Μεταξύ των ερωτημάτων για τον πόλεμο που ξεκίνησε στη Μέση Ανατολή εντύπωση έχει προκαλέσει η χλιαρή έως μηδενική αντίδραση των ιθυνόντων της Κομισιόν και του Συμβουλίου για την πληγείσα προεδρεύουσα Κύπρο. Η κατά τα άλλα λαλίστατη Κομισιόν, για την Ουκρανία αλλά και το Συμβούλιο καθ’ ύλη αρμόδιο δεν αντέδρασαν από το ξεκίνημα του πολέμου, δείχνοντας μια απραξία επικίνδυνη για την ευρωπαϊκή διπλωματία. Η απουσία αυτή ας μας χρησιμεύσει ως μάθημα!
Την 1 Μαρτίου υπήρξε δήλωση του Συμβουλίου, και μια δημόσια τοποθέτηση της προέδρου της Κομισιόν στις 2 Μαρτίου. Και κατόπιν, εκδηλώθηκε γραμμή στήριξης από την Επιτροπή και συντονισμός μέσω του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας. Η κριτική που ασκούμε αφορά τις αποσπασματικές και χλιαρές αντιδράσεις, που εκτός από γενικές, και κατώτερες των περιστάσεων δείχνει μια αδύναμη Ένωση που θέλει να εμφανίζεται ως γεωπολιτικός δρών. Ανίκανη να υπερασπιστεί ακόμη και την προεδρεύουσα χώρα που βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της περιφερειακής ανάφλεξης.
Αν απαριθμήσουμε τις κριτικές που δημοσιεύονται σε ευρωπαϊκά και άλλα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης θα κατανοήσουμε το μέγεθος της απουσίας των Ευρωπαίων ταγών.
Κριτική πρώτη: στην επίσημη δήλωση του Συμβουλίου την 1 Μαρτίου 20261, αλλά ήταν γενική για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και μιλούσε για «αλληλεγγύη με εταίρους στην περιοχή που δέχθηκαν επίθεση ή επηρεάστηκαν», χωρίς ρητή αναφορά στην Κύπρο. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί επιτρέπει κριτική όχι για πλήρη σιωπή μετά την 1η Μαρτίου, αλλά για έλλειψη ειδικής και έγκαιρης πολιτικής στήριξης προς την προεδρεύουσα χώρα. Στις 2 Μαρτίου 2026 ιρανικής κατασκευής drone έπληξε τη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι, ενώ η Κύπρος ασκούσε την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ· το γεγονός οδήγησε σε αναβολή άτυπων υπουργικών συναντήσεων της προεδρίας και στη συνέχεια σε ευρύτερη αναδιάταξη του προγράμματός της για τον Μάρτιο. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δεν αντέδρασαν με την πολιτική αμεσότητα που θα αναμενόταν όταν πλήττεται, έστω εμμέσως, κράτος μέλος που ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου. Το drone που έπληξε την Κύπρο, οδήγησε την πρόεδρο της Κομισιόν σε σαφέστερη πολιτική στήριξης μετά από επικοινωνία με τον Κύπριο πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη, όπου τόνισε ότι «στεκόμαστε συλλογικά, σταθερά και χωρίς αμφισημία με τα κράτη μέλη μας απέναντι σε κάθε απειλή». Η κριτική εδώ είναι ότι η ΕΕ μίλησε μεν, αλλά όχι εξαρχής με θεσμικό, ειδικό και πολιτικά ισχυρό τρόπο για την Κύπρο ως προεδρεύουσα χώρα.
Δεύτερη κριτική: η απάντηση της ΕΕ παρουσιάστηκε ως υπερβολικά γενική και αφηρημένη, ενώ η πραγματική στήριξη ήρθε από επιμέρους κράτη. Η αναφορά στην Ελλάδα που έστειλε φρεγάτες και F-16, η Γαλλία με αποστολή αντιαεροπορικών και αντι-drone μέσα και φρεγάτα, και το Ηνωμένο Βασίλειο αντιτορπιλικό και ελικόπτερα. Αυτή η ακολουθία ενίσχυσε την εντύπωση πως, όταν η κρίση έγινε άμεση, η «Ευρώπη» λειτούργησε κυρίως ως άθροισμα εθνικών αντιδράσεων και όχι ως ενιαίος γεωπολιτικός δρών2.
