Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διαρκούσης της διπλής θητείας της νυν προέδρου της Κομισιόν, οι αποφάσεις κυρίως χρηματοοικονομικού περιεχομένου προέρχονται από τη γερμανική πλευρά. Οι αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι το κοινοτικό κεκτημένο που υπήρξε ο ακρογωνιαίος λίθος του οικοδομήματος δεν εξυπηρετεί πλέον τα γερμανικά συμφέροντα. Η διαδικασία που ακολουθήθηκε έκτοτε έπληξε και εξακολουθεί να πλήττει τη δημοκρατία στην Ευρώπη. Αυτό σημαίνει ότι η δημοκρατία πλήττεται και στον τρόπο λήψης κοινοτικών αποφάσεων στα ίδια τα κράτη μέλη! Το πρόβλημα είναι εξαιρετικά σοβαρό για να το βάλουμε στο πλάι ή να το παραχώσουμε κάτω από το χαλί.
Στη μελέτη που έχουμε ήδη αναφερθεί «Ποιο μέλλον για τη δημοκρατία στην Ευρώπη;1» αναφέρεται ότι «Η δημοκρατία υφίσταται μια παγκόσμια ύφεση, με μόνο ένα μικρό ποσοστό του κόσμου να ζει σε χώρες που μπορούν να περιγραφούν ως πλήρεις δημοκρατίες. Ενώ η Ευρώπη μπορεί ακόμη να θεωρείται η «περισσότερο ελεύθερη περιοχή» στον κόσμο, δεν είναι άτρωτη σε αυτή τη φθορά της δημοκρατίας, η οποία συμβαίνει κυρίως ως βαθμιαίο «άδειασμα» παρά ως «απότομη κατάρρευση». Στην ουσία οι τρέχουσες τάσεις της ποιότητας της δημοκρατίας στην Ευρώπη πρέπει να εξεταστούν κάτω από το πρίσμα της δυναμικής που παρουσιάζει η φθορά της δημοκρατίας. Αυτή η προσέγγιση υπογραμμίζει ότι η παρακμή της προκύπτει από μια σύνθετη αλληλεπίδραση υποκείμενων συνθηκών όπως η οικονομική ανισότητα και οι αποτυχίες διακυβέρνησης, τις οποίες εκμεταλλεύονται ανελεύθεροι παράγοντες μέσω διαφόρων διαδρομών. Αυτές οι διαδρομές επικεντρώνονται στην εκλογή ηγετών που συμβάλλουν στη διάβρωση των ουσιωδών χαρακτηριστικών της δημοκρατίας. Ταυτόχρονα παρατηρούμε και μια υπερβολική επέκταση της εκτελεστικής εξουσίας. Αυτό επέτρεψε την πολλαπλή αναρρίχηση της γραφειοκρατικής ελίτ των Βρυξελλών στο να παίρνει αποφάσεις που δεν στηρίζονται στη δημοκρατική επίφαση των προτάσεών της, εφ όσον περιβάλλεται και τον μανδύα της εκτελεστικής εξουσίας. Για τον λόγο αυτό είναι σημαντικό να εξετάσουμε το ενδεχόμενο να υπάρχει αδυναμία της πολιτικής ηγεσίας της ΕΕ να εφαρμόσει μια σωστή δημοκρατία στην Ευρώπη.
Στην περίπτωση αυτή πρέπει να εξετάσουμε ποιοι πληρώνουν το αντίτιμο της αδυναμίας αυτής.
Θεωρώ σκόπιμο να τονίσω ότι απαιτείται πλέον ένας «ανοιχτός διάλογος για ειρήνη, ασφάλεια και τον ρόλο της ΕΕ». Διότι, όσο και να γνωρίζω τις αρχές που θέριεψαν την ΕΕ, οι αποφάσεις που λαμβάνονται τα τελευταία χρόνια έχουν ξεφύγει απ όλες τις Συνθήκες που ίσχυαν και εξακολουθούν να ισχύουν για την ΕΕ.
Η στρέβλωση του προβλήματος δεν εδράζεται σήμερα στην εύρεση ισορροπίας ανάμεσα στο «ειρηνικό» και στο «αμυντικό / στρατιωτικό» της σκέλος, Στρεβλώνεται στο πώς η στήριξη στην Ουκρανία (κυρώσεις, στρατιωτική βοήθεια, στρατιωτική κινητικότητα) συμβιβάζεται με το μακροχρόνιο δόγμα της «δημοκρατικής ειρήνης».
