του όλες τις Ελληνοπούλες του Καΐρου από οικογένειες με παράδοση. Να σημειωθεί ότι το σχολικό έτος 1939-40 φοιτούσαν σ’ αυτό 1.018 μαθήτριες.
H Aργίνη Φραγκούλη είδε από την αρχή τη διδασκαλία σαν λειτούργημα και οι παραδόσεις της έμειναν στην ιστορία. Μου έλεγε η μαθήτριά της κ. Μαρία Αδαμαντίδου, ότι τους άνοιγε το παράθυρο της λογοτεχνίας και της ποίησης, ενώ οι αναλύσεις που έκανε στα αρχαία κείμενα ήταν εξαιρετικές.
Αυτό που δεν ήξερα κι εντυπωσιάστηκα όταν μου το είπε η κ. Αδαμαντίδου, ήταν η φιλία της Αργίνης Φραγκούλη με τον μεγάλο γλωσσολόγο – εκπαιδευτικό Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Μου έδωσε μάλιστα κι ένα σχετικό άρθρο της εφημερίδας «Παναιγύπτια» που αναφέρει:
«Βασικό της μέλημα ήταν να διδαχθούν τα παιδιά το λεξιλογικό θησαυρό της Νεοελληνικής» και ζητούσε συχνά τη συμβουλή του Μανόλη Τριανταφυλλίδη σε εκπαιδευτικά θέματα.
«Η αλληλογραφία της με τον μεγάλο γλωσσολόγο αποκαλύπτει μια νέα γυναίκα με αγωνία για ουσιαστική εκπαίδευση και λαχτάρα για πνευματική δημιουργία».
Ταγμένη στον ρόλο της εκπαιδευτικού
Το 1951 διευθύνουσα πλέον της σχολής είναι ήδη ταγμένη στο ρόλο της εκπαιδευτικού. Η ζωή της όπως γράφει πάντα στον Τριανταφυλλίδη «δεν βρίσκει τίποτε το εξαιρετικό έξω από τη σημασία της δουλειάς. Αυτής της δουλειάς που μου έχει γίνει μοναδικός αξιολάτρευτος σκοπός και φροντίδα».
Αμέσως μετά τις πυρκαγιές του Καΐρου το 1952 περιγράφει: «Δεν θα ξεχάσω ποτέ την αγωνία εκείνης της τραγικής μέρας και την ευθύνη όλων μας, έως ότου πληροφορηθήκαμε αν έφθασαν τόσα παιδιά στα σπίτια τους σώα».
Έχοντας εξαντλήσει την ιεραρχία στα σχολεία του αιγυπτιακού ελληνισμού, συνεχίζει λόγω μεταβολών κι έκρυθμων καταστάσεων την θητεία της στην εκπαίδευση στην Ελλάδα. Εδώ συνταξιοδοτείται ως πρώτη γυναίκα με τον βαθμό λυκειάρχη.
Ακούραστη οδοιπόρος
Η συνταξιοδότησή της σήμανε μια νέα περίοδο σημαντική στη ζωή της. Επιστρέφοντας στην Κρήτη, με ορμητήριο το όμορφο και ιστορικό χωριό της, την Αμνάτο, άρχισε να επισκέπτεται ιστορικές και άλλες περιοχές, να μελετά και να γράφει τις παρατηρήσεις της. Στη συνέχεια από τις ανεξάντλητες πηγές της, ο Gerola ήταν η πιο συχνή και αξιόπιστη, έκανε τις συγκρίσεις της κατέγραφε τα συμπεράσματά της και τα δημοσίευε.
Η ίδια θεωρούσε μεγάλη ανταμοιβή την ανταπόκριση των χωρικών, όποτε διάβαζαν κάτι που αφορούσε το χωριό τους κι εκείνοι αγνοούσαν.
Ευτυχώς για τα Κρητικά Γράμματα, ο Βαρδής Βαρδινογιάννης, τη στήριξε για την έκδοση αρκετών βιβλίων, αλλά και η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση.
