Έφυγε στα 104 χρόνια της η Χαρίκλεια Τριπολιτάκη
Ήταν από την οικογένεια των μεγάλων αντιστασιακών με κορυφαίο τον αδελφό της Μανόλη Κανακάκη
Με τον θάνατο της Χαρίκλειας Τριπολιτάκη που «έφυγε» σε ηλικία 104 χρόνων κλείνει ένα ακόμα κεφάλαιο από την αντίσταση στη δυτική πλευρά του νομού.
Αυτό το θέμα ήταν αφορμή να γνωρίσω μια θαυμάσια γυναίκα με ένα υπέροχο χαμόγελο που ζέσταινε την ψυχή σου. Για τον ήρωα αδελφό της Μανόλη Κανακάκη ήθελα στοιχεία, αλλά ξεχάστηκα εντελώς όταν άρχισε να μου διηγείται τη δική της ζωή.
Γεννήθηκε το 1922 και μεγάλωσε στην Κούφη. Ήταν το πρώτο από τα πέντε παιδιά του Ιωάννη Κανακάκη και της Καλλιόπης Πετράκη από την Επισκοπή. Ακολουθούσαν ο Μανόλης, ο Σήφης, ο Γιάννης και η Ιουλία.
Στα 13 της χρόνια τέλειωσε το δημοτικό, που είχε τότε 45 παιδιά κι έπειτα αφοσιώθηκε στο νοικοκυριό. Αργαλειό και κέντημα γέμιζαν τον ελεύθερο χρόνο της, αλλά έχοντας μανία με την τελειότητα και γεμάτη δίψα για παραπάνω γνώση, πήγε σε μια σχολή της Singer στην Επισκοπή κι έμαθε κέντημα μηχανής. Στα 17 της χρόνια ασχολήθηκε και με τους μεταξοσκώληκες.
Θυμόταν με συγκίνηση το δέσιμο με τους συγγενείς και τα βεγγερίσματα τις νύχτες. Εκεί άκουγε ιστορίες από τους παλαιότερους και ονειρευόταν έναν άγνωστο κόσμο.
Μπορούσαν να διασχίσουν τεράστιες αποστάσεις και χωρίς συγκοινωνία μάλιστα για να δούνε τους δικούς τους ανθρώπους. Κι ήταν γιορτή όταν έσμιγαν. Χαρά ανυπόκριτη κι από τις δυο μεριές. Σε αντίθεση με την εποχή μας που οι άνθρωποι κλείνονται όλο και περισσότερο στον εαυτό τους.
Ο πόλεμος τη βρήκε στα Χανιά κοντά σε ένα θείο της τον Αντώνη Πλυμάκη που είχε το ξενοδοχείο δίπλα στο ταχυδρομείο. Αυτό ήταν κι ένας από τους στόχους των Ιταλών. Έτσι η Χαρίκλεια έζησε τη φρίκη του βομβαρδισμού τη δεύτερη μέρα του πολέμου. Ευτυχώς εκείνη η επίθεση δεν άφησε θύματα. Έζησε και τις χαρές όταν οι καμπάνες ανήγγειλαν πανηγυρικά τις νίκες των Ελλήνων. Κι ο κόσμος πανηγύριζε ξέφρενα γεμάτος ελπίδα.
Γάμος σε δίσεκτους καιρούς
Η ώρα του γάμου της ήρθε το 1942. Εκείνη όπως κι όλα τα κορίτσια της γενιάς της δεν είχε το δικαίωμα της επιλογής. Κέρβεροι ηθικής οι γονείς της είχαν το θέμα της τιμής έμβλημα και μοναδικό βιος.
Η Χαρίκλεια δεν έφερε καμιά αντίρρηση. Ούτε και παραπονέθηκε για τον στερημένο της γάμο. Σε μαύρη εποχή τι να περιμένει κανένας και γιατί να παραπονεθεί που δεν είχε μπομπονιέρες να μοιράσει, αλλά ούτε και τα απαραίτητα για το νέο της σπιτικό;
Ο άντρας της από το ίδιο χωριό είχε μόλις επιστρέψει από την Αλβανία, τραυματισμένος στο χέρι από βλήμα, αδημιούργητος κι αυτός.