Αν θέλουμε να δούμε τα πράγματα πώς έγιναν, θα καταλήξουμε στα θηριώδη λάθη της προηγούμενης Κομισιόν και του Ύπατου Αρμοστή (1999-2024) που αντί να προτάξουν τη διπλωματία, προσανατολίστηκαν αμέσως στο θέμα των κυρώσεων, και καταλήξαμε σήμερα να πληρώνουμε όλοι οι Ευρωπαίοι μαζί τις τεράστιες ανάγκες σε οικονομικούς πόρους, ακόμη και αγοράζοντας όπλα από τους εταίρους μας Αμερικάνους για να τα στέλνουμε στην Ουκρανία.
Και όμως είναι γνωστό ότι οι Αμερικάνοι επεδίωξαν την εκτράχυνση των γεγονότων.
Σήμερα έχουμε εμπλακεί σε ένα παιχνίδι, όπου κυριολεκτικά εκείνο που λείπει είναι η δημοκρατική λήψη αποφάσεων για τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει η ΕΕ. Η δημοκρατική κρίση στην Ευρώπη είναι περισσότερο συστημική. Οδήγησε και συνεχίζει να οδηγεί σε θεαματική συγκέντρωση ισχύος, της εκτελεστικής εξουσίας (Κομισιόν), αφού οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων έδωσαν εκ νέου το χρίσμα στην Γερμανίδα υπουργό άμυνας για δεύτερη συνεχόμενη φορά!
Οι γραφειοκράτες θα έπρεπε να ενδιαφέρονται για τα ευρωπαϊκά ιδεώδη και να τα ενισχύουν.
Η εξέλιξη αυτή οδήγησε μοιραία τη σοβαρή ισχύ του «κοινοτικού κεκτημένου» σε αδράνεια, αφού διαπιστώνεται ότι λειτουργεί άνισα μεταξύ πλούσιων και λιγότερο πλούσιων χωρών/περιφερειών. Οι νέες αποφάσεις στον τομέα της άμυνας – όπως η ιδέα του «στρατιωτικού Σένγκεν» – εντάσσονται σε αυτή τη δυναμική και μπορούν να επιδεινώσουν το δημοκρατικό έλλειμμα, αν δεν συνοδευτούν από ισχυρά θεσμικά αντίβαρα, διαφάνεια και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών. Αυτό ισοδυναμεί με «ανάκληση στην τάξη των χωρών που υποδαυλίζουν το βιοτικό επίπεδο και τον κοινωνικό τομέα στις μικρότερες χώρες της ΕΕ», πράγμα δύσκολο ως ακατόρθωτο, αν βλέπουμε ότι η διάσπαση του άξονα Παρίσι – Βερολίνο ποδηγετεί και φρενάρει τους Γάλλους. Το τονίζουμε αυτό διότι πρώτοι οι Γάλλοι ηγέτες έστερξαν να λησμονήσουν τις αρχές της δημοκρατίας που είχε παραλάβει ο Εμ. Μακρόν από την Πέμπτη Γαλλική Δημοκρατία, σύστημα που ισχύει από το 1958, το οποίο, ως γνωστόν, εμπνεύστηκε ο Σαρλ ντε Γκωλ.
Ίσως θα έπρεπε οι Ευρωπαίοι πολίτες να ξανασκεφτούν με βάση τις δημοσκοπήσεις που ήλθαν στην επικαιρότητα το Δεκέμβριο 2025, σύμφωνα με τις οποίες καταλήγουν στον Τραμπ, ο οποίος φαίνεται να κυριαρχεί στη δημοκρατία στην Ευρώπη2. Και βέβαια, ως εκ του ρόλου της, καλά κάνει η πρόεδρος της Κομισιόν να επισημαίνει στον Αμερικάνο πρόεδρο να μην ανακατεύεται στην ευρωπαϊκή δημοκρατία, αλλά είναι ίσως καιρός να δούμε στο επόμενο σημείωμά μας τι λέει ο Τραμπ για τη δημοκρατία της ΕΕ.