Η Αργίνη Φραγκούλη δεν ήθελε τίποτα άλλο. Μετά την έκδοση αναλάμβανε ο εκδοτικός φορέας την δωρεάν αποστολή σε Ιδρύματα και σε συλλόγους κι ήταν μεγάλη ικανοποίηση να δέχεται την ευγνωμοσύνη πολλών για το σημαντικό της έργο που αναδείκνυε την πολιτιστική κληρονομιά του Ρεθύμνου και ιδιαίτερα της Περιφέρειας.
Τα βιβλία της, 16 και πλέον, αποτελούν πολύτιμες πηγές. Αλλά θα πρέπει κάποια στιγμή και τα άρθρα της να συγκεντρωθούν και να προβληθούν, γιατί αναφέρει στοιχεία πολύτιμα για κάθε ερευνητή. Ιδιαίτερα στην ξενάγηση που μου έκανε αναφέρεται σε κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Μονής Ατάλης, ενώ αξιοπρόσεκτη είναι και η αναφορά της στο Ναό του Αγίου Ευτυχίου.
Οι διακρίσεις που έλαβε ήταν άπειρες στην πολύχρονη ζωή της.
Η απώτατη κρατική αναγνώριση ήρθε το 2000 από την Ακαδημία Αθηνών που τη βράβευσε «για τη μακροχρόνια εκπαιδευτική προσφορά και εθνική δράση της».
Απέραντη μοναξιά
Ο χρόνος που βάραινε στους ώμους της και κάποιες σοβαρές οικογενειακές υποχρεώσεις την υποχρέωσαν να μείνει στην Αθήνα. Εκεί ήπιε το πικρό ποτήρι της απώλειας αγαπημένων προσώπων. Ιδιαίτερα ο θάνατος του αδελφού της ήταν για κείνη η μεγαλύτερη δοκιμασία. Βίωνε μια απέραντη μοναξιά και το δήλωνε.
Η χαρά της ήταν να επικοινωνεί τηλεφωνικά με πνευματικούς φίλους της και να μιλά για τις πρόσφατες έρευνές της. Γιατί τελευταία αξιοποιούσε κάποιες πηγές από το Αρχείο της Βενετίας.
Έφυγε πλήρης ημερών και διακριτικά όπως έζησε τον Μάρτιο του 2007.
Εκτός από το πλούσιο συγγραφικό της έργο δώρισε στον δήμο και το πλούσιο εκπαιδευτικό υλικό για τη δημιουργία του Δημοτικού Μουσείου Ιστορίας της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης που ιδρύθηκε στην Αμνάτο. Ήταν όμως αρκετές ακόμα οι δωρεές που έκανε στον τόπο της Ιδιαίτερα στην Εκκλησία.
Η Αργίνη Φραγκούλη ήταν ίσως η μοναδική που είδε εν ζωή να της έχουν δώσει το όνομά της σε δρόμο του χωριού της. Τιμή που άξιζε όσο λίγοι στον τόπο αυτό.
Μια νύφη πολύτιμη και αξιαγάπητη
Από το αφιέρωμά μας για τις δραστήριες γυναίκες που τίμησαν και τιμούν τον τόπο τους διεθνώς δεν μπορούμε να παραλείψουμε μια από τις «νύφες» μας που η μνήμη τους πια είναι άσβεστη στη σκέψη και στην καρδιά μας.
Από τις διασημότερες «νύφες» του Ρεθύμνου ήταν αναμφίβολα η Μαριάννα Βαρδινογιάννη. Και αυτό που την άφησε φωτεινό ορόσημο στην αιωνιότητα ήταν το τεράστιο ανθρωπιστικό της έργο .
Η Μαριάννα κόρη του Γιώργου και της Ευαγγελίας Μπουρνάκη, γεννήθηκε στην Αθήνα, αλλά μεγάλωσε στην Ερμιόνη με τις αρχές μια παραδοσιακής οικογένειας.