Ασχολήθηκαν με γεωργικές δουλειές κι όσα δεν μπορούσαν να παράγουν τα στερούνταν όπως ζάχαρη και ρύζι. Μακαρόνια έφτιαχναν όπως-όπως με το αλεύρι όταν περίσσευε και όσο για καφέ καβούρντιζαν κριθάρι και ρεβίθια τα αλέθανε και είχαν την ψευδαίσθηση ότι πίνουν το απολαυστικό τις καλές εποχές ρόφημα.
Το βράδυ όλοι οι νέοι άνδρες για τον φόβο των Γερμανών έφευγαν από τα σπίτια κι έμεναν στην εξοχή. Οι εισβολές στα σπίτια ήταν κάτι συνηθισμένο και δεν ήξεραν ποια ήταν η τύχη τους. Προσπαθούσαν λοιπόν με κάθε τρόπο να λάβουν τα μέτρα τους.
Η πρώτη σύλληψη
Ένα βράδυ, Ιούλιο του 43, η Χαρίκλεια καθόταν με την πεθερά της κι έκλωθε στο αναιμικό φως του λύχνου, ενώ στην κούνια κοιμόταν το μόλις δύο μηνών κοριτσάκι της.
Ξαφνικά χτύπησε η πόρτα και φάνηκαν δυο Γερμανοί οπλισμένοι σαν αστακοί. Αδιαφορώντας για τις παρακλήσεις της Χαρίκλειας να σεβαστούν το μωρό και τη γριά γυναίκα, την πήραν με τη βία και την οδήγησαν σ’ ένα χωράφι που ήταν κι άλλοι χωριανοί όσοι βρέθηκαν σπίτι τους.
Στο φως του φεγγαριού κοιτούσαν μερικές φωτογραφίες αναζητώντας τα πρόσωπα που έψαχναν ανάμεσα στους συγκεντρωμένους.
Δεν βρήκαν τίποτα και τους άφησαν να γυρίσουν στο σπίτι. Μόλις την είδε η πεθερά της έτρεξε και την αγκάλιασε κλαίγοντας και δοξάζοντας τον Θεό.
Το πρωί ανοίγοντας το παράθυρο πάγωσαν ξανά. Γερμανοί ήταν από κάτω, κλείνοντας τις εξόδους για να μη βγει κανένας από το χωριό.
Όρμησαν ξανά στα σπίτια και οδήγησαν όσους πήραν στην αυλή της εκκλησίας. Αυτή τη φορά η Χαρίκλεια πήρε και το μωρό της μαζί. Όλοι παρακαλούσαν τη χάρη της Αγίας Μαρίνας να τους βοηθήσει. Οι Γερμανοί πήραν 15 ανάμεσά τους κι ο πατέρας της Χαρίκλειας για αγγαρεία. Τους μετέφεραν στη Λούτρα όπου τους κράτησαν για 15 μέρες να δουλέψουν στα έργα. Εκεί αρρώστησε ο πατέρας της με πνευμονία και ειδοποίησαν τους δικούς του γιατί ήταν άσκημα. Πήγε ο αδελφός της ο Γιάννης και τον έφερε στο χωριό αλλά μετά από δυο μέρες πέθανε. Ήταν 63 χρόνων.
Στο μεταξύ γύρισε ο αδελφός της ο Μανόλης που θα μας απασχολήσει με ιδιαίτερο αφιέρωμα επειδή πρόκειται για μια σπουδαία μορφή της αντίστασης, αλλά άγνωστη στους περισσότερους και η κοπέλα έζησε μοναδικές στιγμές, βοηθώντας τις επιχειρήσεις των ανταρτών που σε συνεργασία με τους Εγγλέζους προσπαθούσαν να γονατίσουν τον εχθρό.
Από κοντά και η μάνα της που δεν υπολόγιζε κανένα φόβο. Δεν δίστασε μάλιστα κάποτε να σώσει έναν Άγγλο όταν έκαναν έφοδο σπίτι της οι Γερμανοί, προλαβαίνοντας να τον κρύψει στην καμινάδα. Καθένας εκείνη την εποχή έκανε αντίσταση με τον δικό του τρόπο.
