Στον δημόσιο λόγο μιλάμε καθημερινά για μισθούς, δείκτες, ισολογισμούς, προϋπολογισμούς, απολογισμούς, σαν να πρόκειται για μια άσκηση λογιστικής όπου το μόνο που μετράει είναι το πόσο «βγαίνει» το σύστημα.
Κι όμως, πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος, που δεν αμείβεται για το έργο του, αλλά για τον χρόνο και τη δύναμη που παραχωρεί. Από την άλλη, όσοι διαχειρίζονται το κεφάλαιο ζητούν να εξασφαλίσουν το δικό τους μερίδιο.
Ανάμεσα στις δύο πλευρές, λοιπόν, ευδιάκριτο στέκει ένα παλιό ερώτημα που κάποιοι, στρουθοκαμηλίζοντας εμπρός στις εκάστοτε δίπλα μας κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, προσπαθούν να ξεχάσουν, αν και παραμένει πάντα ανοιχτό, παρά την τεχνολογική εξέλιξη και την επιστημονική πρόοδο: Είναι δυνατόν να ισορροπήσει το κέρδος ποτέ με την αξιοπρέπεια εις όφελος όλων των πολιτών ανεξαιρέτως;
Η σύγχρονη συζήτηση, όπως παρατηρούμε, έχει μια τάση να μικραίνει τον άνθρωπο· τον μετατρέπει σε «εργαζόμενο», «καταναλωτή», «ωφελούμενο», «στοιχείο κόστους». Λες και η ζωή χωρίζεται σε κουτάκια, που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Κι όμως, οι φόβοι, οι ελπίδες, οι ανάγκες και οι μικρές χαρές δεν μπαίνουν σε πίνακες Excel· όποιος προσποιείται ότι μπαίνουν, απλώς βολεύεται.
Γι’ αυτό και τα μικρά πράγματα – αυτά που κάποιοι θεωρούν ασήμαντα – είναι συχνά ο πιο καθαρός καθρέφτης μιας κοινωνίας. Η καθημερινή δυσκολία, η συνήθεια που αλλάζει, η μικρή χαρά που επιμένει, η ανάγκη που δεν χωράει σε προϋπολογισμούς. Όποιος δεν βλέπει αυτά, δεν βλέπει ούτε τη μεγάλη εικόνα. Στρέφει τα μάτια του μόνο σε ό,τι τον συμφέρει να δει.
Η γνώση, θυμάμαι πάντα τον πατέρα μου να με συμβουλεύει, δεν έρχεται, όταν κλείνουμε τα μάτια σε ό,τι μας ενοχλεί. Φτάνει στη ζωή μας, μου έλεγε, όσες φορές κοιτάμε την πραγματικότητα χωρίς φίλτρα· όχι μονάχα την οικονομική, μα, κυρίως, και την ανθρώπινη. Γιατί μια πολιτική που μετράει τα πάντα εκτός από τον άνθρωπο μπορεί να φαίνεται αποδοτική στα χαρτιά· στην πράξη, όμως, αφήνει πίσω της μια κοινωνία που αγωνίζεται να σταθεί όρθια.
Και η αξία του ανθρώπου, ας μην το ξεχνάμε, δεν είναι ποτέ «κόστος». Είναι το μέτρο με το οποίο κρίνεται μια κοινωνία…