Επιμελέστατη στο σχολείο φαινόταν ότι θα συνεχίσει ανώτερες σπουδές. Η ζωή όμως της ετοίμαζε πολλές εκπλήξεις.
Μαθήτρια Γυμνασίου γνώρισε το Βαρδή Βαρδινογιάννη σ’ ένα σπίτι κοινών γνωστών. Εκείνη την εποχή ο επιφανής συμπολίτης μας δεν ήταν ο επικεφαλής ενός οικονομικού κολοσσού. Ήταν ένας απλός αξιωματικός του ναυτικού, ένας νέος με επιβλητικό παράστημα και όλα τα χαρακτηριστικά της Κρητικής καταγωγής του, με τις παρακαταθήκες που του είχε κληροδοτήσει ο πατέρας του Ιωάννης και τους κώδικες της συναισθηματικής ηθικής που ακολουθούσε με θρησκευτική ευλάβεια η μητέρα του Χρυσή.
Στα πρώτα χρόνια του γάμου της η Μαριάννα εργαζόταν στην αμερικανική πρεσβεία. Για να εξασφαλίζει μάλιστα περισσότερα χρήματα δούλευε και στο ραδιοφωνικό σταθμό στην Αμερικανική Βάση στο Ελληνικό.
Αντιμετώπισε με ψυχραιμία όλες τις δυσκολίες που δημιουργούσαν οι μεταθέσεις του συζύγου της όταν υπηρετούσε στο ναυτικό. Αδιαμαρτύρητα τον ακολουθούσε παντού και φρόντιζε να διευρύνει τους πνευματικούς της ορίζοντες διψώντας για γνώση. Όσο χρόνο όμως κι αν της απορροφούσε η εργασία και οι υποχρεώσεις της νοικοκυράς, δεν την στερούσε από τα παιδιά της.
Ο Βαρδής ήταν και παρέμεινε ο άνδρας της ζωής της μέχρι που τους χώρισε ο θάνατος.
Εκτός από το κολοσσιαίο έργο της ΕΛΠΙΔΑΣ η Μαριάννα Βαρδινογιάννη στήριξε πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ελλάδα, την Ευρώπη και τις Η.Π.Α., ενώ υπήρξε ιδρύτρια και χορηγός του Κέντρου Ελληνιστικών Σπουδών στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Στηρίζει επίσης τα προγράμματα της Unesco για την εκπαίδευση και τον πολιτισμό σε πολλά μέρη του κόσμου και προωθεί την υλοποίηση των αναπτυξιακών στόχων του ΟΗΕ.
Η Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη ως πρέσβυς Καλής Θελήσεως της Unesco, ως πρόεδρος του «Ιδρύματος Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη», του Συλλόγου «Ελπίδα» και του Συλλόγου «Όραμα Ελπίδας», συνεργάστηκε με πολλούς φορείς, ιδρύματα και μη Κυβερνητικές Οργανώσεις σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.
Μάρι Δασκαλαντωνάκη
Διαβάζοντας τις προόδους στον επιχειρηματικό τομέα της κ. Μάρις Δασκαλαντωνάκη χαμογελώ με συγκίνηση καθώς στη σκέψη μου είναι πάντα ένα χαριτωμένο και ευγενέστατο κοριτσάκι με ήθος που ακτινοβολούσε από τα παιδικά της χρόνια αγάπη και καλοσύνη.
Να όμως που εξελίχθηκε σε μια «σιδερά» κυρία που μας κάνει περήφανους διεθνώς. Πριν ακόμα αναλάβει το πηδάλιο της Grecotel ξάφνιαζε τον πατέρα της με τις ιδέες και τους οραματισμούς της. Ο ίδιος ο κ. Νίκος έλεγε και καμάρωνε για τη διορατικότητα της κόρης του να εστιάσει στα συγκριτικά πλεονεκτήματα του Ρεθύμνου και στις παραδοσιακές του γεύσεις, δημιουργώντας επιχειρηματικά πλάνα που σήμερα έχουν κερδίσει τον σεβασμό από κολοσσούς της τουριστικής αγοράς.