Η μεγάλη απειλή και το θαύμα της Αγίας Μαρίνας
Ενώ πάντα οι αντάρτες φρόντιζαν να διασφαλίζουν τους αμάχους, αναλαμβάνοντας την ευθύνη των πράξεών τους, μια μέρα τέλος του Σεπτέμβρη, καθώς κατέβαιναν από το βουνό, έπεσαν πάνω σε ένα γερμανικό αυτοκίνητο, στο οποίο επέβαιναν δυο στρατιώτες. Σκότωσαν τον ένα κι ο άλλος έφυγε τρέχοντας. Φαίνεται πως κατάφερε να φθάσει στο Φρουραρχείο και να καταγγείλει το γεγονός, γιατί την άλλη μέρα έφθασε ισχυρή δύναμη Γερμανών. Πρώτα πήραν τον σκοτωμένο, του οποίου οι αντάρτες είχαν ήδη αφαιρέσει το πιστόλι, τα κιάλια, το ρολόι, τις μπότες και ό,τι άλλο τους ήταν χρήσιμο.
Κι έπειτα εφαρμόσανε τη γνώριμη τακτική σε κάθε περίπτωση, που δέχονταν κτύπημα από την Αντίσταση. Έδωσαν περιθώριο δυο ωρών στους κατοίκους να φύγουν, παίρνοντας ό,τι μπορούσαν να σηκώσουν γιατί θα βομβάρδιζαν τα σπίτια.
Στον δρόμο της προσφυγιάς
Αλλόφρονες έφυγαν οι κάτοικοι χωρίς να μπορούν να κρατήσουν πολλά πράγματα. Η Χαρίκλεια με το 16μηνο μωρό της ακολουθούσε τους άλλους. Στον δρόμο συναντούσαν γυναίκες και παιδιά που έτρεχαν να γλιτώσουν. Στην Αρχοντική επικρατούσε η ίδια αναστάτωση. Γιατί αν βομβάρδιζαν την Κούφη, κινδύνευαν κι αυτοί.
Σε ‘κείνη τη δοκιμασία έκανε η Αγία Μαρίνα το θαύμα της. Όπως διηγείται με συγκίνηση η Χαρίκλεια, αυτόπτες μάρτυρες βεβαίωναν αργότερα ότι μόλις άρχισε ο βομβαρδισμός του χωριού, οι οβίδες έπεφταν σε άλλη κατεύθυνση και τα σπίτια έμεναν ανέπαφα.
Άλλαζαν κατεύθυνση κατά ένα μυστηριώδη τρόπο.
Οι Γερμανοί ωστόσο μπήκαν στα σπίτια κι, όπως το συνήθιζαν, άρπαξαν ό,τι πρόλαβαν από νοικοκυριό μπατανίες κι εργόχειρα.
Δυστυχίας συνέχεια
Η απελευθέρωση δεν σήμανε και το τέλος της δοκιμασίας των ανθρώπων. Έτσι ο άνδρας της Χαρίκλειας κλήθηκε και πάλι για στράτευση κι εκείνη έφερε στο μεταξύ στον κόσμο το δεύτερο παιδί της. Στην πρώτη άδεια που πήρε από τον στρατό, έτρεξε με λαχτάρα να μάθει για το παιδί του. Το ήθελε αγόρι. Αλλά δεν παραπονέθηκε. Έδειξε με κάθε τρόπο τη χαρά του και για το δεύτερο κοριτσάκι του. Κάποια στιγμή απολύθηκε ενώ η οικογένεια μεγάλωνε. Κάθε δυο χρόνια η Χαρίκλεια έφερνε στον κόσμο κι ένα παιδί. Μετά το τέταρτο, που ήταν αγόρι, ο Μάρκος, γεννήθηκαν ακόμα δυο παιδιά ένα κορίτσι κι ένα αγόρι. Και οι φροντίδες έκαναν εφιαλτική τη ζωή. Τράβηξε πολλά η Χαρίκλεια για να μεγαλώσει τα παιδιά. Δεν ήταν μόνο η φτώχεια ήταν και οι συνθήκες τέτοιες που για να κάνει τη στοιχειώδη λάτρα του σπιτιού τραβούσε μεγάλη ταλαιπωρία. Δεκαετία του ’50 οι άνθρωποι της υπαίθρου δεν είχαν ούτε ρεύμα ούτε και νερό. Κι έπρεπε να κάνουν τις δουλειές τους με αφάνταστο κόπο. Να κουβαλάνε νερό με τις στάμνες, να πλένουν στις στέρνες όταν βόλευε. Αν ζούσε μια τέτοια ζωή σύγχρονη γυναίκα θα είχε παραφρονήσει. Ευτυχώς τα πρώτα κορίτσια μεγάλωναν στο μεταξύ και μπορούσαν να βοηθήσουν τη μάνα στην ανατροφή των μικρότερων παιδιών.