Τρίτη κριτική: η υπόθεση ανέδειξε το μόνιμο πρόβλημα έλλειψης ενιαίας εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ. Ρητά τονίζεται ότι η επιρροή της Ένωσης στη Μέση Ανατολή έχει διαβρωθεί εξαιτίας της απουσίας κοινής εξωτερικής πολιτικής, της περιορισμένης σκληρής ισχύος, των αντιληπτών διπλών μέτρων μεταξύ Ουκρανίας και Γάζας και της αυξανόμενης επιρροής άλλων δυνάμεων όπως η Κίνα και η Ρωσία. Στο ίδιο άρθρο τονίζεται ότι το χτύπημα στην Κύπρο έδειξε «ευρωπαϊκή ευαλωτότητα» όχι μόνο στην ανατολική αλλά και στη νότια πτέρυγα της Ένωσης3.
Τέταρτη κριτική: η κρίση έπληξε ευθέως την αξιοπιστία της λεγόμενης «γεωπολιτικής Επιτροπής». Η ουσία αυτής της κριτικής είναι ότι μια Κομισιόν που θέλει να παρουσιάζεται ως γεωπολιτικός παίκτης όφειλε να δώσει νωρίτερα και καθαρότερα το στίγμα της όταν μία προεδρεύουσα χώρα της ΕΕ βρέθηκε στο επίκεντρο πολεμικής κλιμάκωσης4.
Πέμπτη κριτική: η ΕΕ εμφανίσθηκε περισσότερο προσηλωμένη στη διαχείριση των παρενεργειών της σύγκρουσης παρά στη διπλωματική πρωτοβουλία. Έτσι, ο μέσος Ευρωπαίος από τον καναπέ του παρατηρεί ότι οι ευρωπαϊκές προσπάθειες εστιάζουν κυρίως στην προετοιμασία για επιπτώσεις στην ενέργεια, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στις μεταναστευτικές ροές, ενώ η Επιτροπή συντονίζει επαναπατρισμούς πολιτών. Αυτό είναι μεν λειτουργικά χρήσιμο, αλλά τροφοδότησε την κριτική ότι η ΕΕ δρα περισσότερο ως μηχανισμός πολιτικής προστασίας και λιγότερο ως πραγματική δύναμη διπλωματικής αποτροπής και διαμεσολάβησης.
Έκτη κριτική: Αλιεύσαμε ότι η γενική γραμμή της ΕΕ για τη Μέση Ανατολή θεωρήθηκε από ορισμένους αναλυτές πολιτικά ανισόρροπη και ανεπαρκώς προσανατολισμένη στη διπλωματία. Σχετική μελέτη δείχνει ότι η ΕΕ δεν κατόρθωσε να επιβάλει δική της ευδιάκριτη διπλωματική αφήγηση. Παράλληλα, η Ύπατη εκπρόσωπος Kaja Kallas δήλωσε στις 5 Μαρτίου ότι η ΕΕ συνεχίζει να εργάζεται μέσω διπλωματικών διαύλων για αποκλιμάκωση, αλλά επίσης ανέφερε ότι ούτε οι μηχανισμοί του ΝΑΤΟ ούτε της ΕΕ έχουν ενεργοποιηθεί μέχρι στιγμής.
Έβδομη κριτική αφορά ειδικά την Κύπρο ως προεδρεύουσα χώρα: η ΕΕ δεν προστάτευσε πολιτικά το κύρος της προεδρίας της. Η αναβολή του άτυπου Συμβουλίου Υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και στη συνέχεια η μεταφορά ή αναβολή όλων των συναντήσεων του Μαρτίου στην Κύπρο έδειξαν ότι ο πόλεμος δεν ήταν περιφερειακό «παρασκήνιο», αλλά παράγοντας που αποδιοργάνωσε την ίδια τη λειτουργία της προεδρίας5. Αυτό ισοδυναμεί με το ότι οι Βρυξέλλες δεν έδωσαν την εικόνα ότι υπερασπίζονται ενεργά τη συνέχεια της κυπριακής προεδρίας ως θεσμικό συμφέρον της ίδιας της Ένωσης6.
3https://www.theparliamentmagazine.eu/news/article/europe-on-the-sidelines-as-iran-war-escalates
4https://www.euractiv.com/news/rapporteur-breaking-the-geopolitical-commission/