Η Μάρι Δασκαλαντωνάκη, που ηγείται της Grecotel είναι πτυχιούχος του London School of Economics and Political Science, παντρεμένη με την εξαίρετο Ρεθεμνιώτη πολιτικό και πρώην υπουργό Νίκο Σηφουνάκη και μητέρα δύο παιδιών.
Όσο για τον Όμιλο που διευθύνει έχει μέχρι στιγμής πραγματοποιήσει επενδύσεις ύψους 350 εκ. ευρώ και από αυτά, τα 240 εκ. ευρώ έχουν κατευθυνθεί σε επεκτάσεις και ανακαινίσεις υφιστάμενων μονάδων, ενώ 110 εκ. ευρώ δαπανήθηκαν για εξαγορές νέων ξενοδοχείων.
Έχει επίσης μπροστά του ένα μεγάλο επενδυτικό πλάνο με έμφαση στην επέκταση των υφιστάμενων μονάδων και την ανάπτυξη νέων ξενοδοχειακών συγκροτημάτων. Το πρόγραμμα αφορά έξι βασικούς προορισμούς της χώρας, την Κρήτη, την Κέρκυρα, την Κω, την Πελοπόννησο και τη Θράκη, όπου προβλέπεται η δημιουργία νέων υποδομών και η ενίσχυση της τουριστικής παρουσίας του brand.
Στο μέτωπο των ανακαινίσεων, η Grecotel βρίσκεται στη διαδικασία υλοποίησης μιας ευρείας σειράς αναβαθμίσεων σε υφιστάμενες μονάδες.
Την ίδια στιγμή, η παρουσία της Grecotel στο κέντρο της Αθήνας διευρύνεται. Σήμερα ο όμιλος διαθέτει δύο ξενοδοχεία, το Pallas Athena και το Dolli στη Μητροπόλεως, στεγασμένο στο ιστορικό κτίριο Χυτήρογλου, και στο πλάνο υπάρχει η δημιουργία μιας τρίτης μονάδας, η οποία θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο το αποτύπωμα της εταιρείας στην πρωτεύουσα.
Η παρουσία της στην ελληνική οικονομία έχει ουσιαστικό αποτύπωμα, καθώς μέσα σε μισό αιώνα λειτουργίας η συνεισφορά της στο ΑΕΠ υπολογίζεται στα 2,8 δισεκατομμύρια ευρώ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σήμερα η Grecotel αριθμεί 40 ξενοδοχειακές μονάδες σε 15 διαφορετικούς προορισμούς, διαθέτοντας συνολικά 25.000 κλίνες και περίπου 200 χώρους εστίασης και αναψυχής. (Newsite Παρασκευή 28 Νοεμβρίου 2025«”Μάρι Δασκαλαντωνάκη: Νέο κεφάλαιο για τη Grecotel με βλέμμα στις διεθνείς αγορές»).
Αλλά ποτέ η διεθνής ακτινοβολία της δεν επηρέασε την κ. Μάρι που παραμένει ο εαυτός της και όταν συναναστρέφεται προσωπικότητες αλλά και όταν θα ανάψει το κερί της στο μοναστήρι της Αγίας Ειρήνης στα Καπεδιανά με τις αδελφές του οποίου διατηρεί στενούς φιλικούς δεσμούς.
Στην κ. Μάρι οφείλουν πολλά διάφορες σπουδαίες πολιτιστικές δράσεις, όπως συντηρήσεις μνημείων, η ανάδειξη της αρχαίας Ελεύθερνας και τόσες άλλες κοινωνικές παρεμβάσεις τόσο στην επικράτεια του Ρεθύμνου όσο και σε άλλες περιοχές πανελλαδικά. Για να αποφύγουμε όμως το «γλυκό» της μάλωμα σταματάμε εδώ με την ευχή να είναι πάντα γεμάτη υγεία και έμπνευση να δημιουργεί.