Κάποια στιγμή που αρρώστησε σοβαρά αναγκάστηκε να πάει στον γιατρό. Όταν εκείνος έμαθε ότι έχει έξι παιδιά τη ρώτησε με απάθεια, γιατί τα έκανε αφού δεν ήταν πλούσια.
Της κακοφάνηκε της Χαρίκλειας. Αγαπούσε τα παιδιά της και δεν μετάνιωσε ποτέ που τα έφερε στον κόσμο. Έβλεπε πως ήταν και προκομμένα, άφοβα στη δουλειά και δεν ανησυχούσαν για το μέλλον τους.
Η ζωή τη δικαίωσε. Κατάφερε και με τη βοήθεια των αδελφών της που ζούσαν στο εξωτερικό να βολέψει τις δυο της κόρες, αλλά και τα υπόλοιπα βρήκαν τον δρόμο τους με αξιοπρέπεια και τιμή.
Εργάτρια στη Γερμανία
Όταν τα πράγματα δυσκόλεψαν κάποια στιγμή περισσότερο, αποφάσισε ο πατέρας να πάει στη Γερμανία να δουλέψει. Λίγο αργότερα ακολούθησε και η Χαρίκλεια αφήνοντας στη μάνα της το μικρότερο παιδί.
Κάθε αρχή και δύσκολη. Η γυναίκα δεν φοβόταν τη δουλειά κι ο προγραμματισμός των Γερμανών δεν την αιφνιδίασε. Κι αυτή είχε μάθει να είναι μεθοδική για να τα βγάζει πέρα με τόσες υποχρεώσεις που είχε.
Σιγά-σιγά έμαθε και τη γλώσσα και απόκτησε φιλίες που ακόμα διατηρεί. Έτσι έμαθε να είναι η υπέροχη αυτή γυναίκα. Κοινωνική και πάντα πρόθυμη να διευρύνει τους ορίζοντές της.
Οι συνθήκες της ζωής της, η εγκατάσταση των παιδιών της που είχαν πια προκόψει και αποκατασταθεί της έδωσαν ευκαιρίες να ταξιδέψει στην Ευρώπη, να ζήσει και στο Λονδίνο και σε άλλες πόλεις και πάντα να αποκτά φίλους.
Σαν να είχε εμπεδώσει κάθε διεθνή κώδικα ήξερε να διεκπεραιώνει τα πάντα, να προσαρμόζεται σε κάθε περιβάλλον και να δίνει την αίσθηση της σιγουριάς και της αγάπης σε όλους. Με την ίδια άνεση που κυκλοφορούσε στην Κούφη, μπορούσε να κινηθεί στη Γερμανία, στην Ελβετία, στο Λονδίνο κι όπου αλλού έπρεπε να βρεθεί για να είναι κοντά με παιδιά κι εγγόνια. Πάντα πρόσχαρη και καλοσυνάτη.
Τελευταία φορά μιλήσαμε στα 102 της γενέθλια. Το μόνο της πρόβλημα πια ήταν ότι κουραζόταν εύκολα. Αισθανόταν ευλογημένη για τα έξι της παιδιά, τα 15 εγγόνια, τα 19 δισέγγονα και τα τρία τρισέγγονα. Κι όπως συνήθιζε μου ξαναπέρασε το δικό της μότο ζωής.
– Όταν περάσαμε τόσες δυσκολίες παιδί μου, τι να φοβηθούμε περισσότερο; Με αισιοδοξία και πίστη μπορείς να κερδίσεις τη ζωή σου.
Mανόλης Κανακάκης
Από τα πιο σημαντικά μέλη της αντίστασης ήταν ο αδελφός της Μανόλης Κανακάκης.
Ήταν το δεύτερο από τα πέντε παιδιά του Ιωάννη Κανακάκη και της Καλλιόπης Πετράκη που επίσης έχει αναγνωριστεί από την Εθνική Αντίσταση αλλά δεν αναφέρεται πουθενά.
Για την ηρωίδα αυτή που αδιαφορώντας για τους κινδύνους έκρυβε συμμάχους, διαβάζουμε σε πιστοποιητικό Εθνικής Αντίστασης ότι «Η Κανακάκη Καλλιόπη του Πέτρου, γεννηθείσα το 1895, στο χωριό Επισκοπή, κατά το διάστημα της Κατοχής, εξετέλεσε διαφόρους επικίνδυνες αποστολές που της είχαν ανατεθεί από την ηγεσία της οργάνωσης που ανήκε εναντίον των στρατευμάτων Κατοχής».
Μικρό παιδί ήταν ο Κανακάκης, όταν αναζήτησε καλύτερη τύχη στην πόλη και είχε την τύχη να τον προσλάβει ο αείμνηστος Γεώργιος Μαμαλάκης από τους άρχοντες της Ρεθεμνιώτικης Αγοράς και σε ήθος και σε συνέπεια.
Ένας φιλότιμος υπάλληλος
Ο Μανόλης έγινε σύντομα το δεξί του χέρι και όταν, έφηβος ακόμα, ζήτησε να παραιτηθεί από νοσταλγία στο χωριό του, ο Μαμαλάκης ζήτησε λεπτομέρειες για τα μελλοντικά σχέδια του νεαρού συνεργάτη του.
Εκείνος με την ωριμότητα μεγάλου ανδρός του είπε ότι θα λειτουργούσε ένα κατάστημα, που θα κάλυπτε τις περισσότερες ανάγκες των κατοίκων του χωριού Κάτι μεταξύ καφενείου και μίνι μάρκετ σημερινού.
Ο εργοδότης του ενθουσιάστηκε με τον επιχειρηματικό νου του Μανόλη και προσφέρθηκε να του δώσει σαν «μαγιά» μερικά τόπια από ύφασμα που χρησιμοποιούσαν πολύ οι κάτοικοι της υπαίθρου μας.
Έτσι ο Κανακάκης επέστρεψε στο χωριό, άνοιξε το μαγαζί του, όπως το είχε σχεδιάσει και πήγαινε καλά.
Μια συνάντηση σταθμός
Απρίλιο του 1941, έφθασε στην Κούφη, ένα συνεργείο με 12 Άγγλους στρατιώτες και κατασκήνωσαν στο χωριό προκειμένου να φτιάξουν μια τηλεφωνική γραμμή.
Ο Μανόλης, φιλόξενος, όπως ήταν, δεν άργησε να κερδίσει τη φιλία τους. Εδώ του φάνηκαν χρήσιμα τα Αγγλικά που είχε διδαχθεί από τον πατέρα του, ο οποίος είχε ζήσει κάποιο διάστημα στη Αμερική, όταν καθένας αναζητούσε μια καλύτερη τύχη έστω και στην ξενιτιά.
Στο σύντομο διάστημα που έμειναν οι ξένοι στο καφενείο του Μανόλη, περνούσαν όμορφα βράδια με καλή παρέα και ό,τι φέρνει καλή διάθεση και κέφι στους συνδαιτυμόνες.
Αυτή η καλή σχέση που είχε αναπτυχθεί μεταξύ τους, ώθησε έναν 18χρονο από την ομάδα να προτείνει στους άλλους να αξιοποιήσουν τον Μανόλη. Εκείνος δεν είχε αντίρρηση και σε λίγο τους ακολούθησε στο έργο που θα συνέχιζαν προχωρώντας την τηλεφωνική γραμμή προς Ηράκλειο. Είχε αναλάβει καθήκοντα διερμηνέα.
Επικίνδυνες αποστολές
Ο Μανόλης συνέχισε την αντιστασιακή του δράση παίρνοντας μέρος στις πιο επικίνδυνες αποστολές σε όλη την Ελλάδα. Σαν σύνδεσμος επίσης υπήρξε πολύτιμος θέτοντας διαρκώς τη ζωή του σε κίνδυνο.
Kαι ήρθε η ευλογημένη στιγμή να κυματίσει πάλι στην Ακρόπολη η γαλανόλευκη.
Ο Μανόλης ένοιωθε περήφανος που ήταν ανάμεσα στους ελευθερωτές που αποθέωνε ο λαός καθώς έμπαιναν στην Αθήνα. Και τότε συνέβη αυτό που κανένας δεν περίμενε. Μια σφαίρα από τις τόσες που έπεφταν από τους ενθουσιασμένους Άγγλους, εξοστρακίσθηκε και τραυμάτισε τον νεαρό Ρεθεμνιώτη.
Μεταφέρθηκε αμέσως στο νοσοκομείο αλλά οι γιατροί έδειξαν την ανησυχία τους. Η σπονδυλική στήλη είχε τραυματιστεί πολύ σοβαρά. Το μέλλον του Μανόλη Κανακάκη είχε σκοτεινιάσει ξαφνικά.
Ποιος το περίμενε να σωθεί από τόσες πτώσεις με αλεξίπτωτο, να γλιτώσει από αναρίθμητα σαμποτάζ και να κινδυνεύσει εκεί που πανηγύριζε για την ελευθερία της πατρίδας του.
Οι Άγγλοι φίλοι του δεν ήξεραν πώς να τον βοηθήσουν. Μερίμνησαν για την άμεση μεταφορά του στο Λονδίνο. Οι καλύτεροι γιατροί ασχολήθηκαν με την περίπτωσή του. Δυστυχώς όμως παρά τις προσπάθειές τους ο Μανόλης Κανακάκης έμεινε ανάπηρος.
Αμέτρητες διακρίσεις
Αμέτρητες είναι οι διακρίσεις που έλαβε από δήμους, όπως των Αθηναίων, του Ηρακλείου και της Σύμης, από την Εθνική Αντίσταση, από τα ΛΟΚ. Ιδιαίτερα τον συγκινούσε η σειρά των εκδηλώσεων για την επέτειο της Μάχης της Κρήτης. Σε διάφορες φωτογραφίες ξεχωρίζει στη θέση των βετεράνων καρφωμένος πάντα στο αναπηρικό καρότσι αλλά με περηφάνια που ποτέ δεν τον λύγισε και με χαμόγελο που δεν έσβηνε ποτέ.
Οι μόνες αναφορές
Για τον Μανόλη Κανακάκη, αναφέρει στο βιβλίο του «Η ιστορία μιας ειδικής υπηρεσίας με πλοίο» ο Άγγλος John Lodwick.
«Με άσκημο καιρό η ομάδα του Άντερσον αποβιβάστηκε σε έναν αμμώδη κολπίσκο της Αστυπάλαιας και στρατοπέδευσε τη νύκτα σε ένα στενό αλλά άνετο σπήλαιο. Μαζί τους είχαν σαν διερμηνείς τον Stgnaller Stephenson και τον ιδιώτη Μανόλη Κανακάκη, δυο αχώριστους φίλους που πρωτοσυναντήθηκαν στην Κρήτη …».
Χριστιανά τα τέλη….
Παραμονές των εκδηλώσεων για την επέτειο της Μάχης της Κρήτης, το 2005, ήταν έτοιμος να ταξιδέψει. Σε τηλεφώνημα που είχε με τον γαμπρό του κ. Νίκο Τριπολιτάκη, αρνήθηκε την πρότασή του να πάει ο ίδιος στο Λονδίνο για να τον φέρει στην Αθήνα.
Δεν ήθελε να επιβάλει την παρουσία του και πόσο μάλλον να υποβάλει σε κόπο τους αγαπημένους του. Δήλωσε έτοιμος και ότι είχε τα εισιτήρια στην τσέπη. Δεν πρόλαβε Ο ηρωικός κομάντο έφυγε ειρηνικά λίγες μέρες πριν κάνει το πολυπόθητο ταξίδι.
Ο θάνατος άλλαξε την πορεία του. Για να μένει η μνήμη του αθάνατη στη χορεία των ηρώων, όπου και τον κατέταξαν οι πράξεις και η απαράμιλλη γενναιότητά του.
